Yorick Jansens

Bart De Wever: "Naamsverandering Delwaidedok is bespreekbaar, maar laat ons hier sereen over beslissen"

De Antwerpse burgemeester Bart De Wever vindt het bespreekbaar om na te denken over een nieuwe naam voor het Delwaidedok. Dat zei hij in "De wereld vandaag" op Radio 1. Het dok in de haven van Antwerpen is genoemd naar toenmalig oorlogsburgemeester Leo Delwaide, en uit een nieuw onderzoek blijkt dat die veel actiever betrokken was bij de Jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog dan tot nog toe was aangenomen. De Wever hoopt wel op een sereen debat, buiten de partijpolitiek om. 

In "De wereld vandaag" op Radio 1 zei burgemeester Bart De Wever van Antwerpen dat hij het zeker bespreekbaar vindt om na te denken over een naamswijziging van het Delwaidedok. Oorlogsburgemeester Leo Delwaide naar wie het dok genoemd is heeft tot 1942 een veel actievere rol gespeeld bij de Jodenvervolging in Antwerpen dan tot nu toe werd aangenomen, zo blijkt uit een nieuw boek van historicus Herman Van Goethem. De partij Groen werpt dan ook de vraag op of het dok geen nieuwe naam moet krijgen.

Voor burgemeester De Wever - zelf historicus - is het boek geen verrassing. Hij kent het onderzoek van Herman Van Goethem en de stad Antwerpen heeft een poos geleden ook al een wetenschappelijk comité samengeroepen dat het bestuur moet adviseren over de verdere omgang met dat oorlogsverleden.

Voor mij is een naamswijziging zeker bespreekbaar.

Burgemeester Bart De Wever

Bart De Wever: "Voor mij is een naamswijziging zeker bespreekbaar. Het enige dat ik hoop is dat we dat uit de partijpolitieke sfeer kunnen houden. Er zijn veel onderwerpen waar je politiek een polemiek over kan voeren, maar de Holocaust en de omgang met Wereldoorlog Twee is daar nu net niet één van. Dus ik kan hopen dat wij via advies van het wetenschappelijk comité over deze zaak tot een gedragen beslissing kunnen komen die we in rust en sereniteit nemen."

De Wever wijst er wel op dat ingrijpen in het patrimonium mogelijk een doos van Pandora kan openen: "Ik geef u een voorbeeld.  Het blazoen van de Spaanse Habsburgers hangt op het Antwerpse stadhuis. Nu, in 1576 zijn 10.000 Antwerpenaren op één dag vermoord tijdens de Spaanse Furie. Je zou kunnen zeggen: kan dat blazoen van die Spanjaarden daar dan blijven hangen?"

Zeker als men vanuit de Joodse gemeenschap die vraag zou stellen, dan wordt het onmogelijk om die vraag te negeren.

Burgemeester Bart De Wever

Maar de Tweede Wereldoorlog is in die zin van een andere orde, erkent De Wever, dat heel veel slachtoffers of hun nazaten vandaag nog in de stad leven: "Ook voor veel gemeenteraadsleden is dit niet een verhaal uit een geschiedenisboek, maar is het een verhaal van hun eigen vader en moeder. Dat komt heel dichtbij. En zeker als men vanuit de Joodse gemeenschap die vraag zou stellen, dan wordt het onmogelijk om die vraag te negeren."

In zijn nieuwe boek "1942 - Het jaar van de stilte" beschrijft historicus en rector van de Universiteit Antwerpen Herman Van Goethem wat er in dat oorlogsjaar 1942 in Antwerpen gebeurde tijdens de bezetting door de nazi's. Bij zijn jarenlange onderzoek in diverse archieven vond hij documenten die een nieuw licht werpen op de rol van toenmalig burgemeester Leo Delwaide. Hij vertelde daar eveneens over in "De Wereld Vandaag" op Radio 1.

Bekijk hier het volledige gesprek met Herman van Goethem in "De wereld vandaag" op Radio 1: 

Video player inladen ...

Aanvankelijk werd aangenomen dat het stadsbestuur enkel toekeek bij de Jodenvervolgingen van de nazi's. Maar Van Goethem toont aan dat burgemeester Delwaide een bijdrage heeft geleverd om de razzia's te organiseren en er dus ook daadwerkelijk bij betrokken was. Zo bestraft hij een agent die weigerde mee te werken en legt hem een tuchtmaatregel op: de man verliest drie vakantiedagen. 

Na 1942, nadat de Duitsers hun eerste nederlagen hebben geleden in Noord-Afrika en Rusland en dus niet langer onoverwinnelijk lijken, verandert het beleid en geeft het stadsbestuur van Antwerpen zijn agenten de instructie niet langer mee te werken aan Jodendeportaties. 

Na de oorlog viel de politieke beslissing om het dossier van de Jodenvervolging in Antwerpen gewoon te sluiten. Er waren zoveel instanties bij Justitie en de overheid bij betrokken dat er geen einde zou komen aan de vervolgingen. Dat was destijds de redenering om dit hoofdstuk zonder gevolg af te sluiten, zegt Herman Van Goethem. 

Prof. Herman Van Goethem bij de opening het museum "Kazerne Dossin" in Mechelen, 26 november 2012

Leo Delwaide kon in 1959 dan ook nog havenschepen worden en bleef dat tot aan zijn dood in 1978. Een nieuw havendok dat in 1981 klaar was, werd naar hem genoemd. 

De Wever wijst erop dat de stad in 2015 een academisch werk over 450 jaar stadhuis publiceerde waarin de bevindingen van Herman Van Goethem al opgenomen zijn: "Met name dat Delwaide bij de organisatie van Groot-Antwerpen de Joodse gemeenschap min of meer heeft opgeofferd en het politiekorps gewillig heeft laten samenwerken met de Duitsers om die razzia's te organiseren waarbij wel vreselijke dingen zijn gebeurd."

Dit jaar viert Antwerpen 75 jaar bevrijding, en de stad heeft zich door het wetenschappelijk comité en door Herman Van Goethem laten adviseren voor een aantal initiatieven.

Bart De Wever: "Er komt een monument voor alle slachtoffers van het oorlogsleed, zowel van de Holocaust  als van de V-bommen en het krijgsgeweld. Alle namen gaan zichtbaar gemaakt worden in dat monument. We gaan ook op plaatsen waar vreselijke dingen zijn gebeurd, en niets daar vandaag nog aan herinnert, fysieke herinneringen aanbrengen. En we gaan een herinneringseducatie opstarten die relevant is om dit verleden tastbaar te maken."

Beluister hier het volledige gesprek met burgemeester Bart De Wever in "De wereld vandaag" op Radio 1:

Bekijk het gesprek met Herman Van Goethem over zijn boek "1942 - Het jaar van de stilte" in "De afspraak" hier:

Video player inladen ...