Video player inladen...

Waarom smallere snelwegen E40 en A12 naar Brussel geen verkeerschaos zullen veroorzaken

Begin februari schreef verkeersexpert Hajo Beeckman van VRT NWS onderstaande analyse nadat Brussels minister van Mobiliteit Pascal Smet (SP.A) had aangekondigd dat de E40 (en de A12) op Brussels grondgebied tot "stadsboulevards" met minder rijstroken worden omgevormd. Nu de werken van start gaan, is de uiteenzetting van Beeckman weer bijzonder actueel.

analyse
Hajo Beeckman
Hajo Beeckman is expert Verkeer bij VRT NWS.

Het Brussels Gewest wil iets doen aan de autodruk in de stad. Dat doet men onder meer door investeringen in fietsinfrastructuur - bijvoorbeeld langs de kleine ring – maar ook in nieuwe tramlijnen, en zelfs een nieuwe metro 3.

Het idee is dat wie zich snel en veilig met fiets of openbaar vervoer in de stad kan verplaatsen de auto laat staan. De cijfers spreken: het aantal fietsbewegingen in het gewest stijgt snel en de MIVB legt elk jaar betere reizigersstatistieken op tafel.

Al zijn die resultaten lang niet alleen te danken aan het beleid van de overheid: veel stedelingen en pendelaars naar de grote steden, ook de Vlaamse, zijn de files zodanig beu geworden dat ze vaak uit noodzaak op andere vervoersmiddelen overstappen, zo bleek afgelopen november nog uit cijfers van de FOD Mobiliteit.

Een andere doelstelling van Brussel is om stadswijken die vandaag weinig levenskwaliteit hebben, op te waarderen. Dat moet ook wel, want Brussel krijgt er in de volgende jaren tienduizenden inwoners bij en daar is plaats voor nodig.

Een dergelijke wijk is de zone rond het Reyerscomplex, waar het verkeer op de E40 zich via drie tunnels over de stad verdeelt. Samen met de uitgaande tunnels heeft de snelweg er twaalf rijstroken, zes in elke richting. Dat moeten er twee maal vier worden. Op de vrijgekomen ruimte komen nieuwe kantoren en woningen, fietspaden en groen.

Andere Europese steden voeren momenteel gelijkaardige ingrepen uit, maar we hoeven zelfs niet zo ver te kijken: Gent heeft in haar nieuwe bestuursakkoord al een stappenplan voor de afbraak van het snelwegviaduct B401 naar het centrum van de stad. En Antwerpen wil de ring overkappen, zodat er plaats is voor wonen en groene longen.

Wat zijn precies de plannen?

De A12 vanuit Antwerpen zal vanaf Strombeek-Bever twee i.p.v. drie rijstroken krijgen, met een snelheidsbeperking van 50 km/u. De E40 zal bij de gewestgrens, even voor de afrit naar Evere, waar nu vier rijstroken zijn, niet meer uitwaaieren naar zes rijstroken maar op vier rijstroken blijven, waarna automobilisten nog steeds via de drie tunnels naar de stad kunnen doorrijden. Ook hier aan max 50 km/u.

De transformatie zal heel geleidelijk gaan. De eerste stap die Brussel zet, is puur juridisch: de E40 en de A12 verliezen hun statuut van autosnelweg waarna een snelheidslimiet van 50 km/u mogelijk wordt. Nog voor de zomer, wanneer de Montgomerytunnel na maandenlange werkzaamheden weer open gaat, komen er snelheidsbeperkingen en gewone wegmarkeringen die de E40 voorbij Evere op vier rijstroken houden. Pas veel later gaat het hele gebied rond Reyers op de schop en komt er een echte herinrichting tot een stadsboulevard. Daar zijn immers allerlei bouwvergunningen voor nodig.

Leidt dat tot meer files?

Het verkeer dat vandaag via de A12 tijdens de ochtendspits Brussel binnenkomt, rijdt zich verderop vast op de lanen rond het Park van Laken. De capaciteitsbepalende punten zijn immers de kruispunten bij Van Praet en De Trooz. Precies hier ontstaan de files.

Een versmalling van de A12 aan de gewestgrens creëert een nieuw capaciteitsbepalend punt en zal tijdens de spits zorgen voor files, maar daardoor is het waarschijnlijk dat de files bij Van Praet en De Trooz korter worden. Beide punten werken als communicerende vaten zodat de totale reistijd tussen de ring in Strombeek en de Brusselse binnenstad ongeveer gelijk blijft.

Verderop rijden automobilisten gewoon door naar de stad en zullen ze zoals vanouds in de tunnels vast komen te zitten

Een gelijkaardig verhaal speelt op de E40: capaciteitsbepalende punten zijn de tunnels – de Reyers-Centrumtunnel heeft maar één rijstrook – en de eerste flessenhalzen bij Montgomery en Meiser. Een snelheidsbeperking tot 50 km/u vanaf Evere kan tijdens de ochtendspits extra vertragingen tussen de Ring en Evere veroorzaken, maar verderop rijden automobilisten gewoon door naar de stad en zullen ze zoals vanouds in de tunnels vast komen te zitten.

Als we ervan uitgaan dat de reistijd op deze trajecten niet gevoelig wijzigt, dan zullen pendelaars hun gedrag niet aanpassen en dan neemt het aantal auto’s dat de stad binnenrijdt dus ook niet af. Er kunnen wél verschuivingen zijn. Gisteren argumenteerde Pascal Smet dat het aantal binnenrijdende voertuigen op de E40 gedaald is van 60.000 naar 45.000.

Maar dat is logisch: door de werkzaamheden aan de Montgomerytunnel kan het Reyerscomplex minder verkeer verwerken en daarom leidt de Brusselse overheid met dynamische tekstborden op de Ring het verkeer naar de stad af via de Tervurenlaan en de E411. Of er dan méér auto’s op de Tervurenlaan rijden, daarover bleef de minister op de vlakte. Nochtans is dat precies wat er kan gebeuren: als de reistijd op de E40 tussen de Ring en Reyers alsnog zou toenemen, dan zullen pendelaars, met slimme verkeersapps in de hand, snel hun weg naar andere wegen vinden.

Zal er minder verkeer zijn?

Zullen de ingrepen op de A12 en de E40 voor minder autoverkeer zorgen? Dat is weinig waarschijnlijk. Ze zijn gewoon een kleine maar weliswaar zichtbare stap in een keten van maatregelen die de stedelijke mobiliteit in de volgende jaren zullen veranderen. Smets aankondiging is vooral een signaal naar zijn Brusselse electoraat en een schot voor de boeg naar de Vlaamse politiek, in aanloop naar de verkiezingen van mei.

Smets aankondiging is vooral een signaal naar zijn Brusselse electoraat

De venijnige discussie die zich gisteren ontspon over alternatieven en flankerende maatregelen (zoals overstapparkings en meer openbaar vervoer) heeft in de feiten niet alleen te maken met de ingrepen op de A12 en E40. Vandaag investeren beide gewesten met wisselend succes al in die alternatieven: de Brusselaars in trams, een nieuwe metro en fietspaden. De Vlamingen in het Brabantnet – bijvoorbeeld een nieuwe tramlijn vanuit Boom langs de A12 - en fietssnelwegen. De federale overheid in het GEN voor de trein. Maar er is nog onvoldoende afstemming tussen die maatregelen, bijvoorbeeld om het openbaar vervoer voor pendelaars in de ruime rand rond Brussel aantrekkelijker te maken.

De communicatie bleef gisteren dan ook weer steken in polemiek en angstreflexen. Vlaams minister Weyts vreest door de versmallingen op de A12 en de E40 voor terugslageffecten op de Ring, maar maakte dit niet hard met feiten en cijfers. Net zoals de discussie over de verbreding van de Ring rond Brussel tussen de Vlaamse en Brusselse politici trouwens méér op een ideologische stellingenoorlog i.p.v. op een debat met onderbouwde argumenten lijkt.

Touring pleitte gisteren voor meer overstapparkings. Maar die zullen dan niet alleen in Brussel maar ook in de Vlaamse rand gebouwd moeten worden. En daar zitten de gemeenten in de Vlaamse rand niet bepaald op te wachten. Evenmin populair bij Vlaamse politici: metrolijnen tot in de Vlaamse rand waar autopendelaars al kunnen overstappen nog voor ze de stad inrijden. Nochtans zijn het verkeerskundig gezien zeer verdedigbare maatregelen.

Autodelen en rekeningrijden

Smet schoof de hete kastanje gisteren op zijn beurt door naar Vlaanderen: als de Vlamingen massaal gaan autodelen, dan is het Brusselse probleem in een handomdraai opgelost. Maar hij weet zelf héél goed dat dit een onhaalbare kaart is.

Het lijkt er op dat de Vlamingen en de Brusselaars elkaar op één punt wél nog kunnen vinden: rekeningrijden. Steeds meer specialisten zien dit als een sluitstuk om de autodruk op onze steden radicaal terug te dringen.

De Vlaamse regering kan het in de volgende legislatuur invoeren, Brussel zal er zeker in meegaan. Maar het komt er ten vroegste in 2024 of 2025.

Bekijk hieronder het verslag van "Het Journaal":

Video player inladen...

Meest gelezen