"Stille nacht" duurt al 200 jaar: sober of stroperig gezongen door koren, hitzangers en zelfs vanuit de loopgraven  

Op kerstavond 1818 werd het lied "Stille nacht" voor het eerst gespeeld in de buurt van Salzburg, in Oostenrijk.  Een werkstuk van een predikant en een koster. 200 jaar later is het een van de meest verspreide stukjes muziek van de planeet.  En uitgeroepen tot werelderfgoed.

“Stille nacht” is werelderfgoed, besliste Unesco in 2011. Een lied dat over de hele wereld bekend raakte in tientallen talen en duizenden variaties, van sober tot stroperig, van klassiek tot jazzy. 

Beluister hier een compilatie:

Oberndorf

Hoe en waar is "Stille nacht" ontstaan? In 1818 vraagt de Oostenrijkse predikant Joseph Mohr aan schoolmeester, koster en organist Franz Xaver Gruber om zijn tekst uit 1816 op muziek te zetten. Hun beider lied “Stille nacht” wordt voor het eerst ten gehore gebracht op Kerstavond 1818 in Oberndorf, een dorp in de buurt van Salzburg, in wat toen het Oostenrijkse keizerrijk was. Dat het noodgedwongen voor gitaar werd geschreven, omdat muizen aan de blaasbalg van het orgel hadden geknabbeld, zou een broodjeaapverhaal zijn.

In Oberndorf is een heus Stille-nachtmuseum, dat voor deze 200e verjaardag een speciale tentoonstelling in de steigers zette:

Video player inladen ...

Beluister hier een reportage van Michael de Werdt vanuit Oostenrijk over de geschiedenis van "Stille nacht":

Het lied werd snel opgepikt door reizende muzikanten. Het kwam keizers en koningen ter ore en rond 1839 stak “Stille nacht” de plas over naar New York.  

Stille nacht in de loopgraven

In de Eerste Wereldoorlog werd "Stille nacht"/"Silent night" gezongen aan Duitse én Engelse kant tijdens het kerstbestand van 24 december 1914. Het zou tenor Walter Kirchhof van de Berlijnse opera zijn geweest die als eerste "Stille nacht" inzette vanuit zijn loopgraaf. De Engelse soldaten vielen in. "Het was een gedeeld stukje cultuur," zegt Stanley Weintraub, auteur van het boek "Silent night".

In 2014, 100 jaar na het kerstbestand, speelden 100 beiaardiers in 11 landen "Stille nacht". Overigens zou het nog eens hebben weerklonken in oorlogstijd, in 1942 in Stalingrad. Ook toen zouden Duitse en Russische soldaten samen hebben gezongen.

Al twee eeuwen wordt "Stille nacht" gezongen, op school, door koren, en door bijna elke populaire zanger. Bing Crosby maakte meerdere opnames. 

Video player inladen ...

Sinéad O’Connor, onlangs bekeerd tot de islam, zong "Silent night" in 1991 en verscheen in een gekostumeerde videoclip:

Video player inladen ...

Nog bekende vertolkers van "Stille nacht": Al Green, Michael Bublé, Julie Andrews, Aretha Franklin, Mahalia Jackson, Frank Sinatra, Mariah Carey, Elvis Presley, The Temptations, Nana Nouskouri, Mireille Matthieu, Montserrat Caballé, Simon & Garfunkel en we vergeten er nog een paar duizend. 

Alfred Schnittke componeerde in 1978 een dissonante, “valse” versie van "Stille nacht" die protest opriep in Oostenrijk.

Video player inladen ...

"Stille nacht" werd vertaald in meer dan 140 talen. Hier een versie in het inuktitut, een van de Inuit- of eskimotalen in Canada.

Video player inladen ...

En tenslotte bereikte ons deze week dit filmpje, uit Thailand, waar "Stille nacht" een blinde olifant weet te bekoren, zelfs op een ontstemde piano.

Video player inladen ...

Meer nieuws