Dat het klimaat ons allemaal aangaat, is een kapitale denkfout. Wij zijn het klimaat

Vandaag zijn opnieuw duizenden jongeren op straat gekomen om actie te voeren voor een beter klimaatbeleid. Kamil is een van die jongeren. Hij noemt zich "deel van een generatie die extreem bezorgd is over het klimaat". Hij vraagt een maatschappelijke omwenteling om het klimaatprobleem aan te pakken.

opinie
Kamil Bernaerts
is 19 jaar en studeert Social Sciences aan de VUB

Het klimaat gaat ons allemaal aan, hoor je vaak, zeker nu mijn generatie in historische getale op straat komt. Een beweging die ik ongelofelijk hard steun. De nood is immers nog nooit zo hoog geweest en het schuldig verzuim van politici evenmin. Maar als ik kijk naar hoe er op dit probleem gereageerd wordt, valt er mij telkens een ding op dat niemand echt lijkt in te zien. Ik vraag me immers ten zeerste af of die uitspraak “het klimaat gaat ons allemaal aan” wel helemaal ten volle is begrepen. 

De maatschappij is het klimaat

Want als daarmee bedoeld wordt dat we als maatschappij rechtstreeks beïnvloed worden door het klimaat en het daarom een zaak van iedereen is, dan, helaas, vrees ik dat het echte probleem zich nog veel dieper bevindt. Naar mijn mening maken we met die uitspraak zelf al een kapitale denkfout. Want als je er even over nadenkt, insinueert dit soort van denken dat er een scheiding is tussen maatschappij en klimaat. 

Bij het maken van de grens tussen klimaat en maatschappij, wordt het machtige idee gecreëerd dat wij als mensen boven of naast de natuur staan. 

Als we zeggen dat het klimaat ons allemaal aangaat, dan bedoelen we dat het klimaat een rechtstreekse invloed kan hebben op onze maatschappij, en dus dat het twee onafhankelijke entiteiten zijn. Maar we vergeten op die manier het fundamentele aspect dat ‘de maatschappij’ en ‘de economie’ niets meer dan menselijke uitvindingen zijn die op geen enkele manier los kunnen staan van ‘het klimaat’ omdat wij niets minder dan dat klimaat of de natuur zélf zijn. Want wat scheidt ons van de natuur, buiten ons denken? 

Bij het maken van die grens tussen klimaat en maatschappij, wordt dan ook het machtige idee gecreëerd dat wij als mensen boven of naast de natuur staan. Dat we eigenlijk in een soort van parallelle wereld leven die volledig onafhankelijk van ‘de natuur’ bestaat. En dat is nu eenmaal niet het geval, wat het zeer gevaarlijk maakt om op basis van die scheiding een maatschappij te bouwen.

Het kapitalisme heeft onze kijk op de natuur veranderd

Want wat is ‘de maatschappij’ eigenlijk? En hoe komt het dat we die zo apart van de natuur zijn gaan bekijken? Wel, ik bekijk de maatschappij als een soort van structuur die het ons, als grote groepen mensen, mogelijk maakt om samen te leven. Een groot, menselijk idee eigenlijk. Belangrijk bij die structuur, is dat die gebaseerd is op allerlei praktische aanpassingen die we elke dag aanbrengen in de natuur om de natuur aan te passen aan onze noden en onze maatschappij mee te kunnen bouwen. Want daarom bestaat onze maatschappij in de eerste plaats, om het ons mogelijk te maken menselijke cultuur aan te brengen in het geheel van de natuur waarin we leven. 

In essentie is de economie niets meer dan het aanpassen van de natuur om menselijke structuren (zoals de maatschappij) mogelijk te maken. 

Kijk bijvoorbeeld naar hoe we de aarde bewerken om er voedsel uit te halen of grondstoffen ontginnen om onze infrastructuur te bouwen of producten te creëren voor de markt. Al deze ingewikkelde en uitgebreide, maar heel materiële processen, die we als gigantische groep elke dag doen, maken het mogelijk om het idee ‘maatschappij’ te creëren en van daaruit alles te doen wat we doen. Het versimpelt onze kijk op onze omgeving.

En dat bewerken van de natuur kan met een bekender woord ook economie genoemd worden. Want in essentie is ‘economie’ niets meer dan het aanpassen van de natuur om menselijke structuren (zoals de maatschappij) mogelijk te maken. De hedendaagse motor achter dit economische proces is het kapitalisme, een zeer specifiek idee over hoe die processen dan exact geregeld moeten worden. 

Het succes van het kapitalisme heeft een zeer sterke maatschappij gecreëerd die heel ons idee over het leven heeft veranderd.

Door de kracht en het succes van het kapitalisme is dat proces waarin we de natuur bewerken naar onze wil, zo efficiënt geworden dat we een heel sterke structuur of maatschappij hebben gecreëerd die heel ons idee over het leven heeft veranderd. In plaats van naar onze omgeving te kijken en die te zien als een ‘toevallige’ plek in de natuurlijke realiteit van onze planeet, zien we onze omgeving als een ‘land’ met ‘steden’ die allemaal zijn opgetrokken uit natuurlijke materialen, maar die deze natuurlijke realiteit zijn verloren.

Als u deze tekst leest op een computer of tablet, dan moet u beseffen dat die computer eigenlijk slechts een zeer specifiek georganiseerd geheel van metalen en grondstoffen is, vervaardigd uit materiaal dat uit de natuur is genomen. Dat de stoel waarop u zit, het huis waarin u zich bevindt of de straat waarop u daarnet nog gelopen heeft, allemaal producten of gevolgen zijn van die economie en onze maatschappij, in dat ‘economische’ proces waarin we de natuur hebben aangepast aan onze wil. 

We beseffen niet meer dat alles waarvan die maatschappij gemaakt is, eigenlijk de natuur zelf is.

De reden dat we dit vaak vergeten, is de efficiëntie van het kapitalisme. Die heeft er immers voor gezorgd dat we vandaag de natuur als een aparte entiteit zijn gaan zien, omdat het onze menselijke structuren zo uitgebreid en complex heeft gemaakt. Daardoor beseffen we niet meer dat alles waarvan die maatschappij gemaakt is, eigenlijk de natuur zelf is. En dat is de reden waarom we vandaag zeggen dat het klimaat ons allemaal aanbelangt omdat het ‘onze maatschappij’ bedreigt maar we niet beseffen dat die twee dingen eigenlijk hetzelfde zijn. 

Sterker nog, het kapitalisme dankt zijn efficiëntie deels aan die scheiding tussen klimaat en maatschappij, omdat het dankzij die scheiding een idee kan creëren waarin de natuur enkel als grondstof voor de markt dient.

Want bij dat proces van het herschikken van de natuur tot marktproducten, wordt niet gelet op de impact op het lokale (en bijgevolg globale) ecosysteem, of de lokale menselijke bevolking.

En dat brengt me bij het hart van het probleem: dat kapitalistische model dat onze maatschappij heeft gemaakt tot wat het nu is, bewerkt natuurlijke elementen louter tot producten die verkocht kunnen worden op de markt. En hoewel dit proces misschien voor grote ‘vooruitgang’ heeft gezorgd binnen heel specifieke domeinen en heel specifieke groepen, staat het niet stil bij het grote plaatje. Want bij dat proces van het herschikken van de natuur tot marktproducten, wordt niet gelet op de impact op het lokale (en bijgevolg globale) ecosysteem, of de lokale menselijke bevolking.

Voor we dus kunnen werken aan oplossingen voor dit onwaarschijnlijk grote probleem, is het cruciaal dat we onze mentaliteit tegenover ‘het klimaat’ veranderen

En dáár zit het probleem. Want in de natuur, waaruit onze maatschappij is opgebouwd, is het ene ecosysteem verbonden met het andere en bestaat er een evenwicht van levensvormen (de mens inclusief), die op gigantische schaal met elkaar in connectie staan. Als er dan economische bedrijven zo’n systeem (bewust of onbewust) verstoren om er grondstoffen te ontginnen om marktproducten van te maken, dan is het gevolg misschien niet onmiddellijk zichtbaar, maar veel groter dan doet uitschijnen. Want álles wat we doen in het globale ecosysteem (of klimaat), heeft gevolgen, dankzij die grote innerlijke afhankelijkheid. Daarom dat het klimatologisch gevolg van de uitstoot van schadelijke broeikasgassen zo’n gigantisch probleem is: het verstoort het evenwicht waarin de natuur en dus ook wij, leven.

Et voilà, klimaatverandering.

Voor we dus kunnen werken aan oplossingen voor dit onwaarschijnlijk grote probleem, is het cruciaal dat we onze mentaliteit tegenover ‘het klimaat’ veranderen en inzien dat het probleem ingebakken zit in de manier waarop we onze maatschappij organiseren.

En dat we de oplossing samen uitdragen: elkaar dus niet beginnen beschuldigen om zelf geen verantwoordelijkheid op te hoeven nemen, maar allemaal individueel als mens (als bedreigde diersoort) onze verantwoordelijkheid opnemen en bouwen aan een alternatief systeem waarin we natuur en maatschappij weer kunnen samenbrengen. 

We moeten beseffen dat er geen verschil bestaat tussen maatschappij en klimaat, en dat een systeem dat deze scheiding wil ophouden om onverstoord de natuur te blijven vernielen, dus onmogelijk kan blijven bestaan.

Daarom moeten we beseffen dat er geen verschil bestaat tussen maatschappij en klimaat, en dat een systeem dat deze scheiding wil ophouden om onverstoord de natuur te blijven vernielen, dus onmogelijk kan blijven bestaan. Als we dat doen, kunnen we misschien EINDELIJK eens beginnen met het probleem op te lossen.

Want als de maatschappij een menselijk idee is, kan het zich immers ook in de pósitieve zin hervormen.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.