Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved.

Chinees Nieuwjaar: wat brengt het jaar van het "aarde"-varken ons?

U zult er deze dagen wel vaker over horen in de media: de Chinezen vieren weer hun Nieuwjaar. Dat valt op een andere datum dan ons Nieuwjaar, omdat de Chinese kalender deels gebaseerd is op de maancycli. En dus is het elk jaar een andere dag, ergens tussen eind januari en eind februari. Het jaar van het varken begint dit keer op 5 februari.

Hoe zit dat ook alweer weer die Chinese dierenriem? Die bestaat uit twaalf beesten, gaande van de rat en de os, tot en met de hond en het varken. De volgorde ligt vast, en die werd luidens de legende bepaald door een loopwedstrijd: het ging erom als eerste bij de keizer te geraken. De rat slaagde erin te winnen door tijdens de race op de kop van de os te gaan zitten, en er net voor de eindmeet af te springen. Het varken was in slaap gevallen en eindigde als laatste.

Om de Chinese dierenkalender nog wat ingewikkelder te maken, hebben ook de vijf elementen die het universum vormen een functie: vuur, aarde, metaal, hout en water. Er zijn daardoor vijf versies van elk dier, telkens met andere eigenschappen. Dit jaar is dat van het "aarde"-varken. Op die manier krijg je dus een cyclus van zestig jaar (vijf keer twaalf). Vroeger werd dat beschouwd als een gemiddeld mensenleven.

(Lees voort onder de foto.)

AFP or licensors

Chinese astrologen kunnen haarfijn uitleggen wat het voor jouw karakter betekent als je in een bepaald jaar bent geboren (overigens spelen ook maand, dag en uur een rol). Een varken is sympathiek, intelligent en loyaal, maar soms ook driftig en lui. En hoewel het varken symbool staat voor weelde en generositeit, moet het dit jaar zelf oppassen met zijn carrière en financiën.

Fengshui-meesters (die onder meer de ideale plaatsing en tijd der dingen bestuderen) maken van de zodiac gebruik om ook voor de andere dieren van de riem te bepalen wat ze het komende jaar mogen verwachten. Voor de meesten ziet het er goed uit, geluk en rijkdom lacht velen toe in het jaar van het varken.

Maar niet noodzakelijk zo voor wie geboren is in het jaar van de hond. Zoals Donald Trump, die volgens een voorspeller in Taiwan heel wat moeilijkheden zal moeten trotseren. De kans bestaat zelfs dat hij wordt geconfronteerd met een impeachment. Maar voordat hier luidkeels "fake news" wordt geroepen: het is toegelaten om een en ander met een korrel zout te nemen.

Het jaarlijkse familiefeest

En dan iets meer werelds. Het Chinese Nieuwjaar is in de eerste plaats een gelegenheid – of zelfs een must – om de familie te ontmoeten. Veel families in China zijn de voorbije decennia uit elkaar gerukt door de migratie van jongeren die vanuit het platteland naar (vaak verafgelegen) steden zijn verhuisd om er te werken.

Al kan het maar één keer per jaar, in deze periode reizen Chinezen desnoods honderden of zelfs duizenden kilometers ver om op Nieuwjaar bij de ouders en de grootouders te zijn.

Dat is te merken aan het openbaar vervoer. Treinstations kunnen het aantal passagiers nauwelijks slikken. Meer dan 400 miljoen Chinezen keerden deze dagen over het spoor terug naar de heimat, ruim 8% meer dan vorig jaar. 73 miljoen anderen namen het vliegtuig, en dat komt neer op zowat een half miljoen vluchten. En dan hebben we het nog niet over de vele miljoenen die over de weg op familiebezoek gaan.

(Lees voort onder de foto.)

Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved

In de aanloop naar Chinees Nieuwjaar moeten er een aantal rituele handelingen worden verricht. Allereerst is het van levensbelang dat het huis waar de familie samenkomt grondig wordt schoongemaakt. Niet alleen voor de hygiëne, maar vooral omdat daarmee al het slechte van het voorbije jaar wordt weggeveegd. Daarna kunnen de grote karakters voor ‘geluk en voorspoed’ (福, of fu) aan ramen, deuren en muren worden bevestigd. Omgeven door veel rood, want ook dat brengt heil.

Ongelooflijk belangrijk is ook de bereiding van het gepaste voedsel. Vis moet er zijn, want het woord voor vis klinkt in het Chinees als ‘yu’, precies zoals het woord voor overschot. En overschot mag er zijn in het nieuwe jaar. Jiaozi (dumplings of ‘dimsum’) lijken een beetje op antieke Chinese gebogen goudstaafjes, dus die horen ook steevast bij de maaltijd op oudjaar. Kleverige zoete rijstballetjes symboliseren dan weer de eenheid van de familie, en dat het Chinese woord ervoor ervan klinkt als "elk jaar hoger en hoger" is mooi meegenomen.

Wat te doen en wat zeker niet

De avond van oudjaar wordt er dus vooral gegeten en gepraat. Maar vanaf zeven uur gaat de hele familie bij de televisie zitten voor de traditionele Nieuwjaarsshow "Chunwan". Dat is al zo sinds 1983, toen het gala voor het eerst op de staatstelevisie werd uitgezonden. Vorig jaar keken er zowat een miljard mensen naar, meteen het drukst bekeken televisieprogramma ter wereld.

En om middernacht gaat iedereen naar buiten, want dan moeten er vuurwerk en voetzoekers worden afgestoken. Moét. Niet zoals bij ons omdat dat de voorbije jaren nu eenmaal een modeverschijnsel is geworden. In China heeft het vuurwerk van oudsher ook een specifieke functie, dat spreekt voor zich. De luide knallen moeten ervoor zorgen dat boze geesten, monsters en ander onheil worden afgeschrikt. En die blijven daardoor in het nieuwe jaar dan ook helemaal weg.

(Lees voort onder de foto.)

Chinese familie kijkt met oudjaar naar de megashow op tv

Op Nieuwjaarsdag – na het verwerken van de kater als er wat teveel baijiu (witte alcohol, een soort jenever) is gedronken – moeten ook een aantal regels in acht worden gehouden.

Wat je op die eerste dag doet, zal zich herhalen in de rest van het jaar. Slik dus nooit geneesmiddelen, dat maakt de kans dat je ze later ook nodig zal hebben minimaal. Spreek niet over dood of ziekte, want anders zullen die je een jaar lang blijven achtervolgen. Was ook nooit je haar, want het woord daarvoor klinkt zoals "rijk worden", en dat vooruitzicht wil je niet door de afvoer wegspoelen. Om dezelfde reden ga je natuurlijk ook nooit naar de kapper op Nieuwjaarsdag.

Het huis na de festiviteiten schoonmaken wordt uitgesteld tot enkele dagen later, om de positieve energie die het nieuwe jaar vergezelde niet te snel te laten verdwijnen. Kinderen krijgen van oudere familieleden een rode (!) enveloppe met geld erin. Geluk en rijkdom, wat kan een kind meer wensen?

Peppa het varkentje

De Nieuwjaarsperiode wordt ook wel het Lentefestival genoemd en duurt in totaal 15 dagen, tot het Lantaarnfeest, waarmee alles wordt afgesloten. Iedereen komt dan samen op de feestelijk verlichte straten, en alweer wordt er flink wat afgegeten die dag.

Maar even terug naar de naam van het jaar: die van het varken. Ouders met jonge kinderen kennen een varkentje dat wereldwijd faam geniet: Peppa Pig, het hoofdfiguur van een tekenfilmreeks die volledig draait rond kinderdieren en hun families. Het is een schitterende creatie van een Brits productiehuis, die in ontelbare landen (gedubd in de plaatselijke taal) wordt vertoond.

Er bestaat nu ook een Chinese langspeelfilm van Peppa Pig (Peiji of Peipei in het Chinees), en die komt niet toevallig deze dagen in de cinemazalen. Een ontroerend mooie en menselijke promospot met een Chinese grootvader en zijn kleinzoon heeft Peppa zo mogelijk nog populairder gemaakt. Intussen zijn er weinig Chinezen die nog nooit van het sympathieke roze varkentje hebben gehoord. De trailer werd op het internet een miljard keer aangeklikt.

(Lees voort onder het filmpje.)

Video player inladen ...

En zo start dus het jaar van het varken. Als u de komende dagen toevallig een Chinees tegenkomt, dan is het echt goed om hem of haar in eigen taal een gelukkig nieuwjaar toe te wensen. Dat kan door te zeggen: “xinnian kuaile” (新年快乐, uitspraak sien-njèn kwaj-leuh), en dat betekent letterlijk gelukkig nieuwjaar. Maar evengoed kan het met “gongxi facai” (恭喜发财,ghoengsie faatsaai) en daarmee feliciteert u en wenst u de persoon tegelijk rijkdom toe. Nog beter eigenlijk.