Foto: Belga imago stock&people

50e verjaardag voor de 747 Jumbo Jet, het toestel dat vliegen letterlijk groot maakte

Met zijn typische bult is de Boeing 747 of Jumbo Jet waarschijnlijk het meest herkenbare vliegtuig dat ooit gebouwd is. 50 jaar geleden, op 9 februari 1969 werd onder grote belangstelling de eerste testvlucht uitgevoerd. Het was een revolutionair toestel voor zijn tijd. Het kon 550 passagiers vervoeren, dat was 2,5 keer meer dan zijn voorganger de Boeing 707. De 747 had dan ook een romp die veel breder was dan wat tot dan toe gangbaar was. De bult bovenop het toestel biedt onderdak aan de cockpit en daarachter extra zitplaatsen.

De Boeing 747 zag het levenslicht in een tijd dat iedereen ervan uitging dat de toekomst van de luchtvaart in supersonische vliegtuigen lag, vliegtuigen die letterlijk sneller dan het geluid vliegen. Het gaat dan om toestellen zoals de Concorde (die bijna tegelijk met de 747 zijn eerste vlucht maakte). Veel snelle verbindingen, dat was het achterliggende idee.

De 747 werd beschouwd als een soort van tussendoortje. De verwachting was dat er in totaal 400 toestellen gebouwd zouden worden, maar dat liep anders: de 747 werd een prestigieuze lieveling van heel wat luchtvaartmaatschappijen. Vandaag wordt de 747 nog altijd gebouwd en er zijn al meer dan 1.500 toestellen van de band gerold in verschillende types.

Foto: Belga

Een zware bevalling

Bij het ontwikkelen en assembleren van de 747 waren maar liefst 50.000 mensen betrokken. Toen Boeing begon aan de bouw van dit grootste passagiersvliegtuig tot dan toe dook er een logistiek probleem op: de bestaande hangars in Seattle waren verre van groot genoeg. Er werd beslist om een nieuwe fabriek te bouwen in Everett in de Amerikaanse staat Washington. De eerste Boeing 747 zou er zijn naam aan overhouden: The City of Everett. De fabriek in Everett is vandaag nog altijd in gebruik voor de assemblage van grote vliegtuigen.

Bekijk hier de beelden van de eerste commerciële vlucht van Pan Am die aankomt in Londen (BRT-Journaal van 22 januari 1970)

Video player inladen...

Over het typische design van de Jumbo Jet is veel gebakkeleid. Het toestel heeft zo’n bijzondere vorm, omdat het afgeleverd moest kunnen worden als passagiersvliegtuig èn als vrachtvliegtuig. Het was aanvankelijk de bedoeling dat de 747 een lang en slank toestel ging worden met twee volledige passagiersdekken (zoals de Airbus 380 vandaag). Het probleem dat daarbij ontstond was dat in geval van nood de evacuatie van het bovendek veel te lang zou duren. Ook voor het laden van vracht was deze vorm niet ideaal. Na lang onderhandelen werd beslist om het vliegtuig veel breder te maken dan tot dan toe gangbaar was. Daardoor konden er meer passagiers naast elkaar zitten en moest er geen volledig bovendek gebouwd worden.

Voor de cargoversie van de 747 kwam de vrachtdeur in de snuit te zitten, die kon met een scharnier naar boven openvouwen. Om dit mogelijk te maken moesten de piloten verkassen naar de nok van het toestel. Om de piloten te leren taxiën vanop zo’n grote hoogte werd een bijzondere constructie gemaakt: een vrachtwagen met daarop een metershoge constructie met bovenop een cockpit en de snuit van een vliegtuig. De piloten zaten zo'n 10 meter boven de grond.

De 747 verovert de wereld

Het toestel werd commercieel ingezet vanaf 1970. In januari van dat jaar vloog de intussen failliete luchtvaartmaatschappij Pan Am voor het eerst met passagiers van New York naar Londen (zie beelden hieronder). Midden 1970 landde er voor het eerst een Jumbo Jet in Zaventem. Toenmalig BRT-reporter Jan Van Nuffelen bracht er verslag van uit en moest vaststellen dat de meeste luchthavens zoveel passagiers in één keer maar met moeite aan konden: “Wanneer bagage van duizend mensen moet vervoerd worden op 4 kleine transportbanden dan wordt het een hopeloze zaak om uit te zoeken waar UW bagage zit.”

Bekijk hier het verslag van de eerste landing van de 747 in Zaventem uit het BRT-Journaal van 8 juli 1970

Video player inladen...

Ook onze eigen nationale luchtvaartmaatschappij Sabena bestelde al snel twee toestellen. Vanaf 1971 werden ze ingezet op de verbindingen tussen Europa en de Verenigde Staten.

Foto: Belga

Het ging ook mis

De Jumbo Jet is in zijn loopbaan niet vrij geweest van ongevallen. Volgens het Aviation Safety Network waren er 61 ongevallen waarbij het vliegtuig compleet vernield raakte. 3.722 passagiers kwamen daarbij om het leven. De 747 was ook 32 keer slachtoffer van een kaping. Daarbij stierven nog eens 24 mensen.

Bij de zwaarste vliegtuigramp aller tijden in maart 1977 waren zelfs twee 747’s betrokken. Het ging om een botsing in de mist tussen een toestel van KLM en een van Pan Am op de landingsbaan van de luchthaven van Tenerife. Maar liefst 583 mensen kwamen daarbij om.

Wie graag een bezoek brengt aan de allereerste Boeing 747 moet naar The Museum Of Flight in Seattle. Daar staat ‘The City of Everett’, het exemplaar dat de allereerste testvlucht deed nu 50 jaar geleden op 9 februari 1969. Op de website van het museum kan je een virtueel bezoek brengen aan de cockpit. De toenmalig baas van Boeing, William Allen, haalt er ook herinneringen op: “Als ik terugdenk aan toen krijg ik zweet in mijn handen.” De ontwikkeling van de 747 was zo megalomaan dat Boeing er bijna financieel aan ten onder ging.

De pensioenleeftijd nadert

Vandaag zijn we 50 jaar en meer dan 3,5 miljard passagiers verder en liggen de gloriedagen van de Jumbo Jet alweer een tijd achter ons. Vanaf het einde van de jaren ’90 daalde de interesse van luchtvaartmaatschappijen voor het toestel. Bij verschillende maatschappijen verdween de 747 de laatste jaren al uit de vloot. British Airways, dat vandaag nog het meeste 747's in gebruik heeft, besliste recent om het laatste toestel in 2024 uit de vloot te halen.

Boeing assembleert nog 747’s maar dat gaat dan voornamelijk over de vrachtversie, en ook die productie zal het geen jaren meer uitzingen. Het toestel wordt stilaan overal vervangen door de Boeing 777 en de Boeing 787, modernere toestellen die veel minder brandstof verbruiken. Iets waar in tijden van klimaatopwarming en van kostenefficiëntie veel vraag naar is.