Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

Trump regeert door te bruuskeren

Sinds zijn intrede in het Witte Huis heeft Donald Trump een opmerkelijk nieuwe invulling gegeven aan het Amerikaanse presidentschap. Op de valreep van 2018 gaat hij daarin nog een gevaarlijke stap verder. Met zijn abrupte besluit om troepen terug te trekken uit Syrië en Afghanistan kiest de president resoluut voor een beleid dat meer gebaseerd is op ideologie en narcisme dan op rationaliteit en strategie. 

analyse
Bert De Vroey
Bert De Vroey is journalist bij VRT NWS op de Buitenlandredactie.

De keuze van de president om troepen weg te halen uit verre oorlogszones hoeft op zichzelf niet te verrassen. Tijdens zijn campagne had Donald Trump al duidelijk aangegeven dat Amerika niet langer de politieman van de wereld zou spelen. Peperdure operaties waarin Amerikaanse jongens en meisjes het leven lieten, vaak dan nog om ondankbare en onbetrouwbare bondgenoten te beschermen – daar wou Trump van af.

Het Amerikaanse leger zou het sterkste ter wereld worden en het sterkste ooit, dat wel. Maar dat zou enkel worden ingezet waar Amerika’s vitale belangen op het spel stonden. Het nationalistische credo ‘America First’, dat met campagneleider Steve Bannon nog ideologischer werd ingevuld, was een mix van assertiviteit en isolationisme. 

Of die visie op Amerika’s plaats in de wereld de juiste is, is voer voor een ernstig en volkomen legitiem debat. Trump had geen hoge pet op van de oorlog die George W. Bush was gestart in Irak, en velen zullen hem daarin bijtreden. Het is dus niet de inhoudelijke koers van Trumps recente beslissingen die hoeft te verbazen, maar wel de bruuske manier waarop hij die wil doorvoeren, zonder ruggespraak met zijn bevoegde ministers, generaals of buitenlandse bondgenoten. 

Syrië en Afghanistan

De gevaren van de terugtrekking uit Syrië zijn elders al voldoende toegelicht. Niet alleen is de strijd tegen terreurgroep IS nog lang niet gestreden, de Amerikaanse aanwezigheid in Syrië leek vooral een verdere Turkse interventie te voorkomen tegen de Koerdische YPG-troepen. Als de Amerikanen hun koffers pakken kan Turkije, met eigen troepen of met milities die het bewapent en betaalt, het offensief tegen de Koerden uitbreiden en afmaken. De Russische president Poetin kijkt intussen tevreden toe; Rusland heeft Assad gered en zijn eigen invloed in de regio beslissend versterkt.  

Amerikaanse legerwagen in Syrië Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

Ook bij het besluit om de troepen in Afghanistan te halveren, worden bezorgde vragen gesteld. Het is waar dat de Amerikaanse interventie daar al zeventien jaar lang aansleept – langer dan om het even welke oorlog in de Amerikaanse geschiedenis. En stabiliteit en veiligheid zijn nog altijd ver te zoeken. Je kan dus met recht en reden gaan twijfelen aan de slaagkansen van die missie. 

Niettemin hadden de Amerikaanse generaals president Trump tot dusver kunnen weerhouden van een terugtrekking. Integendeel: in september 2017 gaf Trump zelfs zijn zegen voor een versterking van de Amerikaanse troepenmacht. Bovenop de 11.000 soldaten die er al zaten, liet hij er nog ‘s 3.000 extra sturen. En in de zomer van 2018 riep hij de NAVO-bondgenoten nog op om hetzelfde te doen. Niemand begrijpt waarom hij nu, zonder aanwijsbare aanleiding, weer van standpunt is veranderd.

'Mad Dog' Mattis

In dat debat over Afghanistan is de rol van minister van Defensie Jim Mattis de voorbije twee jaar cruciaal geweest. ‘Mad dog’ Mattis bleek in werkelijkheid de meest rationele en voorzichtige beleidsmaker te zijn in Trumps team. Ook toen Trump, tamelijk impulsief, besloot om Syrië te straffen voor het inzetten van chemische wapens, wist Mattis hem een actieplan voor te leggen dat de risico’s op een gevaarlijke escalatie (en een militaire confrontatie met Rusland) zou beperken. 

Jim Mattis en Donald Trump AFP or licensors

Mattis heeft voortdurend blijk gegeven van bewonderenswaardig geduld en terughoudendheid. Hij heeft de president publiek altijd verdedigd terwijl hij op de achtergrond de zaken onder controle hield. Maar nu de president beslist heeft om de troepen weg te halen uit Syrië, zag Mattis geen speelruimte meer.  

Buikgevoel en narcisme

Met het vertrek van Mattis en van de troepen uit Syrië en Afghanistan gaan we daarom hoogst onzekere tijden tegemoet. Want de betekenis van dit moment kan nauwelijks worden overschat. Het is nu overduidelijk dat de president van het machtigste land van de wereld zijn beleid bepaalt en wil bepalen op basis van ideologie, buikgevoel en een balorig narcistisch zelfbeeld: ik doe wat ik beloofd heb en wat ik wil.

De president schudt alle ketenen van zich af: rationaliteit, strategisch overleg, voorzichtigheid en deskundigheid. Hij laat daarmee een regeerstijl los die in de Amerikaanse geschiedenis altijd de norm is geweest: geen autoritaire willekeur, maar een meritocratische en rationele koers met checks and balances

Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

Na het vertrek van minister Mattis, stafchef John Kelly, Rex Tillerson, Herbert McMaster, Jeff Sessions en vele anderen uit het team-Trump blijven er voornamelijk nog ja-knikkers en vertrouwelingen over. Zijn dochter Ivanka en schoonzoon Jared Kushner hebben een buitenproportionele invloed op het beleid. Dat het gerecht intussen voortdurend nieuwe sporen onderzoekt naar vormen van belangenvermenging of fraude door de familie Trump en de familie Kushner, lijkt het Witte Huis volstrekt niet te deren.

Ook op dat punt lijkt elke schroom verdwenen. Meer zelfs: het onderzoek van Robert Mueller naar mogelijke collusion met Rusland lijkt de president alleen maar heviger de kast op te jagen. Het valt niet uit te sluiten dat zijn frustraties en humeurigheid over dat onderzoek zijn politieke besluitvorming mee vorm geven. 

Bannon: programma en methode

Op de achtergrond lacht Steve Bannon in zijn vuistje. De alt-right-nationalist die in augustus 2017 zelf vroegtijdig zijn baan als strateeg in het Witte Huis moest opgeven, triomfeert inmiddels vanaf de zijlijn. Trump voert steeds meer zijn ideologisch programma uit: een hard anti-migratiebeleid, meer protectionisme en een isolationistisch terugplooien. Je kan daar voor of tegen zijn, maar op zichzelf zijn dat legitieme beleidsopties. 

Donald Trump spreekt met zijn staatssecretaris Rex Tillerson. Op de achtergrond babbelen Steve Bannon en Jared Kushner. (2017) Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

Maar wat intussen steeds duidelijker wordt, is dat er ook een Bannon-methode bestaat die Trump lijkt waar te maken. Toen Trump één week in het Witte Huis zat, forceerde Bannon de abrupte invoering van een inreisverbod voor mensen uit (toen nog) zeven islamitische landen. Dat verbod rammelde aan alle kanten: juridisch, praktisch en politiek. Maar daar had Bannon lak aan. Met wat horten en stoten, en na veel juridische gevechten, is dat verbod wel degelijk grotendeels doorgevoerd. Daar werd het al duidelijk: bruuskeren lijkt te renderen. 

Ideologische voorstanders van het programma van Trump en Bannon moeten zich daarom toch vragen gaan stellen over de methode die nu wordt toegepast. Want met die stijl van bruuskeren en forceren breekt de president niet alleen met een westerse politieke en diplomatieke traditie van bijna tachtig jaar, hij neemt ook steeds grotere risico’s. En omdat hij de machtigste man ter wereld is, is dat geen geruststellende gedachte.