Video player inladen...

Stripauteur Riad Sattouf: "Als tiener kon ik met m'n tekeningen de realiteit ontvluchten"

Als kind van een Syrische vader en een Franse moeder heeft de succesvolle cartoonist Riad Sattouf een bijzondere jeugd beleefd vol chaos, familieconflict, maar ook humor. Sattouf werd geboren in Parijs en bracht zijn kindertijd door in Algerije, Libië en Syrië. In zijn reeks "De Arabier van de toekomst" verwerkt hij zijn verleden. Wereldwijd werden al miljoenen exemplaren van de serie verkocht. Het vierde boek is genomineerd voor het Stripfestival van Angoulême, die prijzen worden dit weekend uitgereikt. VRT NWS sprak met de auteur in Parijs.

We ontmoeten Riad Sattouf in het Centre Pompidou in Parijs, het prestigieuze museum voor moderne kunst. Daar loopt nog tot maart een tentoonstelling over zijn werk en leven, of toch dat deel van zijn leven dat de fans al via de stripreeks "De Arabier van de toekomst" konden ontdekken.

"Hier kan je foto's bekijken. Zo zag ik er vroeger uit", wijst Sattouf naar een van de glazen vitrinekasten in de tentoonstelling. Aan de muren hangen er prenten uit zijn verschillende stripverhalen, waaronder werk dat ook werd gepubliceerd in het magazine Charlie Hebdo, waar hij 10 jaar voor werkte. Maar centraal in de expo staat de figuur van de kleine Riad, zoals we die kennen uit de serie "De Arabier van de toekomst". De bekroonde reeks is al vertaald in het Engels en het Nederlands, en is een groot verkoopsucces.

Achtergrond

Op de vraag of we in het Arabisch kunnen praten, knikt hij vriendelijk van niet. "Ik ben de Arabische taal redelijk snel verleerd", legt Sattouf uit.

"Toen ik als kind mee naar Syrië verhuisde, kon ik na een paar weken weer vlot Arabisch spreken. Maar zodra ik uit Syrië vertrok, was het weer weg. Ik heb nooit meer Arabisch gevolgd, want ik moest kiezen tussen een cursus Arabisch of gitaar en mijn voorkeur ging naar gitaar spelen", lacht Sattouf.

Ik moest kiezen tussen een cursus Arabisch of gitaar, en mijn voorkeur ging naar de gitaar

Riad Sattouf, stripauteur

Wat Sattouf niet zelf kon kiezen, is de chaos tijdens zijn jeugdjaren. Als kleine jongen verhuisde hij verschillende keren, samen met zijn familie, van land naar land. "Tekenen was al vroeg een manier om de aandacht van mijn familie te trekken. Of om vrienden te hebben, die me echt goed vonden," vertelt hij ons. "Als tiener kon ik met m’n tekeningen de realiteit ontvluchten, door verzonnen werelden te tekenen."

In de reeks "De Arabier van de toekomst" speelt de vader van Riad Sattouf de hoofdrol, als professor geschiedenis. Hij behaalde zijn doctoraat in Frankrijk, maar besloot toch om terug te keren naar de Arabische wereld in de jaren 80. 

"Mijn vader kwam uit een Syrische boerenfamilie. Hij was de enige die naar school is kunnen gaan", legt Sattouf uit. "Zo is hij er in geslaagd om doctor in de geschiedenis te worden aan de Sorbonne-universiteit in Parijs, waar hij kon studeren dankzij een studiebeurs. Daar heeft hij ook mijn moeder leren kennen." Zijn beslissing om terug te keren naar de Arabische wereld kwam met grote overtuiging, benadrukt Sattouf: "Mijn vader bewonderde Moammar Khaddafi, Hafiz al-Assad en Saddam Hoessein. Dat waren zijn helden."

"Het verhaal vertelt zichzelf"

In het vierde en meest recente boek uit de reeks zien we hoe de vader van de kleine Riad een tijdje naar Saudi-Arabië verhuist, waar hij een job als docent vond. "Om veel geld te verdienen", klinkt het. Maar dat schept een nieuw conflict met de moeder van Riad, die weigert om mee te gaan en beslist om met haar kinderen in Frankrijk te blijven. 

Ik vertel het échte verhaal van mijn familie

Riad Sattouf, stripauteur

Net als de eerste drie boeken beschrijft Sattouf met veel zin voor detail die belangrijke periode van zijn leven. Daarbij horen ook allerlei ouderlijke ruzies, gevoelige gesprekken over geloof en de verhouding tussen moslims en niet-moslims.

"Ik weet niet op voorhand hoeveel pagina's het volgende boek zal bevatten. Ik heb vooral het gevoel dat het verhaal zichzelf aan het vertellen is. Belangrijk voor mij is dat ik de dingen laat zien zoals ik ze heb ervaren, zonder ze aan te passen", aldus Sattouf. "Als mensen over hun familie praten, ligt dat vaak gevoelig. Je wilt hen niet kwetsen of teleurstellen. In dit verhaal wil ik trouw blijven aan wat ik heb meegemaakt. Ik veralgemeen nooit. Ik vertel het echte verhaal van mijn familie."

De Arabier van de toekomst (4)

Geen twijfel

De gênante momenten en explosieve debatten ten huize Sattouf vormen een belangrijk deel van "De Arabier van de toekomst". Maar vooral de extroverte wereldvisie van de vader staat centraal, zoals zijn opinie over de vrijheid van de vrouw. Ook op dat moment twijfelt de auteur nooit om de gesprekken gedetailleerd weer te geven in de stripreek. "Er is één ding dat ik in Frankrijk heel erg apprecieer. Het beeld dat ik heb van Frankrijk, is dat van vrijheid", zegt Sattouf. 

Ik stel me nooit de vraag of ik iemand ga kwetsen

Riad Sattouf, stripauteur

"Als ik begin aan een verhaal denk ik nooit: ik mag dit of dat niet zeggen", aldus Sattouf. "Ik heb het geluk in Frankrijk te wonen. In Amerika zou dat niet kunnen. In de Arabische wereld evenmin. Ik stel me nooit de vraag of ik iemand zal kwetsen.

"Mijn tekeningen geven vaak personages weer met rare gezichten en misvormde personages. Een beetje karikaturaal. Het is dus sowieso een beetje schertsend", legt hij uit. "Telkens als ik twijfelde in "De Arabier van de toekomst" of ik iets wel zou schrijven zei ik bij mezelf: Dat moet ik net vertellen."

De Arabier van de toekomst (4)

Gaat u ooit terug naar Syrië?

"Ik zou graag terugkeren naar Syrië. Ik hoop dat ooit te kunnen doen. Maar ik voel me niet echt verbonden met een plaats of een land. Ik voel me meer verbonden met mensen die verhalen vertellen. Meer dan dat ik me Syriër of Fransman voel", reageert de auteur.

Op de vraag of er nog iets van Syrië in hem is overgebleven, antwoordt Sattouf: "Je zou wel kunnen zeggen dat ik nogal taai ben. Ik geef niet snel op. Het grappige is dat er in deze tentoonstelling in het Centre Pompidou heel veel tekeningen hangen die uitgeverijen eerst hadden afgewezen. Ik vind dat wel grappig, want ik heb toch volgehouden, ook al kreeg ik vaak "neen" te horen. Het feit dat ik nooit opgeef, is misschien wel een Syrisch kantje van me."

Bekijk hieronder het interview met Riad Sattouf, opgenomen in Parijs:

Video player inladen...

Het vierde deel van "De Arabier van de toekomst" is recent verschenen bij Uitgeverij De Geus. De tentoonstelling met werk van Riad Sattouf in Centre Pompidou in Parijs loopt nog tot 11 maart 2019.