Vlaming heeft verloren gewaande olieverfschets van Rubens in zijn bezit

Een Vlaming heeft een olieverfschets van Peter Paul Rubens in zijn bezit. Het gaat om "De seculiere hiërarchie in aanbidding", een voorstudie voor een wandtapijtenreeks die barokmeester Peter Paul Rubens begin 17e eeuw maakte. 

Het nieuws staat in de kranten De Morgen en de Volkskrant en is bevestigd aan VRT NWS. De olieverfschets werd begin 2018 per e-mail onder de aandacht gebracht van kunsthandel Hoogsteder & Hoogsteder in Den Haag. "Er bleken zoveel aanwijzingen te zijn, dat wij ervan overtuigd raakten dat het wel eens om een echte Rubens kon gaan", zegt Emilie den Tonkelaar, die het onderzoek leidde. "De logische volgende stap was onze bevindingen te delen met Friso Lammertse." Lammertse is Rubens-expert bij het Museum Boijmans van Beuningen in Rotterdam en hij en verschillende andere experts bevestigden hun conclusies. 

Het werk is deels overschilderd, maar de stijl en het kleurgebruik van Rubens zijn duidelijk herkenbaar; "Ze vroegen me: kom eens kijken, we hebben hier een schets, werp je blik er eens op", zegt Friso Lammertse in een reactie aan VRT NWS. "Het is een tot nu totaal onbekende schets, die extreem overschilderd is, maar de juiste gegevens en de infraroodopname maken duidelijk dat ik eigenlijk geen enkele twijfel heb dat het een Rubens is, maar wel sterk overschilderd." 

Ik heb geen enkele twijfel dat het een Rubens is, maar wel sterk overschilderd. 

Friso Lammertse

De schets "De seculiere hiërarchie in aanbidding" diende als voorstudie voor een wandtapijtenreeks die Rubens (1577-1640) begin 17e eeuw maakte voor een franciscanenklooster in Madrid. De vondst is uitzonderlijk. "De olieverfschetsen die Rubens maakte voor de tapijtserie "Triomf van de eucharistie" behoren tot de mooiste in zijn oeuvre", zegt Lammertse. "Het was een van de grootste projecten uit zijn leven." 

(lees verder onder de afbeelding)

"Op het werk zien we een groepje vorsten, die de eucharistie aanbidden", legt Ben van Beneden, directeur van het Rubenshuis in Antwerpen, uit. "De schets is een ontwerp, een modello (voorbereidende studie), voor een tapijt uit de eerste tapijtenreeks die Rubens heeft ontworpen, voor de kloosterkerk van de Descalzas Reales in Madrid in opdracht van Isabella van Spanje, landvoogdes van de Nederlanden."  We zien Koning Filip IV (1605-1665), zijn kroon naast hem op een kussen. Naast hem zit zijn vrouw Elizabeth van Frankrijk (Elizabeth Isabella van Bourbon van Frankrijk, 1603-1644). De vrouw in habijt is vermoedelijk Isabella van Spanje (1566-1633). De personages kijken schuin omhoog naar de monstrans, die op een ander tapijt stond. 

"De meeste werken uit die reeks tapijten zijn bekend. Dit is een van de weinige werken die niet meer bekend waren", legt Friso Lammertse uit.  "Het schilderij is verdoekt. Het oorspronkelijke paneel is helemaal weggehaald en dan op doek geplakt. Die doekstructuur zie je er nu doorheen. In eerste instantie denk je: dit kan niet, dat beïnvloedt ook hoe je naar het werk kijkt, maar wanneer je naar de infraroodfoto kijkt, dan zie je een opschrift, iets als adorans, dat lijkt het handschrift van Rubens. En net uit die reeks kennen we ook twee werken waarvoor hij de titel, wat hij moet schilderen, op het paneel gezet heeft. Dan kan het niet anders dan dat je met het origineel te maken hebt."  

Het wordt een vrij ingrijpende restauratie, als de eigenaar überhaupt al een restauratie wil.

Friso Lammertse

"We kennen de compositie, we kennen het tapijt en dat ontwerp past inderdaad in die reeks", zegt ook Ben Van Beneden, die het pas ontdekte werk zelf wel nog niet gezien heeft. "Het zijn overigens zeer mooie olieverfschetsen, het Prado Museum in Madrid, bezit er enkele, het zijn werkelijk prachtige stukken. De tapijten ook trouwens." 

Het werk is momenteel wel in slechte staat. "Het is enorm overschilderd, vermoedelijk al vrij lang geleden", zegt Lammertse. "Het wordt dus een vrij ingrijpende restauratie, als de eigenaar überhaupt al een restauratie wil. Je ziet nu wel wat Rubens, maar ook erg veel van een latere restauratie. Het is moeilijk vast te stellen wat nog goed is en wat niet. Maar mocht dit werk in onze collectie zitten, dan zou ik het zeker restaureren. Nu zie je een grotendeels 19e eeuws schilderij, maar daaronder moet Rubens zitten. "

Meest gelezen