Waarom valt Kerstmis op 25 december?

Af en toe bekruipen mij des nachts de grote levensvragen. Waarom zijn wij hier op aarde, bijvoorbeeld? En is er leven na de dood? Meestal draai ik mij na een minuutje op mijn andere zij en slaap ik voort. We zien morgen wel. Andere, minder belangrijke kwesties, houden mij dan weer wél wakker. Zoals Kerstmis. Wij – afijn, de katholieke medemensen - vieren op 25 december de geboorte van Jezus Christus in Bethlehem, in het jaar nul. Maar klopt dat wel?

opinie
Louis van Dievel
Louis van Dievel is schrijver en journalist. Hij was journalist bij VRT NWS.

De kerk heeft er altijd een handje van weg gehad om het gras voor de voeten van de heidenen weg te maaien. Zo was de oeroude winterwende (het tijdstip waarop de dagen opnieuw beginnen te lengen) een doorn in het oog van paus Julius I, een Romein.

Hij besloot om het heidense feest, dat met veel eten, drinken en onnoemelijke handelingen gepaard ging, een christelijke inslag te geven. En dus bepaalde hij dat op 25 december de geboorte van de Heiland zou gevierd worden. Pausen kunnen dat soort dingen. Paus Pius IX kreeg het aan het einde van de negentiende eeuw voor elkaar dat de onfeilbaarheid van de paus tot dogma werd verklaard, een waarheid dus waaraan niet kan en mag getwijfeld worden. Zoals de stelling dat Jezus Christus uit de maagd Maria geboren werd, maar dit geheel terzijde.

Putje winter?

Helaas voor hem kreeg Julius I te maken met een schisma tussen de oosterse en de westerse kerk (niet over Kerstmis, voor alle duidelijkheid). Die oosterse kerk ging een eigen kalender hanteren waardoor de geboorte van Jezus in een stal daar pas op 7 januari wordt gevierd. Over een langgerekte bevalling gesproken.

Overigens kan zeer betwijfeld worden of de geboorte van het Kindeke echt  putje winter plaatsvond. “De herderkes lagen bij nacht in het veld”, luidt het kerstlied. Ook de apostel Lukas verwijst daar in zijn evangelie naar. En herders plegen pas in het voorjaar met hun kudde in het open veld te gaan rondtrekken.

Maar goed, het moest en zou voor die paus Julius 25 december zijn. Heidense tradities zijn evenwel moeilijk uit te roeien. Het duurde tot de zesde eeuw voor Engeland overstag ging, tot de achtste eeuw voor Scandinavië Kerstmis ging vieren in plaats van de winterwende, en pas in 1870 alstublieft werd Kerstmis een officiële feestdag in de Verenigde Staten. Allicht door het verzet van de Puriteinen – de zuiveren in de leer, het woord zegt het zelf – die niets moesten hebben van de roomskatholieke dwalingen.

Oh denneboom!

En de kerstboom, zult u zeggen, is die ook door paus Julius I in het leven geroepen? Bij god niet, ik kan het u verzekeren! De roomskatholieke kerk heeft zich eeuwenlang verzet tegen dat heidense symbool (oude bomen werden tijdens de winterwendeviering ritueel verbrand, zoals wij nog altijd doen in januari, weliswaar onder toezicht van de brandweer en in weerwil van de milieubezwaren). De kerstboom had niets met de geboorte van de Heiland te maken, wat zullen we nu hebben!

De protestanten haalden dan weer wel een kerstboom in huis en uiteindelijk kwam het naalden verliezende ding uiteindelijk in zowat alle Westerse woonkamers terecht. Niet meer met echte kaarsen in de takken, maar met diverse soorten, al dan niet muzak producerende elektrische lichtjes. You can’t win them all, moet Rome gedacht hebben, en pootte zelf een reuzeboom neer op het Sint-Pietersplein.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.