Overstroomd land, zwerversland of niemandsland. Waar komt het woord "Vlaanderen" vandaan? 

Etymologen zijn het (bijna) eens: "Vlaanderen komt van "flaum" en betekent "overstroomd land". Freek van de Velde van de KU Leuven verheldert de oorsprong van het woord “Vlaanderen”. Er zijn meerdere betekenissen: overstroomd land, zwerversland, vlak land of ... niemandsland.

Jan Seys, woordvoerder van het Vlaams Instituut voor de Zee, gaf in “De wereld vandaag” op Radio 1 toelichting bij het fenomeen van de “white cliffs of Bredene”, de zandkliffen op het strand als gevolg van het springtij. In dat gesprek liet hij vallen dat “vlaanderen” etymologisch “overstroomd land” betekent.

Volgens Freek Van de Velde, professor Nederlandse taalkunde aan de KU Leuven, komt “Vlaanderen” inderdaad van het Germaanse woord “flaum”, verwant met “flow” in het Engels. Het betekent “omspoeld, overspoeld land dat regelmatig onder water staat”. 

De m van “flaum” is een n geworden, in een proces van assimilatie dat je ook ziet in "schamen" en "schande". De m zien we ook in “bloem” of “helm” en het betekent “dat wat omvloeid wordt”, zegt Van de Velde.

Vlak land, niemandsland, zwerversland?

Maar er zijn nog andere herkomstverklaringen: “flama” of “flanta” dat “vlak land” betekent, of “uit land”, waarbij de u een v is geworden. “Uitland” betekent dan “niemandsland”. Nog een theorie: “vlaanderen” komt van “flana wandra”, “zwerversland”. De fl horen we nog in flaneren.

Het begint met een stuk onbewoond land, “waar mensen zich na verloop van tijd metterwoon vestigen,” legt Freek van de Velde uit. “Ze geven het gebied een naam volgens een kenmerk dat opvalt: een bos, een moeras, een beekje. Als het land regelmatig overstroomt, is het niet zo gek om je land zo te noemen. Daarna nemen anderen de naam over.”

"Plaats"-namen

Taalkundigen discussiëren graag over die verschillende theorieën over de herkomst van een woord, geeft Van de Velde toe. “Maar uiteindelijk werkt het als het scheermes van Ockham. De verklaring die het minst vergezocht en het best gedocumenteerd is, die wordt voor waar aangenomen.”

En meestal is dat niet zo spectaculair. De meeste namen komen van landschappelijke kenmerken, “plaats in het bos” of “verhoogd stuk land”. In dat opzicht is de etymologie “een ontluisterende wetenschap”, zegt Van de Velde bescheiden.

In Nederland bestaat een etymologiebank, waarin ook plaatsnamen of toponiemen zijn opgenomen. De Britse schrijver Robert MacFarlane, bekend van zijn boeken "De oude wegen" of "De laatste wildernis" is erg begaan met de oorsprong en de verwantschap van landschappelijke woorden in verschillende talen. Op zijn Twitteraccount zet hij elke dag een ander woord in de kijker:

Beluister hier het gesprek met Freek Van de Velde in "De wereld vandaag" op Radio 1:

Meer nieuws