Video player inladen ...

Wat is een humanitair visum?

Humanitaire visa kwamen de voorbije jaren al meermaals in het nieuws. U herinnert zich misschien nog wel de geheime reddingsoperatie van een grote groep christelijke Syriërs uit Aleppo naar ons land in 2015. Of wie weet doet de zogenoemde visumrel een belletje rinkelen. Telkens het over humanitaire visa gaat is er controverse. Hoe komt dat?

Wat is een humanitair visum?

Een visum is een officiële toestemming om in een land binnen te komen en er tijdelijk te verblijven. Je kan zo’n visum vragen om verschillende redenen. Bijvoorbeeld als toerist, om te studeren of voor een zakenreis. Maar je kan ook proberen een visum aan te vragen om humanitaire redenen.

Humanitaire redenen kunnen van allerlei aard zijn: een medische ingreep, dringend bezoek aan een ziek familielid in België of een begrafenis. De laatste jaren steeg daarnaast ook het aantal mensen dat met een humanitair visum naar België mocht reizen om bij aankomst asiel aan te vragen.

De staatssecretaris of minister beslist

Humanitaire visa zijn een ‘discretionaire bevoegdheid’. Dat betekent dat de minister of staatssecretaris voor asiel en migratie per persoon mag beslissen wie wel of niet zo’n humanitair visum krijgt. Het is een gunst die verleend wordt, geen recht. Er zijn geen vastliggende criteria. Er is geen juridische definitie in de wet.

Dienst Vreemdelingenzaken geeft op regelmatige basis cijfers vrij over migratie naar België, maar niet over humanitaire visa. Dat is opmerkelijk. Daardoor is het niet alleen moeilijk om na te gaan hoeveel humanitaire visa er jaarlijks toegekend worden om welke reden en op wat voor basis.

Het gebrek aan transparantie is de voorbije jaren meermaals door diverse organisaties en politici aangeklaagd. Voor alle duidelijkheid: niemand lijkt tegen humanitaire visa te zijn. Integendeel: het wordt vanuit zeer diverse hoeken net naar voren geschoven als één van de manieren om gecontroleerde en veilige migratie mogelijk te maken. (Lees voort onder de video)

Bekijk hieronder de reportage van "Terzake" over humanitaire visa:

Video player inladen ...

Humanitaire visa in cijfers

Het Federaal Migratiecentrum Myria kijkt toe op het migratiebeleid. Het verzamelt en analyseert cijfers en toetst die aan andere bronnen. Over humanitaire visa tasten ook zij voor een deel in het duister. In een rapport over humanitaire visa van mei 2017 proberen ze het plaatje te leggen. 

Van 2011 tot 2014 schommelde het aantal humanitaire visa tussen de 200 en 300 per jaar. Vanaf 2015 stijgen de humanitaire visa enorm.

Wat is de reden van de toename?

1. Hervestiging

Sinds 2013 heeft België een structureel hervestigingsprogramma. Samen met andere Europese landen is er een engagement om per jaar een op voorhand afgesproken aantal vluchtelingen veilig over te brengen.

De VN Vluchtelingenorganisatie UNHCR staat in voor de selectie van de kandidaten. Het gaat meestal om mensen in vluchtelingenkampen met een zeer kwetsbaar profiel, zoals een alleenstaande moeder met kinderen of mensen met een beperking of medische zorgen.

Na de selectie door het UNHCR gaat een team van het Commissariaat-Generaal voor de Vluchtelingen en Staatlozen ter plaatse en praat het met de geselecteerden. Ze geven uitleg over de waarden en normen in de Belgische samenleving. Volgens Fedasil valt ongeveer 1 op de 5 kandidaten af na die culturele oriëntatie omdat zij zichzelf niet zien functioneren in onze maatschappij.

De anderen krijgen een humanitair visum en dienen bij aankomst in België dan officieel een asielaanvraag in. Ze zijn zo geselecteerd dat de kans zo goed als zeker is dat ze ook goedgekeurd worden.

De afspraak met Europa was om in 2018 in totaal 1150 streng geselecteerde vluchtelingen te hervestigen naar België. Maar de toenmalig staatssecretaris Francken besliste in oktober om te stoppen op 879. Volgens hem waren er niet voldoende opvangplaatsen beschikbaar.

2. Reddingsoperaties

In de zomer van 2015 zette de Belgische overheid een uitzonderlijke reddingsactie op poten. De christelijke denktank Logia nam daarvoor het initiatief. 244 Syrische christenen uit Aleppo werden in het grootste geheim overgebracht met een humanitair visum. Daarover zei toenmalig staatssecretaris Francken op zijn Facebook:

“In deze turbulente tijd is er iets dat me zal bijblijven en waar ik best fier op ben: de geheime reddingsoperatie van 250 christenen uit het verwoeste, belegerde Aleppo. (…) Ik ga dan ook onverstoord op deze ingeslagen weg verder. Ik blijf me inzetten voor de christenen en religieuze minderheden in de Arabische wereld. En geloof me als ik zeg dat we onder de waterlijn veel goeds doen.”

Het was de eerste reddingsoperatie maar er zouden er nog volgen. Cijfers zijn nooit officieel vrijgegeven. Wie de mensen selecteerde en op wat voor basis weten we niet. Toenmalig staatssecretaris voor Asiel en Migratie Francken schreef er wel over op zijn blog, maar ging nooit in detail.

3. Gezinshereniging

Gezinnen met meerderjarige kinderen komen soms voor verscheurende keuzes te staan. Zolang een kind minderjarig is, heeft het recht op samenwonen met zijn ouders. Neem bijvoorbeeld een jongen van 15 die hier in België belandde en erkend wordt als vluchteling. Hij kan een vraag tot gezinshereniging indienen. Stel dat zijn ouders met nog een dochter van 17 en eentje van 19 in een vluchtelingenkamp in Libanon zitten, dan is de kans groot dat de ouders en de dochter van 17 mogen overkomen. Maar de dochter van 19 heeft dat recht niet.

De oudste dochter kan dan wel proberen om via een humanitair visum naar België te komen om hier een asielaanvraag in te dienen. Het is dan aan de staatssecretaris of minister om daarover te beslissen. De voormalige staatssecretaris voor Asiel en Migratie Francken heeft hierover geen cijfers vrijgegeven. Het is niet geweten hoe groot de slaagkansen zijn voor zo’n aanvraag.

Zijn er kosten?

Wie een humanitair visum aanvraagt, betaalt dossierkosten. Zo is er ondermeer de kost voor de behandeling bij Dienst Vreemdelingenzaken van 350 euro per volwassen persoon. Er is geen garantie dat je na het betalen van de dossierkosten ook een humanitair visum krijgt.

Waarom geen transparantie?

De vraag om meer transparantie is herhaaldelijk gesteld. Dat was al zo onder Maggie De Block, in haar eerste ambtstermijn als minister van Asiel en Migratie. Na de eerste reddingsoperatie van 2015 werd de vraag dwingender. En de roep om transparantie nam enkel toe naarmate de cijfers van humanitaire visa stegen.

Telkens als de humanitaire visa in het nieuws kwamen, volgden er hoogoplopende discussies. De geheime reddingsoperaties zorgden voor controverse, maar ook het Syrische gezin dat via juridische weg probeerde om een humanitair visum te verkrijgen. Staatssecretaris Francken bleef in dat geval weigeren, want het zou volgens hem de poort openzetten voor massale migratie.

Roep om transparantie

In het voorjaar van 2016 vroeg CD&V-kamerlid Nahima Lanjri aan staatssecretaris Francken of hij bereid was om een werkgroep op te richten om na te denken over een objectivering voor het verstrekken van een humanitair visum, zonder te raken aan de discretionaire bevoegdheid. Het antwoord van Francken luidde:

"Ik denk niet dat het nodig is om hier een werkgroep voor op te richten. Zoals ik reeds heb gezegd is iedere aanvraag uniek omdat ze is gebaseerd op de persoonlijke situatie van de aanvrager. Ze wordt dan ook steeds op individuele basis onderzocht. (...) Ik denk dat de DVZ over voldoende kennis en ervaring beschikt om menselijke beslissingen te nemen die de geldende regelgeving volgen."

Myria publiceerde na grondig onderzoek in mei 2017 een rapport over de humanitaire visa. Daarin staat dat “het knelpunt in het dossier (…) zit in het feit dat de overheid, via de staatssecretaris voor Asiel en Migratie, er een principekwestie van maakt dat ongeacht de omstandigheden het aan hem, en hem alleen is om te beslissen wie het grondgebied betreedt en wie niet.”

Ook de studiedienst van Vluchtelingenwerk Vlaanderen vroeg meer duidelijkheid over de procedure en criteria in maart 2018. “Het gebrek aan transparantie is, net als het gebrek aan duidelijke criteria en de willekeur bij het toewijzen van visa, een kenmerk van de huidige praktijk rond humanitaire visa.”

Bekijk hieronder het verslag uit "Het Journaal":

Video player inladen ...