Een muur, een vliegdekschip, Obamacare: elke shutdown zijn eigen krachtmeting

De huidige shutdown in de Verenigde Staten is met 22 dagen nu officieel de langste in de Amerikaanse geschiedenis. De voorbije decennia zijn er verschillende shutdowns geweest: lange van enkele weken maar evenzeer ultrakorte van slechts één dag, shutdowns over symbooldossiers en shutdowns over fundamentele, ideologische tegenstellingen. Een terugblik op vier decennia "shutdowngeschiedenis" aan de hand van enkele opvallende cijfers.

22 dagen duurt de shutdown nu al in de VS. De Amerikaanse president Donald Trump en het door de Democraten gedomineerde Huis van Afgevaardigden raken het niet eens over de financiering van Trumps grootste verkiezingsbelofte: een muur aan de Amerikaans-Mexicaanse grens.

Trump wil 5,7 miljard dollar voor de start van de bouw van die muur en wil dat die financiering in een begrotingswet wordt opgenomen, de Democraten willen van een muur niet weten en stellen een lager budget voor, voldoende voor strengere grensbeveiliging. Resultaat: de begroting raakt maar niet goedgekeurd, overheidsinstellingen moeten daarom de deuren sluiten,  federale ambtenaren zijn op verlof gestuurd en/of hun loon wordt niet uitbetaald.

Protest tegen de huidige shutdown in Boston. Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved

21 shutdowns in 43 jaar

Dit is lang niet de eerste shutdown in de Amerikaanse geschiedenis, maar nu dus wel de langste op federaal niveau (het hele land). De voorbije 43 jaar werd de overheid maar liefst 21 keer "gesloten". Een blik op de geschiedenis leert dat niet elke shutdown op dezelfde manier tot stand komt en ook niet per se als een shutdown pur sang gezien moet worden. Zo waren er in het verleden shutdowns waarbij de financiering van de overheid wel stopgezet werd, zonder dat de overheidsinstellingen ook effectief dichtgingen en de federale ambtenaren op verlof werden gestuurd.

Clinton vorige recordhouder, Reagan shutdownkampioen

Tot eergisteren was niet Trump maar de Democraat Bill Clinton recordhouder wat betreft de langste shutdown. Hij moest eind 1995, begin 1996 twee kort op elkaar volgende shutdowns trotseren. De tweede was met 21 dagen tot eergisteren ook de langste (welk conflict aan de basis van die shutdown lag, kan u verderop in dit artikel lezen).

Voor Trump is het zijn tweede shutdown, al was de eerste, in januari 2018, van heel korte duur. Trumps voorganger Barack Obama kreeg tijdens zijn acht jaar durend presidentschap één keer met een shutdown te maken: 16 dagen duurde die, goed voor een top 5-plaats (zie grafiek hierboven). De Republikeinse aversie voor Obamacare lag toen aan de basis van deze shutdown (lees er meer over verderop in dit artikel).

De absolute shutdownkampioen in aantal shutdowns was de Republikeinse president Ronald Reagan (1981-1989): 8 shutdowns in 8 jaar presidentschap. Reagan is tegelijkertijd ook wel de kampioen in de korte shutdowns. Ze hebben nooit langer dan 3 dagen geduurd. 2 shutdowns duurden 3 dagen (in '82 en '83), 2 shutdowns duurden 2 dagen (in '81 en '84). De overige 4 shutdowns duurden slechts 1 dag ('82, '84, '86, '87).

"Shutdownkampioen" Ronald Reagan, samen met first lady Nancy Reagan. 1989 AP

Vliegdekschepen, Obamacare en de oermoeder der ideologische conflicten

Een shutdown is in se het gevolg van een begrotingsconflict tussen president en Congres, maar elke shutdown heeft zijn eigen, diepere oorsprong. Soms is de begroting de fundamentele discussie, maar evenzo wordt een begrotingsconflict uitgelokt om een ander, ideologisch conflict te beslechten.

Zo is de huidige shutdown onder Trump het gevolg van een conflict over een relatief klein bedrag van enkele miljarden dollars en gaat het in principe om een symbooldossier, een verkiezingsbelofte die Trump absoluut wil nakomen. De nu op één na langste shutdown, onder Clinton eind 1995 begin 1996, was daarentegen het gevolg van een fundamentele, ideologische discussie tussen de Democratische president en de Republikeinse meerderheid in het Huis van Afgevaardigden en ging over veel meer geld.

Om een beeld te geven van de verscheidenheid aan oorzaken van een shutdown, gaan we even wat dieper in op de langste drie shutdowns, met uitzondering van de huidige onder Trump (lees voort onder de foto):

President Bill Clinton (l) en Huis-voorzitter Newt Gingrich (r)

Jaar: eind 1995, begin 1996
Aantal dagen: 21
President: Bill Clinton (Democraat)
Belangrijkste tegenstander: de Republikeinse voorzitter (speaker) van het Huis van Afgevaardigden, Newt Gingrich
Oorzaak: Anders dan de huidige shutdown, was de shutdown onder Clinton het gevolg van wat je de oermoeder der ideologische conflicten in de VS zou kunnen noemen: meer overheid versus minder overheid. De Republikeinen wilden een slankere overheid, snoeien in de uitgaven en de belastingen verlagen. De Democratische president Clinton wilde net forse overheidsinvesteringen in bijvoorbeeld onderwijs, milieu en gezondheidszorg. Eerder dat jaar, in november, was er overigens ook al een shutdown, met hetzelfde conflict als oorsprong. Die duurde slechts 5 dagen.
Trok aan het langste eind: President Clinton trok aan het langste eind en won later dat jaar de presidentsverkiezingen. De politieke carrière van Gingrich ging nadien bergafwaarts. Al had de shutdown en zijn halsstarrige positie over de begroting volgens Gingrich en anderen wel positieve gevolgen voor de Republikeinen, zoals een beter gebalanceerde begrotingsdeal in 1997 en een overwinning van de Republikeinen bij de daaropvolgende Congresverkiezingen.

President Jimmy Carter (l) en Huis-voorzitter Tip O'Neill (r)

Jaar: 1978
Aantal dagen: 17 (18, naargelang de manier van tellen)
President: Jimmy Carter (Democraat)
Belangrijkste tegenstander: Carter botste met zijn eigen meerderheid in Huis en Senaat
Oorzaak: Het Congres, waarin zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat op dat moment gedomineerd werd door Carters eigen Democratische Partij, keurde een defensiewet goed met daarin inbegrepen de financiering van een nucleair vliegdekschip. Carter vond zo'n vliegdekschip geldverspilling en stelde zijn veto. Ook tegen een andere wet in verband met openbare werken stelde hij zijn veto en er volgde nog een conflict over de financiering van abortus, waardoor het budget voor gezondheid, onderwijs en welzijn werd opgeschort.
Trok aan het langste eind: Carter kreeg zijn zin. De financiering van het vliegdekschip werd geschrapt, alsook de waterprojecten in de wet over openbare werken, die hem niet zinden. Er kwam ook een akkoord over de financiering van abortus, op basis van een eerder compromis, waarbij er geld werd vrijgehouden voor abortus in geval van verkrachting, incest of wanneer de gezondheid van de moeder in gevaar zou zijn.

President Barack Obama (l) en Huis-voorzitter John Boehner (r)

Jaar: 2013
Aantal dagen: 16
President: Barack Obama (Democraat)
Belangrijkste tegenstander: de Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, John Boehner
Oorzaak: Geen zuiver economische of budgettaire discussie, want de Amerikaanse economie deed het op dat moment lang niet slecht, maar een ideologisch conflict tussen de Democraat Obama en de Republikeinen over misschien wel Obama's grootste project: Obamacare, officieel de Patient Protection and Affordable Care Act genoemd. Met Obamacare wilde Obama het ziekteverzekeringsstelsel hervormen en het afsluiten van een ziekteverzekering verplichten voor iedere Amerikaan. Voor de Republikeinen was Obamacare een monsterlijke wet waartegen ze zich met alle middelen probeerden te verzetten, ook door een shutdown te forceren. De Republikeinen koppelden in oktober 2013 een akkoord over de begroting aan uitstel van de uitrol van Obamacare met een jaar. Overheidsinstellingen gingen dicht, de beelden van afgesloten nationale natuurparken liggen nog vers in het geheugen.
Trok aan het langste eind: Uiteindelijk werd na 16 dagen shutdown alsnog een akkoord over de begroting bereikt. Obamacare werd vanaf 2014 uitgerold. Twee jaar later, in 2016, was het aantal onverzekerde Amerikanen gedaald tot 28,6 miljoen, tegenover 48 miljoen in 2010. Volgens een peiling van The Washington Post, enkele maanden na de shutdown, hield 53 procent van de Amerikanen de Republikeinen in het Congres verantwoordelijk voor de shutdown.

Nóg langere shutdowns

Tot slot: de federale overheid heeft overigens geen monopolie op shutdowns. Ook op het niveau van de staten én op het nog lagere niveau van de county's kwamen er al geregeld shutdowns voor. Nemen we al die shutdowns samen, dan is de huidige shutdown enkel de langste op federaal niveau, want in 1992 bijvoorbeeld kende de staat Californië een shutdown van 63 dagen.

Bekijk hier de bijdrages van VS-correspondent Björn Soenens over de huidige shutdown.

Video player inladen...
Video player inladen...

Meest gelezen