"El Chapo" in 2014 Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved.

Hoe het proces tegen El Chapo een unieke inkijk gaf in de bijna magisch-realistische drugswereld

Het doek is gevallen in het proces tegen de grootste drugsbaron aller tijden: Joaquín Guzmán, beter bekend als "El Chapo", "De Kleine" is schuldig bevonden. Guzmán is maar 1 meter 68 lang. Vroeger drager van een typisch Mexicaanse snor, tegenwoordig loopt hij zonder. De Mexicaanse drugsbaron stond terecht voor het leiden van een criminele organisatie, drugstrafiek van Zuid-Amerika naar de VS, het witwassen van miljarden dollars druggeld, en het onwettelijke gebruik van vuurwapens. El Chapo riskeert levenslange opsluiting.

El Chapo is zo'n beetje de beruchtste drugstrafikant ter wereld. In een proces dat 12 weken heeft geduurd, is zijn hele drugshandel blootgelegd: het vindingrijke transport van verdovende middelen, het zwijggeld voor de politie en het leger in Mexico, het meedogenloze geweld op al wie hem in de weg stond.

Op het proces is eens te meer gebleken dat de drugstrafiek min of meer een multinationale onderneming is met een eigen leger. Tijdens het proces zijn ook AK-47-geweren binnengebracht, bazooka's, blokken cocaïne, en massa's kogelvrije vesten tentoongesteld. Een berg van bewijsmateriaal. 

Joaquin "El Chapo" Guzmán is nu 60 of 61 (men weet het niet zo goed). Hij is al sedert de jaren 80 van de vorige eeuw actief in de drugswereld. Zijn bestaan wordt gekenmerkt door moord, kidnapping, omkoperij en foltering. Eén van de 50 getuigen op het proces –meestal spijtoptanten – was een voormalige lijfwacht van de drugskoning.

Hij vertelde de juryleden hoe El Chapo zijn slachtoffers persoonlijk toetakelde en executeerde. Hoe hij sommigen van hen neerschoot, en ze vervolgens - happend naar adem - levend begroef. Of hij martelde rivalen door ze met een heet strijkijzer te bewerken.  

El Chapo na een arrestatie in 1993 AP2009

Elke maand trok het drugskartel van El Chapo één miljoen dollar uit om corrupte ambtenaren in Mexico om te kopen, om op die manier de drugstrafiek te beschermen. El Chapo heeft volgens de laatste schattingen ongeveer 13 kinderen, bij verschillende vrouwen. De twee jongsten, tweelingdochters, leerde hij al op jonge leeftijd schieten met een AK-47-oorlogsgeweer dat hij hen cadeau deed. Zijn 29-jarige vrouw speelde een grote rol in zijn ontsnapping uit de gevangenis van Altiplano in Mexico in 2015.

Een zakenpartner van Guzmán vertelde voor het Hof in Brooklyn dat hij de toenmalige Mexicaanse president Enrique Pena Nieto 100 miljoen dollar betaalde om de klopjacht op hem te laten stopzetten. Volgens de getuige had Nieto niet 100 maar 250 miljoen dollar gevraagd, een kwart miljard. De voormalige president heeft de aantijging een fabel genoemd. 

El Chapo is een ijdel man en droomde over de verfilming van zijn leven. Het liefste zou hij de film zelf hebben geregisseerd. Hij zocht contact met de beroemde Amerikaanse acteur Sean Penn die hem ook kon interviewen op zijn onderduikadres in de jungle, voor het Amerikaanse blad Rolling Stone.

Niet veel later werd El Chapo gevangen genomen. De drugsbaron wuifde op één van de 38 procesdagen in Brooklyn - vanuit zijn beklaagdenbank - naar de acteur die hem speelt in de Netflix-serie Narcos. Een vreemde en intimiderende ervaring moet het zijn geweest voor de betrokken acteur, Alejandro Edda, die naar het proces kwam om helemaal in zijn rol te komen. 

Bekijk hier het Journaalitem over de ontmoeting tussen El Chapo en Sean Penn (10/01/2016):

Video player inladen ...

Overigens heeft Netflix ook een andere tv-serie gemaakt, die volledig aan Guzmán is gewijd: El Chapo (3 seizoenen sinds de zomer van 2017). Het is de kroniek van de eenvoudige, arme sinaasappelverkoper die zich omschoolt tot drugshandelaar en die zich via het Guadelajara-kartel opwerkt tot onbetwiste baas van het machtiger Sinaloakartel (hij is dan amper 30!). Hij is driest en onverschrokken. Hij betaalt een politiebeambte één miljoen dollar en vijf auto's voor het ongehinderd kunnen laten landen van met drugs volgeladen vliegtuigen. 

Hij verschijnt in Forbes Magazine op de lijst van rijkste mensen ter wereld. Een drugsbaron met een hart: hij schenkt een deel van zijn fortuin aan de armen. Tegelijk heeft het Sinaloakartel al ongeveer 10.000 mensen vermoord. Het drugskartel gebruikt duikboten (zie foto hieronder) om de drugs uit Colombia naar Mexico te smokkelen. Vandaaruit verhandelt men de drugs naar de VS: met treinen (in geheime compartimenten), met aanhangwagens van tractoren, waar de drugs verstopt zitten tussen hele partijen bevroren vlees. 

Deze duikboot werd onderschept met 7,5 ton cocaïne aan boord.

Veel van de getuigen op het proces waren zelf ooit betrokken bij de drugshandel. In ruil voor strafvermindering hebben ze El Chapo aan de galg gepraat. Of misschien is het omdat de drugsbaas hen ooit had proberen te vermoorden. De advocaat van de verdediging noemde de getuigen ten laste "uitschot" dat eropuit is om een goede deal te sluiten met de aanklagers met het oog op een mildere straf. “Ze zouden hun eigen moeder omverrijden om El Chapo achter de tralies te zien.” 

Opmerkelijk (en ongeloofwaardig): blijkt dat de rijkste drugsbaas ter wereld eigenlijk aan de grond zit en 20 miljoen dollar schulden heeft. Realistischer is te vermoeden dat zijn fortuin ergens goed verborgen zit. Hoe zou hij anders een batterij vet betaalde New Yorkse advocaten in de arm kunnen nemen? El Chapo weigerde te getuigen op zijn eigen proces. Welgeteld één getuige (van de 56 in totaal) sprak lovend over hem. Cruciaal was de rekrutering door de FBI van de ICT’er die voor El Chapo werkte. Door hem konden duizenden belastende gesprekken en tekstberichten worden onderschept. Verpletterend bewijsmateriaal.

Twee advocaten van El Chapo

Eén van zijn advocaten beweert dat El Chapo niet meer is dan een mythische figuur die erin is geluisd door Ismael Zambada, het échte hoofd van het Sinaloakartel. Het arresteren van El Chapo zou niet meer zijn dan een manoeuvre waarmee Zambada de aandacht afleidt van hemzelf, zegt de verdediging.

Het Sinaloakartel is genoemd naar de bergachtige (arme) provincie aan de westkust van Mexico, aan de Baai van Californië. Het Sinaloakartel is het grootste en machtigste drugskartel ter wereld. Het is naar schatting actief in 47 landen, met vertakkingen tot in Europa en Australië.  

Ontsnappen in een karretje met was en langs een 1,5 kilometer lange tunnel

Voor hij wordt uitgeleverd aan de VS in 2017, ontsnapt El Chapo maar liefst twee keer uit de gevangenis. De eerste keer door zich te verschuilen in een karretje met vuile was, de tweede keer via een tunnel die zijn medewerkers hadden gegraven. De eerste keer ontsnapt hij in 2001. Hij blijft 13 jaar lang ondergedoken op vrije voeten, tot hij in 2014 wordt gevat.

In 2015 ontsnapt hij dus nog een keer, via een tien meter diepe en anderhalve kilometer lange tunnel die door handlangers is gegraven en uitkomt onder de douche van zijn gevangeniscel (zie foto hieronder). Ze maken gebruik van een smartphone in de cel van El Chapo waardoor ze zijn gps-coördinaten precies kunnen traceren. Een jaar na de spectaculaire vlucht wordt hij weer ingerekend. 

Speurders inspecteren de tunnel waarlangs El Chapo in 2015 wist te ontsnappen uit de gevangenis

Hem naar zijn proces brengen de afgelopen 12 weken was lastig. Elke keer dat hij vanuit zijn cel in Manhattan naar de rechtszaal in Brooklyn moest, was er een hele colonne – tot en met gepantserde voertuigen – en werd de Brooklyn Bridge elke keer afgesloten voor het verkeer. De veiligheidsmaatregelen waren verregaand, om te voorkomen dat El Chapo andermaal zou kunnen ontsnappen. Buiten de rechtszaal zelf waren er scherpschutters om mogelijk aanslagen of afrekeningen te voorkomen.

De Brooklyn Bridge wordt volledig afgesloten tijdens de overbrenging van El Chapo naar de rechtszaal. AFP or licensors

Het proces gaf wekenlang een unieke inkijk in de bijna magisch-realistische drugswereld. Vreselijke moorden en afrekeningen, pistolen bezet met diamanten (zie foto hieronder), cocaïne die wordt verscheept in blikken met gepekelde rode pepers. Blijkt dat een muur met Mexico de drugs van El Chapo niet en nooit tegen zou kunnen houden.

Heroïne, cocaïne, methamfetamines en marihuana worden via tunnels onder de grens VS-Mexico gesmokkeld. Eén tunnel werd gegraven onder de biljarttafel van El Chapo op één van zijn landgoederen. De tunnel kwam vervolgens uit in Douglas, Arizona, op Amerikaanse bodem. De drugs werden ook verscheept via de wettelijke grensovergangen: met vrachtwagens, per trein, of via containerschepen. Bleek op het proces dat één van de pakhuizen voor drugs van El Chapo in Brooklyn was gevestigd, met een uitkijk op de iconische Brooklyn Bridge. 

Pistool bezet met diamanten

El Chapo was dan wel de grote baas van zijn drugskartel, hij werd zelf gedreven door pure paranoia. Hij leefde voortdurend in angst om alles te verliezen. Terecht, blijkt nu. Hij luisterde ongeveer alles en iedereen af, ook zijn eigen familieleden, zijn bondgenoten, zijn vrouw, zijn minnaressen.

Tegelijk was hij de kampioen van de snelle handel in drugs. Zijn tweede bijnaam werd dan ook "El Rapido", de rappe. El Chapo is zoals zovele drugsbaronnen een levende karikatuur, een excentriekeling: een Milagro Tequila zuipende gangster met exotische cowboylaarzen, zijden hawaïhemden, juwelen, kettingen en merkzonnebrillen.

Zo zou El Chapo ook een privédierentuin hebben laten aanleggen, waar leeuwen en panters rondliepen. Een man van een concurrerend kartel die hem weigerde de hand te schudden, betaalde de onbeleefdheid met zijn leven. Een Mexicaanse politica die als minnares het bed deelde met hem, vertelde op de rechtbank hoe de twee naakt door een tunnel onder het bad (zie foto hieronder) vluchtten, toen ze op een keer verrast werden door een inval van het leger. Op het proces was het smullen van al die filmische verhalen. 

De tunnel onder het bad was te bereiken door het kantelen van het bad.

Ook zonder El Chapo blijft het Sinaloakartel floreren

Ook zonder El Chapo floreert het Sinaloakartel, dat intussen volledig gedecentraliseerd werkt. Als de baas wordt gepakt, blijft alles gewoon draaien. Het kartel met zo’n 100.000 werknemers, staat bekend om zijn grenzeloze wreedheid en de beelden die het daarvan zelf verspreidt: foto's van afgehakte hoofden, lijken van gecastreerde mannen met hun geslachtsdelen in hun mond gepropt.

Het kartel heeft eigen ateliers waar politie- en legeruniformen worden nagemaakt. Veel van het drugsgeld wordt overigens witgewassen via het Amerikaanse banksysteem. Met de opbrengst van de drugs worden in Mexico dan bedrijven opgezet, luxewoonwijken gebouwd, en toeristencomplexen, onder meer in Acapulco. Soms wordt een teveel aan cash geld gewoon begraven. Tussen 2004 en 2007 waste de Wachovia Bank (na de kredietcrisis opgeslokt door Wells Fargo) maar liefst 47 miljard dollar drugsgeld wit. 

In Mexico worden naar schatting ongeveer de helft van alle lonen betaald door drugscriminelen. Volgens journalist Cees Zoon in zijn boek Narcostaat Mexico geldt in Mexico de wet van zilver of lood. Plata o plomo. Je pakt het geld aan of je krijgt een kogel door je kop. Als je weet dat de gemiddelde Mexicaanse politieman zo'n 120 euro per maand verdient, dan weet je genoeg. 

In de Mexicaanse drugoorlog vallen meer doden dan in Afghanistan. De oorlog is wreed: lijken die aan een touw onder een viaduct hangen, lichamen die uit vliegtuigjes worden gegooid en plastic zakken vol lichaamsdelen. Misschien dat we het proces in een volgende jaargang van Narcos te zien gaan krijgen. Mexico is en blijft een narcostaat, daar heeft president Trump absoluut een punt. Alleen: het is een wet van vraag en aanbod. En de vraag naar narcotica komt uit de VS. Dàt is de ware tragiek, en daar zal helaas geen muur wat aan veranderen.

El Chapo (2016) Copyright 2016 The Associated Press. All rights reserved.