Video player inladen...

40 jaar geleden viel het terreurregime van de Rode Khmer in Cambodja, of toch niet helemaal?

In de ochtend van 7 januari 1979 trokken Vietnamese troepen de Cambodjaanse hoofdstad Phnom Penh binnen. Er kwam een einde aan het bloedige regime van de Rode Khmer, maar de erfenis van toen is nog altijd niet uit Cambodja verdwenen.

De val van de Rode Khmer was een opluchting voor veel Cambodjanen die net een genocide onder de eigen bevolking hadden meegemaakt. Sinds de machtsgreep van de extreem-communistische Rode Khmer begin 1975 was de stadsbevolking gedwongen gedeporteerd naar het platteland en waren tot twee miljoen mensen vermoord of van honger, ontbering en uitputting omgekomen.

Kort daarop raakte de Rode Khmer slaags met de Vietnamese communisten die dat buurland net herenigd hadden. De Rode Khmer kreeg daarbij de steun van China, en Vietnam kon dan weer rekenen op de Sovjet-Unie. Na het vertrek van de Amerikanen werd Indochina zo meteen verscheurd in een machtsstrijd tussen de twee communistische grootmachten.   

In de loop van 1978 escaleerden de gevechten tot een grote Vietnamese invasie in Cambodja. Die leidde in januari 1979 tot de val van Phnom Penh en van de Rode Khmer. In de plaats kwam een ander communistisch regime onder gewezen Rode Khmers die eerder na een intern conflict de kant van Vietnam hadden gekozen. Eén van hen is Hun Sen, die in 1985 premier werd en nog altijd de onbedreigde machthebber van Cambodja is. (Lees verder onder de foto).

Veel Cambodjanen vluchtten in 1979 voor zowel de Rode Khmer als de Vietnamezen naar buurland Thailand. AP1979

De zware erfenis van een terreurbewind

Sindsdien is er veel water door de Mekong-rivier gestroomd. Net als de Amerikanen eerder raakten de Vietnamezen vast in een eindeloos moeras van gevechten tegen wat overbleef van de Rode Khmer en de andere gewapende guerrillagroepen in Cambodja.

Pas na 15.000 gesneuvelden trok Vietnam in 1989 zijn laatste troepen terug uit het buurland. In 1991 werd er onder toezicht van de Verenigde Naties een vredesverdrag gesloten en werden er verkiezingen gehouden.

Voormalig Rode Khmer-rebel en huidig premier Hun Sen zit echter nog altijd stevig in het zadel en heeft de oppositiepartijen en de media in Cambodja monddood gemaakt. Wel heeft hij internationaal het geweer van schouder veranderd. Als voormalig marionet van Vietnam heeft hij nu de kaart van China getrokken, dat Cambodja begint uit te bouwen als een kolonie. Als enig land van de ASEAN, de regionale organisatie van Zuidoost-Azië, steunt Cambodja de Chinese aanspraken op de Zuid-Chinese Zee en gaat Hun Sen zo in tegen zijn voormalige broodheer Vietnam.

Voormalig Rode Khmer-rebel en huidig premier Hun Sen zit nog altijd stevig in het zadel

Voor de gewone Cambodjanen betekent 7 januari de herdenking van het einde van een van de meest moorddadige regimes ooit. De ouderen herbeleven dan hun trauma's, de jongere generatie kijkt echter vooral naar de toekomst. De berechting van de schuldigen verloopt ook erg moeizaam, ook al omdat het huidige regime -en net als premier Hun Sen zijn er daar veel met een Rode Khmer-verleden- hen de hand boven het hoofd houdt.

Slechts twee toplui van de Rode Khmer, Nuon Chea en Khieu Samphan, en een handlanger zijn na een proces van jaren tot levenslang veroordeeld wegens genocide. De beruchte leider van de Rode Khmer, Pol Pot, is al jaren geleden overleden. (Herbekijk hieronder de reportage uit Het Journaal, lees verder onder de beelden:)

Video player inladen...
In het concentratiekamp Tuol Sleng, nu een museum, hielden de Rode Khmer foto's bij van hun slachtoffers.

Die trage rechtsgang bemoeilijkt de verzoening en verwerking van het bloedige verleden, vooral dan voor de mensen die de gruwel bewust hebben meegemaakt en overleefd. Inmiddels is een hele generatie opgegroeid die de genocide onder de eigen bevolking enkel nog kent van herdenkingen en verhalen van ouders en grootouders. Zij kijken vooral naar de toekomst en hopen op een beter leven. Wat ook helpt, is de traditie van vergeving in het overwegend boeddhistische land. De tijd heelt zo niet alle, dan toch veel wonden en haat, als die ten minste niet van generatie tot generatie worden doorgegeven.

Deze jongen woont een herdenking van de genocide bij in de "killing fields" van Choeung Ek nabij Phnom Penh.