Ouders beletten om kinderen te krijgen, lost de problemen niet op

"We moeten sommige mensen minstens tijdelijk beletten om kinderen te krijgen", zegt SP.A-voorzitter John Crombez in Humo over de schrijnende situaties met drugverslaafde moeders die hij van hulpverleners te horen krijgt. Dat roept bij velen vragen op, zo ook bij Celia Groothedde Ledoux.

opinie
Celia Groothedde Ledoux
Celia Groothedde Ledoux is auteur en columnist. Ze schrijft regelmatig opinieteksten over genderdiscussies.

Gisteren kwam SP.A-voorzitter John Crombez met een bommetje in Humo: "We moeten sommige mensen minstens tijdelijk beletten om kinderen te krijgen", vond hij. In de praktijk moet dat dus neerkomen om mensen verplicht anticonceptie te laten nemen. De ellende is te groot en het recht op kinderen, daarover wou hij een debat. Euthanasie en abortus kunnen toch ook?

Het waren interessante uitspraken. Op het eerste gezicht leek Crombez kinderen te beschermen. Er is inderdaad veel onuitsprekelijk leed bij zelfs heel jonge kinderen. Ook in België, om onze eigen hoek. Het kan alleen loffelijk genoemd worden dat je in de machteloosheid die dat oproept, een oplossing wil vinden.

Donkere plek

Laat ik het niet hebben over het fatalistische idee hierin, dat je beter niet geboren zou worden als je wieg op een donkere plek staat. Zo veel mensen worden geboren in heel onfortuinlijke situaties. Ze werken zich zo goed en zo kwaad als het kan naar een betere situatie.

Hen na de feiten nog eens veroordelen dat ze er “beter niet waren geweest”, komt vaak hard aan. Een extra veroordeling dat hun leven het niet waard zou zijn. Dan zijn er, omgekeerd, ouders die het onverhoopt goed doen in een donkere situatie. Het zou redelijk zijn om dat aan te kaarten. Maar laten we dat niet doen. Het is te menselijk. Laten we het, heel sec, houden bij dit voorstel op zich.

Het voorstel om ouders verplicht anticonceptie op te leggen en dus minstens tijdelijke onvruchtbaarheid op te leggen, roept nogal wat vragen op. Gaat het wel om het recht op ouderschap? Hoe dwing je dit voorstel op? Is het een eerlijke maatregel? En is het geen panacee (red: denkbeeldig geneesmiddel) tegen een andere, prangende problematiek?

Fysieke integriteit

Laten we met de makkelijke vraag beginnen. Dit voorstel gaat, ondanks wat Crombez zei, niet over het recht op ouderschap. Recht op ouderschap bestaat de facto niet. Je mag je voortplanten als je vruchtbaar bent, maar iedereen die het ongeluk heeft onvruchtbaar te zijn, zal bij adoptie of bij vruchtbaarheidsbehandelingen worden doorgelicht op hun financiële, sociale en emotionele stabiliteit en situatie. 

Waar dit wél om gaat, is het recht op fysieke integriteit. De staat die over je lichaam mag beslissen. Dat maakt meteen hét verschil met abortus en euthanasie: daarbij beslis je zelf. Gedwongen abortus is een grove schending van de mensenrechten. Euthanasie die gedwongen is, dat is moord. En wat is gedwongen ingrijpen in de vruchtbaarheid dan?

Precedenten

Het doel heiligt de middelen, zullen voorstanders bepleiten. Dit leed is te erg. Maar de deur open zetten voor de staat die je lichaam aantast, dat is nogal wat. En wat jij een goed doel vindt, vinden anderen misschien niet. Of ze willen het uitbreiden.

Kamerlid Valerie Van Peel (N-VA) opperde gisteravond in "De afspraak" op Canvas dat het een voorwaarde tot vervroegde invrijheidstelling kan zijn om (een tijdlang) géén kinderen te krijgen. Maar er zijn ook precedenten. Zo was je tot een paar jaar geleden verplicht je te laten steriliseren als je een geslachtsoperatie wilde.

Zo stelde een vooraanstaand Nederlands opiniemaker gisterochtend dat je asielzoekers tijdelijk moet steriliseren, want het was zo erg voor de kinderen als die hier geboren werden en dan toch uitgewezen werden. Zo ook werden tot een paar decennia geleden mensen met een handicap gesteriliseerd. Zo mochten vrouwen in de jaren '50 en '60 in de VS soms een abortus laten uitvoeren (een commissie besliste daarover) maar vaak met de eis tot sterilisatie - of zelfs stiekeme sterilisatie - op de koop toe.

Transgenders

Lijken u dit gruwelijke voorbeelden? Misschien niet voor wie een strengere justitie wil, transgenders onnatuurlijk vindt, abortus een horror of asielrecht een betwijfelbare zaak. Welk doel de middelen tot gedwongen sterilisatie heiligt, hangt af van mens tot mens. Wie mag de grens trekken? Hoe belet je willekeur? Is zelfs een zeldzame ten onrechte opgelegde onvruchtbaarheid met verplichte anticonceptie geen te zwaar risico?

Jamaar, denkt u wellicht: het gaat hier wel over verslàving. Bij baby’s. Niemand is daarvan voorstander en dat is toch zwart-wit? En inderdaad, dit gaat over donker leed. Konden we dat maar voorkomen.

Maar stel nu dat er compleet duidelijke criteria zijn. Dat geen enkele rechter zich hierin vergist. Dat deze situaties, die van nature complex in grijstinten zijn, nu eens helderwit-zwart waren? Zelfs dan: voorkomt zo’n voorstel dat leed? Zou het geen omgekeerde reflex veroorzaken?

(Kans)armen

Nu al zijn (kans)armen bang van officiële instanties. Ze zullen hun kinderen afpakken, hun bestaansmiddelen, hun vrijheid. Ten dele terecht: op de kansarme staan schijnwerpers van maatschappelijk assistenten over agenten tot CLB’s. Ze reiken je de hand, maar hebben de kans tot bestraffing. Wie je nodig hebt, heeft in de andere hand een knuppel. Dat weet elke (kans)arme, en als de dreiging te groot wordt, vermijdt men de instanties te allen prijze. Uit gegronde angst. En nu zou de overheid je ook nog beletten om kinderen te maken en in je vruchtbaarheid ingrijpen.

Zal dit voorstel dus minder verslaafde baby’tjes geboren laten worden? Of zullen ouder en kind onder de radar terecht komen doordat de ouders uit angst verdwijnen wanneer een zwangerschap dreigt of ze die wensen? Zodat het kind, zonder enige monitoring of broodnodige medische steun van buitenaf, ergens anoniem wordt geboren?

"Rijke" ouders

Is het voorstel zelfs rechtvaardig? Een welgestelde vrouw wordt niet zeldener geslagen, weten de autoriteiten. Die krijgt alleen zelden politie-interventie of officiële hulpverlening over de vloer. Een rijk kind wordt niet minder verwaarloosd. Het wordt alleen zelden uit huis geplaatst.

Zoveel “rijke” ouders slaan, drinken en nemen drugs, maar niemand verdenkt hen ergens van. Desnoods moet zo’n kind als tiener zelf naar de jeugdrechter toe stappen, want wij gaan er ten onrechte nog van uit dat een goed gekleed kind ook eentje is dat niet geterroriseerd wordt. Een menselijke, begrijpelijke fout, maar evengoed vreselijk onrechtvaardig.

Waarom zou het anders zijn bij deze maatregel? Mogen rijke baby’tjes verkommeren? Mogen rijke verslaafden kinderen blijven krijgen? Is deze maatregel niet een recept voor onbedoelde maar grove klassejustitie? We zwijgen nog over het feit dat vrouwen anticonceptie opgelegd zouden krijgen, maar mannen kunnen blijven bevruchten.

Staat versus arts

En hoort dit probleem bij rechters? Willen we echt dat de staat zware medische interventies afdwingt? Dokter Hendrik Cammu vertelde eens op de radio hoe, toen abortus nog illegaal was, sommige vrouwen herhaaldelijk langs kwamen voor een abortus als “anticonceptie”. Hij gaf dan aan: ok, als je ook een spiraaltje laat zetten bij de operatie.

Dat bleef me bij, hoe in simpel overleg en zonder rechter zo’n afspraak werd gemaakt. Het klonk als een eenvoudige oplossing zonder veel poeha. Menselijker ook, door een arts die de mensen kende en niet uit een dossier beoordeelde. Er was geen verplichting bij. Een arts kan niet straffen, en roept dus geen angst op. 

En stel dat we om te beginnen anticonceptie trouwens kosteloos maakten zonder straf - voor deze groep mensen of zelfs voor een bredere groep? Niet alleen de goedkope pil die je elke dag zo netjes moet nemen, maar ook de dure prikpil, koperspiraal, implantaten, die je niet hoeft te controleren en die vanzelf werken, en zodat mensen hun eigen anticonceptie kunnen kiezen als ze die wensen? Waarom meteen verplicht anticonceptie opleggen? Omdat de verkiezingen eraan komen?

Lapmiddel

Ten slotte is er het onderliggende probleem. Dat is maatschappelijk en lossen we sowieso niet op met het lapmiddel van verplichte anticonceptie. Er is een groot maar niet-benoemd probleem met kinderen met psychische problemen: de eindeloze wachtlijsten en het gebrek aan aangepaste plaatsen voor hen. Er is een probleem voor de kinderen van deze mensen, die in jeugdzorg niet terecht kunnen, op eindeloze wachtlijsten voor te weinig plekken staan, die dan nog belabberd ondergefinancierd tot het erbarmelijke af zijn.

Achttien? Dan word je op straat gegooid en moet je het, compleet onvoorbereid, zelf doen. Als wij die kindjes en jongeren niet opvangen, zijn zij straks de verslaafden van morgen. Het sociaal weefsel van onze maatschappij, onze sociale zekerheid versterken: dat is een grotere garantie op het voorkomen van dit soort menselijke drama’s. Maar ik moet toegeven: mensen verbieden kinderen te krijgen, is een makkelijker slogan dan die problemen aankaarten. Gevaarlijker. Maar wel makkelijker.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.