Video player inladen ...

Koningin Mathilde bezoekt Fernand Khnopff: wie was deze raadselachtige man die vrouwen als schepsels afbeeldt?

In het Petit Palais in Parijs loopt al een maand een tentoonstelling over de Belgische symbolist Fernand Khnopff (1858-1921). Voor alle duidelijkheid, het Petit Palais is niet klein of onbelangrijk, verre van, integendeel. Er zijn ruim honderd schilderijen, tekeningen, beeldhouwwerken, decor- en kostuumontwerpen en andere zaken te zien. Koningin Mathilde wilde de expositie "Fernand Khnopff, de meester van het enigma", zeker bekijken. Maar wie was de raadselachtige Khnopff?  

Zijn vreemde naam erfde hij van zijn Oostenrijkse voorvaderen. Maar Fernand Khnopff is geboren in een welstellend gezin in het Oost-Vlaamse dorp Grembergen. Toen hij één jaar was, gingen zijn ouders in Brugge wonen, veel later in Brussel. Tijdens de zomer trok het gezin naar de Ardennen. Brugge en het Ardense buitenverblijf zijn 2 belangrijke thema's of achtergronden in het werk van Khnopff. 

Van landschaps- en portretschilder tot symbolist

Fernand Khnopff ging studeren aan de academie in Brussel en had er de belangrijke symbolist Xavier Mellery als leraar. Hij reisde naar Parijs en Engeland en daar leerde hij een kunststroming kennen die zijn nog brave landschappelijke symbolisme in een beslissende richting duwde: het pre-rafaëlisme. De belangrijkste vertegenwoordigers van die stijl, Dante Gabriel Rossetti, John Everett Milais en Edward Burne-Jones wilden de kunst vernieuwen met elementen uit de periode voor Rafaël (1483-1520). 

Video player inladen ...

Dat deden ze onder meer met mysterieuze vrouwenportretten van angelieke wezens, halve heiligen, onbereikbare prinsessen, dragers van vrouwelijke geheimen. Khnopff ging overstag en schilderde na zijn 30e gedurende een periode bijna exclusief vrouwen, sommigen zo weggelopen uit een pre-rafaëlitisch werk. 

Haat-liefde-verhouding met vrouwen

De pre-rafaëlieten deden een gevoelige snaar bij Khnopff nog heviger trillen. Hij had al van in zijn jonge jaren een vreemde verhouding met vrouwen, hij was gefascineerd door zijn moeder, door meisjes maar vooral door zijn zus Marguerite, die zijn favoriete honderdvoudig afgebeelde model werd, soms meerdere keren op één doek. Toen ze trouwde in 1890 was hij ontroostbaar. Zelf trouwde Khnopff in 1890, hij was toen 50, maar het huwelijk hield niet lang stand. 

Khnopff beeldt vrouwen af als ongenaakbare godinnen, als etherische erotische symbolen, geïdealiseerde elfen en nimfen, mannenhaatsters, androgyne schepsels, zelden als concrete wezens van vlees en bloed met verlangens en hartstochten. Hoewel geschilderd naar een levend model bleven ze helemaal een visie van een kunstenaar, een schepping van een wat verwrongen fantasie, een uiting van onvervulde verlangens. Wat een verschil met Félicien Rops, zijn bijna tijdgenoot uit Namen. Bij Rops zijn vrouwen wel echte seksuele wezens, schaamteloos en decadent lichamelijk en zondig verleidelijk.

Video player inladen ...

Bruges-la-Morte

In de oude straten en dode kanalen van Brugge vond Khnopff ook voldoende inspirerende mysterieuze elementen. Het was de tijd van de roman "Bruges-la-Morte" (1892) van Georges Rodenbach waarvan de titel alleen al een heel programma bevatte. De Brugse taferelen van Khnopff zijn eenzaam, vervreemdend, koud, onheilspellend, onbegrijpelijk. Kortom, ze fascineren enorm.

Het succes van Khnopff heeft uiteraard ook veel te maken met zijn technische virtuositeit. Zijn onderwerpen en portretten mogen dan vaak wazig en wolkig zijn, hij krijgt ze wel perfect en trefzeker op doek, papier of in gips. Op het vlak van compositie en kleur valt hij niet te verbeteren. Hij heeft de toeschouwer meteen mee. Koningin Mathilde, afkomstig uit een Ardense adellijke familie, zal niet ontgoocheld zijn. De grote retrospectieve tentoonstelling, samengesteld door Michel Draguet, kenner bij uitstek van het symbolisme, loopt nog tot half maart.

Hieronder ziet u Lieve Blancquaert als ambassadeur van Khnopff in "De Grootste Belg". Hij stond op plaats 102 bij de nominaties. Hoger vindt u journaalverslagen van Bavo Claes en Geert Van Istendael over Khnopff-tentoonstellingen in Brussel in 2004 en 1980...

Video player inladen ...