Video player inladen...

Mark Zuckerberg was 11 toen hij "Zucknet" uitvond, nu zet zijn imperium Facebook de wereld op zijn kop. Well done, Mark.

Facebook is 15. Waanzinnig hé, hoe die app in amper 15 jaar zo een plek inneemt in ons leven. Ondanks alle data-, privacy- en propagandaschandalen blijven de winstcijfers en het aantal Facebookgebruikers groeien: meer dan 2,2 miljard mensen hebben een profiel op het sociale netwerk. De data-, privacy- en propagandaschandalen lijken de gebruikers niet te deren. Bij deze, Mark: "Proficiat met de verjaardag van je bedrijf dat meer dan ooit bepaalt - met Instagram en WhatsApp mee in the pocket - hoe we met mekaar communiceren. Well done." 

En zeggen dat het voor Facebook allemaal begon als een ordinaire vleeskeuring. In 2003 was er 'Facemash', een webpagina waar studenten hun medestudenten konden beoordelen op hun uiterlijk. Zuckerberg werd op de vingers getikt door de rector van de Harvard universiteit, maar de basis was gelegd voor wat later Facebook zou worden. Met - we kunnen het niet genoeg herhalen, want veel mensen beseffen het nog altijd niet - Instagram en WhatsApp mee in de portefeuille, de moeder aller sociale netwerken. Met bijna 2,3 miljard gebruikers leidt Mark Zuckerberg een koninkrijk dat qua inwoners op gelijke hoogte staat met China, Europa en de Verenigde Staten samen.

Een jonge Mark Zuckerberg in een interview uit 2005.

Voor Mark zelf begon het programmeren nog vroeger, met ‘Zucknet’. Ooit van gehoord? Het was nog voor Facemash de eerste uitvinding van Zuckerberg. Mark was 11 toen hij bij zijn ouders thuis in upstate New York, een systeem om te chatten, installeerde. Vader Edward was tandarts en had zijn praktijk op de eerste verdieping van het huis. Om de ontvangst van de patiënten wat te stroomlijnen, maar vooral om het gehos op de trap en het heen en weer geroep van namen wat in te dijken, creëerde Mark z’n eerste netwerk. Op ‘Zucknet’ kon iedereen in huis via een computer berichten naar mekaar sturen.

Met bijna 2,3 miljard gebruikers leidt Mark Zuckerberg een koninkrijk dat qua inwoners op gelijke hoogte staat met China, Europa en de Verenigde Staten samen.

Facebook, een geweldig goed gemaakt product

Zuckerberg heeft uiteraard ‘het sociaal netwerken’ niet uitgevonden. Friendster, iemand? Myspace. Oh nostalgie. Die bestonden al voor Facebook. Het Belgische Netlog kwam parallel met de beginjaren van Facebook in opmars. Maar Facebook heeft de strijd met vlag en wimpel gewonnen. De app is intussen een goed gemaakt product en verzamelt even de hele wereld voor je: nieuws en actualiteit, verjaardagen en events, babyfoto’s, vakantiefoto’s, video’s, … Voor veel mensen is Facebook het internet. Het geeft structuur aan dat wereldwijde web en met psychologische truukjes – en de FOMO-trekjes van de mens (fear of missing out) - houdt Facebook ons zo lang mogelijk op hun platform, zodat ze al die data kunnen aanbieden aan adverteerders.

Welke andere app is bovendien zo efficiënt in de massale uitbouw van ‘communities’? Onze tijdslijn is ruis. De echte magie van Facebook zit in de betekenisvolle gesprekken en gemeenschappen die je op Facebook kan uitbouwen in open, gesloten of verborgen groepen. Facebook gaf een tijdje geleden toe dat passief door je tijdslijn scrollen kan leiden tot depressieve gevoelens. Het advies: Facebook actiever gebruiken. Dat komt Facebook natuurlijk ook goed uit, want onze eyeballs zijn hun businessmodel. Maar een onderzoek van de UGent wees onlangs uit dat actief in gesprek gaan met mekaar op Facebook zinvol kan zijn. Ook Instagram is een platform waar er volop kan gebouwd worden aan die community, net als WhatsApp. We halen daar voldoening uit. Facebook beseft dat en daarom is het geen toeval dat Facebook volop inzet om WhatsApp, Instagram en Facebook Messenger beter te laten gaan ‘praten’ met mekaar. 

Daarnaast is Facebook de grootste marketingmachine aller tijden waar adverteerders voor een minimale investering zo specifiek mensen met advertenties kunnen bestoken dat ze in no time een goeie return on investment kunnen hebben. Facebook heeft de advertentiewereld op zijn kop gezet. Definitief voorbij is de tijd dat we allemaal dezelfde advertenties zagen.

De haast ondraaglijke verantwoordelijkheid van een computerwizard

Alternatieven voor Facebook waar je niet betaalt met je eigen data zijn er nochtans: Diaspora, Ello, Mastodon, Friendica … Maar het monopolie van Facebook is zo groot dat de concurrentie aangaan onbegonnen werk lijkt. Uiteraard zijn er ook apps als Discord of Gab, maar minder bekend bij een breed publiek. En ze spelen in op specifieke doelgroepen.

Toch is Facebook prikken en uitdagen zeker de moeite waard. Waarom vinden we het allemaal zo evident dat - als we online gaan - we meteen maar ook al onze data prijsgeven? Data en pivacy zijn hot topics en Facebook staat midden in de storm.

Facebook volgt ons overal online, ook de niet-Facebookgebruikers. Facebook betaalt tieners om hun surfgedrag volledig te volgen. Facebook betaalt lobbyisten om lastercampagnes op te zetten. Toplui die voortdurend onder vuur liggen. Interne documenten die uitlekken en aantonen dat Facebook alles wil doen om als bedrijf te groeien, ook als dat ten koste is van de privacy van hun gebruikers. De privacy backlash in het algemeen, de lijst met schandalen is lang.

Welke bedrijven overleven de tientallen schandalen die Facebook sinds 2016 haast ononderbroken te verduren kreeg? Facebook slaagde erin. En de groei ‘boomt’. Zowel in gebruikers als in winsten. Again, well played, Mark & co.

Maar als je een wereldmonopolie als Facebook leidt, dan bepaal je mee hoe mensen denken en doen. Hoe we mekaar zien. Facebook is het platform bij uitstek waar desinformatie in een recordtempo wordt verspreid. Waar mensen niet altijd beseffen dat Facebook hen niet de werkelijkheid voorschotelt of een genuanceerd beeld van de wereld geeft. ‘Het staat op Facebook, dus het is waar’. Niet zo.

Facebook heeft de ambitie om desinformatie aan te pakken. Het heeft die ambitie aan de vooravond van de Europese verkiezingen nog maar eens uitgesproken. Dat zal niet gemakkelijk zijn. Zeker niet als je weet dat nepnieuws & co zo goed gedijen en rondgaan in Facebookgroepen. Net de plek waar mensen veel voldoening halen. 

En wat met al die duizenden haatberichten, gewelddadige filmpjes en discriminerend posts die op Facebook verschijnen? Waar ligt de grens tussen vrijheid van meningsuiting en beledigende hate speech? Wie bepaalt die grens? Wie controleert die grens? Is dat überhaupt te controleren als je zoveel mensen met elkaar verbindt? In het virtuele koninkrijk van Mark Zuckerberg gelden niet dezelfde regels en wetten als in de echte wereld. Hoe lang kan dat nog?

En maakt Facebook de missie van Zuckerberg waar? Die missie was tot enkele jaren geleden ‘de wereld meer open maken en met elkaar verbinden’. Later werd dat ‘mensen de macht geven om via gemeenschappen de wereld dichter bij elkaar te brengen'. Heeft Facebook vaak net het omgekeerde bereikt? Het is niet altijd zo gezellig op die sociale media met al die roeptoeters. Aan de andere kant van de wereld vallen er zelfs doden. 

 

Hebben sociale media de mens onbewust aangemoedigd om zijn laatste remmingen te laten varen door alle sociale filters en morele barriers op te heffen? Wat zou er gebeuren als mensen zich zo gedroegen op het openbaar vervoer, in cafès of in het park? Ik heb het me meermaals afgevraagd. 

Facebook heeft er alle belang bij grote kuis te houden, geloofwaardig te communiceren en te handelen over hun aanpak van desinformatie en privacy en online veiligheid. Ondanks de winsten en de groeiende gebruikers. Het gebeurt al als het over advertenties en beheerders van pagina’s en groepen gaat. Maar meer dan ooit zal er in de hoogste politiek regionen gediscussieerd worden over mogelijke regels voor internetbedrijven. En techreuzen als Facebook zullen alle mogelijke advocaten en lobbyisten inzetten om dat tegen te gaan.

Zucknet. Het heeft eigenlijk wel iets. Facebook 2.0?

Vanavond om 21u20 kan u op Canvas kijken naar de laatste aflevering van de driedelige reportagereeks 'Facebook en Ik'.

Herbekijk hier de reportage met Tim Verheyden in Het Journaal:

Video player inladen...