2017 Invision

Zal de Amerikaanse superster Mariah Carey de Saudische vrouwen steunen?

Vanavond treedt de Amerikaanse superster Mariah Carey voor het eerst op in Saudi-Arabië, het land dat bekendstaat voor de ondergeschikte rol van vrouwen en waar popmuziek tot voor kort helemaal verbannen was. Maar er beweegt wat in de oerconservatieve islamitische staat. Kroonprins Mohammed bin Salman, die dit jaar nog 34 moet worden, probeert Saudi-Arabië in sneltreinvaart de 21e eeuw binnen te loodsen. Of zijn het allemaal maar schijnbewegingen om de blijvende schending van de vrouwenrechten en andere mensenrechtenschendingen te verdoezelen? 

Het optreden van Mariah Carey en ook van de Nederlandse DJ Tiësto kadert in het allereerste internationale golftornooi op een gloednieuw terrein aan de Rode Zee, ten noorden van de kuststad Jeddah. Maar ook op amper twee uur rijden van de Heilige Stad Mekka en precies dat is een doorn in het oog van enkele islamitische ultraconservatieve groepen. (Volgens sommige bronnen zou de terreurbeweging IS zelfs opgeroepen hebben tot een aanslag tijdens het optreden.)

Vorige maand waren er overigens al optredens van onder meer David Guetta en Enrique Iglesias, toen in het kader van een Formule E-racewedstrijd in de hoofdstad Riyad, in het oosten van het land.

Dit soort evenementen waren in Saudi-Arabië  tot een paar jaar geleden ondenkbaar. De religieuze politie, de Muttawah, viel toen nog geregeld restaurants binnen om de muziek stil te leggen, hield toezicht op een strikte scheiding van mannen en vrouwen in alle publieke ruimten en pakte vrouwen aan die hun haar, armen en benen niet volledig bedekt hadden met een abayah, een lang zwart mantelkleed.

Kroonprins Mohammed bin Salman Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved

Maar sinds het aantreden van Mohammed bin Salman als kroonprins, in juni 2017, is er wat veranderd. Het meest in het oog springend, toch voor de Westerse media, is het opheffen van het verbod voor vrouwen om met de auto te rijden. Ook de plannen om weer bioscopen en concertzalen in Saudi-Arabië toe te laten, zijn duidelijk een verdienste van de jonge kroonprins die zijn land, naar eigen zeggen, een plaats wil geven in de moderne wereld.

Toch is er veel meer aan de hand dan een modernisering ten behoeve van een wat aangenamer leven voor de Saudische mannen en nu ook vrouwen.

Het is de economie...

Saudi-Arabië hangt ondanks alle inspanningen van de afgelopen decennia nog altijd voor ruim meer dan 90 procent af van de olie-inkomsten. Ook het ambitieuze plan "Saudi Vision 2030" van kroonprins Mohammed bin Salman geraakt maar niet op de rails bij gebrek aan buitenlandse investeringen. Ook daardoor blijft de werkloosheid erg hoog, zeker onder de jeugd, en ook bij de hoogopgeleiden.

De staatsschuld blijft maar groeien, naar wellicht bijna 22 procent van het BNP in 2019. Dat is lang niet zo dramatisch als de 63 procent van vijftien jaar geleden, maar erger is dat de schuld maar blijft stijgen en dat niets erop wijst dat die snel afgebouwd kan worden. De verwachting is immers dat de olieprijzen relatief laag zullen blijven en vooral, dat de bevolking van Saudi-Arabië zal blijven groeien terwijl er geen of nauwelijks economische activiteiten bijkomen.  

Belga

Vooral daarom probeert de ambitieuze kroonprins zijn land aantrekkelijker te maken, met populaire maatregelen die de jonge generatie uitzicht geven op een beter leven en de economie mee aanzwengelen. Het nieuwe hoofd van de "General Entertainment Authority", waaronder de theaters en bioscopen vallen, rekent op tienduizenden nieuwe jobs voor Saudi's als hij megaproducties zoals "The Phantom of the Opera" en "The Lion King" kan opzetten. En dat is maar één voorbeeld.

Op de internationale investeringsconferentie, dezer dagen in Riyad, kondigde de Saudische regering eigen investeringen aan ten belope van 27 miljard dollar voor dit en volgend jaar en getekende overeenkomsten voor buitenlandse investeringen in de orde van 53 miljard dollar. Het is volstrekt geen toeval dat de culturele "openheid" naar het Westen samenvalt met het aantrekken van ... Westerse investeerders. 

En de vrouwenrechten?

Toch verandert er feitelijk nog maar bitter weinig aan de ondergeschikte positie van de vrouw in de Saudi-Arabische samenleving. De recente getuigenissen van jonge vrouwen die het land ontvlucht zijn, weg van de onderdrukking door hun vader, man of broer, helemaal conform de Saudische islamitische wetgeving, zijn daarvan de zoveelste signalen.

Want in Saudi-Arabië blijft het zogenoemde "male guardianship system" nog altijd stevig overeind, ondanks de populaire maatregelen van de prins. Volgens dat systeem blijft een Saudische vrouw in essentie voor eeuwig een "minderjarige", onbevoegd om eigen beslissingen te nemen.

Voor zowat elke stap in haar leven moet een man zijn toestemming geven: haar echtgenoot, haar vader, haar broer, eventueel een ander mannelijk familielid. Dat geldt bijvoorbeeld voor het verkrijgen van een paspoort, om in het buitenland te studeren, om te trouwen, om te mogen werken, om naar een ziekenhuis te gaan, om te mogen scheiden ... kortom voor alles waar je als volwassen vrouw mee te maken krijgt. Zelfs om een rijbewijs te halen om dan eindelijk zelf te mogen rijden, moet de mannelijke voogd zijn toestemming geven.

Schijnbewegingen

Het lijkt er dus op dat de populaire Westerse sterren niet meteen de fundamenten van de Saudische samenleving zullen aantasten, zeker niet als zij zich zouden beperken tot hun act, vervolgens het ongetwijfeld hoge honorarium opstrijken en dan weer huiswaarts vliegen.

De broer van een opgesloten Saudische activiste heeft Mariah Carey opgeroepen om tijdens haar performance een oproep te lanceren om zijn zus vrij te laten, maar de zangeres heeft daar niet op gereageerd. Zij beperkte zich tot de boodschap dat haar optreden voor een gemengd publiek alleen al een positieve stap is in de richting van de afbouw van de strikte scheiding van mannen en vrouwen in Saudi-Arabië.

Critici van het Saudische regime suggereren zelfs dat de kroonprins met deze zogenoemde "openheid" vooral de commotie rond de moord op de Saudische journalist Jamal Khashoggi wil doen vergeten en eerst en vooral het Westen gunstig wil stemmen om te komen investeren in zijn land.

Saudi-Arabië is de afgelopen tien jaar zeker heel langzaam aan het opschuiven naar een land met meer kansen voor de eigen jonge mensen, naar een klein beetje meer openheid voor de buitenwereld, naar een ietwat minder macht voor de islamitische geestelijken, de ulama, maar zeker niet naar een vrije samenleving naar Westerse normen. Een trage, zeer trage, evolutie, alles behalve een culturele revolutie. En daar zal zelfs Mariah Carey niets aan veranderen.