AFP or licensors

Het heeft geen zin om van het klimaatbeleid een ideologische splijtzwam te maken

Het groeiend aantal scholieren (en intussen ook studenten) dat op donderdag spijbelt voor het klimaat, werpt een nieuwe uitdaging op: het protest positief vertalen naar vertrouwen in én door de politiek en het beleid. Dat zegt Tomas Wyns die aan de klimaatactie deelneemt. Hij schuift 2 pistes naar voren om uit de impasse te klimmen.

opinie
Tomas Wyns
Tomas Wyns is onderzoeker industrie- en klimaatbeleid aan het Institute for European Studies van de VUB.

Met 35.000 waren de klimaatbrossende scholieren afgelopen donderdag! Ik heb even met de ogen moeten knipperen toen ik deze immense jonge mensenzee door de straten van de Europawijk in Brussel zag stappen als een vloedgolf van vastberaden én positief protest.  Samen met de nationale klimaatbetoging op 3 December 2018, de grootste niet syndicale betoging sinds de Witte Mars, lijkt deze beweging onstuitbaar. 

Toch is dit protest slechts een deel van een breed en groeiend momentum dat in veel delen van onze samenleving in diverse vormen beweegt. Het beleid lijkt de protestbewegingen onbedoeld verder te katalyseren door ze niet of te laat ernstig te nemen.  De grote uitdaging is nu dit protest op een positieve manier te vertalen naar vertrouwen in én door de politiek en het beleid.

Klimaattop in Parijs

Eigenlijk is de verbreding van het klimaatdebat al een tijdje aan de gang. In de lange aanloop naar de klimaattop in Parijs kregen tal van platformen die de klassieke milieubeweging overstegen echt vorm.  Zo is er de heel actieve klimaatcoalitie die milieubeweging, noord-zuidorganisaties, vakbonden, jeugdraden en burgerbewegingen verenigt in het streven naar een sociaal rechtvaardig en ambitieus klimaatbeleid.

De wetenschappelijke wereld roert zich ook. Voor de top van Parijs kropen 350 Belgische wetenschappers in hun pen om grondige klimaatactie te eisen. Meer recent, voor de gemeenteraadsverkiezingen eind 2018, vormde zich een bottom-up protestbeweging, vergelijkbaar met de brossende scholieren, vanuit kinderen, ouders, leerkrachten en directies in lagere scholen. Dit keer met de roep om betere luchtkwaliteit.

"The Shift"

Maar ook in het bedrijfsleven beweegt veel. Via "The Shift" gaan bedrijven samen met ngo's en andere maatschappelijke organisaties partnerschappen aan voor duurzame ontwikkeling. Ook de grote energie- en CO2-intensieve bedrijven zijn van koers aan het veranderen. In het kader van onderzoek rond industriële transitie sprak ik met CEO’s en CTO’s van Europa’s grootste industriële CO2 uitstoters in Vlaanderen. Laat er geen twijfel over bestaan, ook op deze niveaus aanvaardt men de noodzaak om verantwoordelijkheden op te nemen naar een klimaat-neutrale samenleving.

De Antwerpse haven, die een van de grootste petrochemische clusters ter wereld huisvest, werkt aan een routekaart naar een lagekoolstofeconomie. De Europese staalindustrie roept om een Europees klimaat- en innovatie masterplan voor staal.  Daarenboven roept ook het bedrijfsleven, vanuit zijn perspectief, om een degelijk en ondersteunend klimaatbeleid, net als de klimaatbrossers en de andere protestbewegingen.

Als we kijken naar andere maatschappelijke protesten en bezorgdheden dan wordt die roep om hulp vanuit het beleid nog duidelijker. Zo zijn er de recente noodkreten rond gebrekkige investeringen in infrastructuur voor het gemeenschapsonderwijs en defensie, de brokkelbruggen en -tunnels, het chronische tekort aan investeringen in het openbaar vervoer en de eindeloze mobiliteitsknoop rond Antwerpen. Ook de gelehesjesbeweging geeft vorm aan een diepe frustratie van mensen die zich in de steek gelaten voelen door het beleid.

Uit de impasse

Het feit dat er geen adequate antwoorden komen op deze grote uitdagingen lijkt te wijzen op een diepe vertrouwenscrisis binnen het beleid zelf.  Hier ligt de grote uitdaging voor klimaatbeleid en deze bredere maatschappelijke verzuchtingen. Ik zie twee pistes om uit deze impasse te raken.

Ten eerste zal de overheid meer slagkracht moeten krijgen om grote investeringen te realiseren. De vleugels van de publieke sector zijn echter kortgeknipt door de huidige Europese overheidsboekhouding- en begrotingsregels. Zoals econoom Paul De Grauwe reeds eerder argumenteerde, is het absurd dat (grote) overheidsinvesteringen, waarvan het rendement pas later volgt, op een jaar afgeschreven moeten worden. Dit zet zware druk op de begroting en dus een rem op investeringen. In de aanloop naar de Europese verkiezingen zou dit punt echt scherpgesteld moeten worden. Als de Europese Unie van haar lidstaten klimaatneutraliteit verwacht tegen 2050 dan zal zij deze lidstaten ook ruimte moeten geven voor de noodzakelijke investeringen.

Ten tweede moet het beleid ook structureel het vertrouwen winnen van de samenleving om vol voor een ambitieus klimaatbeleid te gaan. Het feit dat nu een breed en divers draagvlak bestaat, geeft aan dat dit niet onmogelijk is. Gezien klimaatbeleid alle delen van de samenleving aangaat, zal op alle niveaus hard samengewerkt moeten worden om klimaatneutraliteit in amper 30 jaar te bereiken. 

Het Nederlandse poldermodel kan voor een stuk als inspiratie dienen. In Nederland is daardoor recent een ambitieus ontwerp van klimaatakkoord tot stand gekomen door middel van een brede en professioneel georganiseerde consultatie van het alle delen van de samenleving. Dit wil niet zeggen dat men in België het Nederlandse proces (inclusief de onvolmaaktheden) letterlijk moet overnemen. Er kan vooral veel uit geleerd worden. Onze mayonaise hoeft niet zoet te smaken, zolang ze maar pakt.

Ideologische splijtzwam

Het heeft dus geen zin om van het klimaatbeleid een ideologische splijtzwam te maken. Dit helpt het beleid niet vooruit en leidt tot tijd- en energieverlies bij het oplossen van een probleem dat niet zal verdwijnen. Maak gebruik van het hele brede spectrum aan technologische, economische en regelgevende instrumenten om snel vooruitgang te boeken. Maak gebruik van het unieke brede maatschappelijke draagvlak dat tot stand aan het komen is. Maak gebruik van de kennis van de honderden Belgische wetenschappers en beleidexperten die klaar staan om dit maatschappelijk debat mee te ondersteunen.  De Amerikaanse auteur Mark Twain formuleerde het als volgt: "Twenty years from now you will be more disappointed by the things that you didn't do than by the ones you did do".

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.