Wat heeft het Britse parlement beslist en hoe moet het nu verder: 5 vragen over het brexitmoeras

In het Britse parlement vond gisteravond een tweede brexitstemming plaats in evenveel weken. Maar een uitweg uit het brexitmoeras lijkt niet meteen voor morgen. Wat heeft het Britse parlement precies beslist en hoe moet het nu verder met de brexit? We leggen het uit aan de hand van 5 vragen.

Waarover heeft het Britse parlement gestemd?

Twee weken geleden heeft de Britse premier Theresa May het Britse parlement een eerste keer een brexitplan voorgelegd - een akkoord dat de Britse regering heeft gesloten met de Europese Unie over hoe en onder welke voorwaarden het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie zal stappen. Dat plan werd toen door een duidelijke meerderheid van de parlementsleden weggestemd.

Begin vorige week kwam May met een plan B, dat eigenlijk niet zo veel verschilde van haar plan A. Voor alle duidelijkheid: gisteravond is er niet over dat plan B zelf gestemd. De parlementsleden bogen zich wel over een reeks amendementen - dat zijn voorstellen van de parlementsleden zelf met wijzigingen of aanvullingen op het plan van May. Die amendementen waren vaak maar enkele zinnetjes lang.

Wat heeft het Britse parlement beslist?

Verschillende amendementen stelden voor om de brexit uit te stellen, mocht May er niet in slagen om haar - aangepast - plan goedgekeurd te krijgen. Die werden alle weggestemd. Met andere woorden, het Britse parlement houdt vast aan de vooropgestelde datum om de Europese Unie te verlaten: 29 maart. Ook een voorstel om een tweede referendum te houden, werd weggestemd.

Werd wel goedgekeurd: een voorstel dat stelt dat het VK niet uit de EU mag stappen zonder een akkoord met de Unie en zonder een raamakkoord over toekomstige relaties met de Unie. Met andere woorden, de parlementsleden willen geen "no deal"-brexit, een uitstap van het VK uit de EU waarbij onderling niets is afgesproken. Het voorstel werd nipt goedgekeurd, maar is niet bindend. De regering hoeft zich er dus niet aan te houden.

Ook een ander voorstel werd goedgekeurd. Dat zegt dat de zogenoemde "backstop" in het akkoord van May met de EU vervangen moet worden door "alternatieve maatregelen". De parlementsleden willen dus dat May opnieuw met de EU gaat onderhandelen over die backstop. Ze gaven haar daar een duidelijk mandaat voor, waarmee ze een belangrijk signaal stuurden naar de Europese Unie: de backstop zint ons niet.

Wat is die backstop, de struikelsteen in het plan van May?

De backstop lijkt voor de parlementsleden dus het grootste probleem in het akkoord dat May met de Unie sloot. Waarover gaat het?

De backstop is een soort vangnet dat May en de EU hebben afgesproken om te vermijden dat er opnieuw een echte grens zou komen tussen Noord-Ierland (een deel van het Verenigd Koninkrijk) en Ierland, mochten het VK en de Unie er voor het einde van de overgangsperiode (eind 2020) niet in slagen om na de brexit een handelsakkoord te sluiten.

De backstop bepaalt dan dat het VK en de Unie in een douane-unie zullen blijven - niet alleen Noord-Ierland dus, maar heel het VK. Voor de aanhangers van een harde brexit is die backstop een doorn in het oog, want zo'n douane-unie zou het VK te veel aan de Unie binden en dat zou volgens hen tegen de geest van de brexit ingaan. Ze hekelen ook dat er geen einddatum op die backstop staat en de Britten er niet eenzijdig een eind aan kunnen maken. Die einddatum zouden ze dus in een nieuw akkoord willen krijgen.

Protest tegen een "harde grens" tussen Ierland en Noord-Ierland. AFP or licensors

Hoe moeten we de stemming nu interpreteren?

Premier May reageerde achteraf tevreden. Ze had op voorhand gevraagd om het amendement over de backstop goed te keuren. De Britse parlementsleden hebben geluisterd en de premier nu een duidelijk mandaat gegeven om opnieuw met de EU te gaan onderhandelen. Met de belofte om haar plan wel te steunen áls die backstop op een andere manier geregeld wordt.

Op het eerste gezicht goed nieuws dus voor de premier. Al lieten verschillende Europese leiders snel verstaan dat er over het akkoord tussen het VK en de EU niet meer onderhandeld kan worden. Volgens de EU is er geen andere oplossing voor de grens tussen Ierland en Noord-Ierland dan die die in het akkoord staat.

Uitzicht op een oplossing is er dus zeker nog niet. Integendeel, met de stemming gisteravond lijken het Britse parlement en de regering nog dieper in het brexitmoeras weggezakt te zijn. Het parlement heeft duidelijk gemaakt dat het vasthoudt aan de brexitdatum van 29 maart en dat het geen "no deal"-brexit wil - een uitstap zonder akkoord met de EU. Tegelijk wil het parlement dat May opnieuw gaat onderhandelen over de backstop. Het huidige akkoord hebben ze al eens weggestemd, de kans lijkt klein dat ze het zonder aanpassing aan die backstop in de toekomst wel zullen goedkeuren. Maar komt er ooit een aangepast akkoord? Niet als het aan de EU ligt. We zeiden het al: vast in het moeras.

Wat gaat er nu gebeuren?

Onduidelijkheid troef. Zeker is: de tijd dringt. Over exact twee maanden - op 29 maart - stappen de Britten uit de Europese Unie. May zal nu tegen beter weten in een aangepast akkoord met Europa uit de brand proberen te slepen. Dan kan ze met de steun van haar eigen Conservatieve Partij haar akkoord door het parlement krijgen. Maar zoals gezegd lijken haar kansen op slagen klein. Tenzij de EU alsnog instemt met een alternatief. Vanavond heeft ze alvast een telefoongesprek met Europees president Donald Tusk.

Een andere mogelijkheid is de hand reiken naar Labour. De leider van de oppositiepartij, Jeremy Corbyn, verklaarde gisteren na de stemming dat hij nu wel bereid is met May te praten, nu het parlement een "no deal"-scenario heeft weggestemd. Vandaag is er al een gesprek gepland tussen May en Corbyn.    

Als May opschuift naar een zachtere brexit, zou ze met de steun van Labour haar akkoord door het parlement kunnen krijgen. Zo'n zachtere brexit zou onder meer het behoud van de douane-unie inhouden. En dan is er van de omstreden backstop sowieso geen sprake. Een scenario waar ook Europees brexitonderhandelaar Guy Verhofstadt op aanstuurt. Maar in dat geval riskeert May wel een scheuring binnen haar eigen Conservatieve Partij. (lees voort onder de foto)

Labourleider Jeremy Corbyn AFP or licensors

Over twee weken, op 13 en 14 februari, zou er weer gestemd worden in het Britse parlement. Waarover is vooralsnog onduidelijk. Haar plan B (dat eigenlijk plan A is dat al eens werd weggestemd) of wie weet toch een plan C, inclusief aangepaste backstop?

Volgens sommigen hoopt May er op dat als de brexitdatum nadert en er meer paniek ontstaat over een chaotische brexit, het Britse parlement alsnog overstag zal gaan, voor de zekerheid zal kiezen en haar oorspronkelijke akkoord zal goedkeuren. En dan lijkt het schouwspel van de voorbije weken er voor niets te zijn geweest. Maar wie durft nog voorspellingen te doen over de brexit?

Beluister het gesprek met Veerle De Vos uit "De ochtend":

Bekijk het gesprek met Ivan Ollevier uit "Het journaal laat":

Video player inladen ...