Van garagisten tot IS-terroristen: het opvallende proces tegen een bende mensensmokkelaars

Straks start in Gent het proces "Halifax". Het is een erg omvangrijk dossier van mensensmokkel waarbij pijnlijk duidelijk wordt hoe mensensmokkelaars opereren. Een verhaal waarbij mensen gedegradeerd worden tot objecten, opgestapeld in ingenieus verbouwde camionettes, en vervoerd in zeer gevaarlijke omstandigheden. Een portret van een criminele bende dat tegelijk laat zien hoe criminaliteit georganiseerd kan zijn, van leiders tot uitvoerders, van terroristen tot garagisten. 

Het proces dat vanmiddag start, is het resultaat van een uitgebreid internationaal onderzoek waarbij werd samengewerkt in een zogenoemd Joint Investigation Team met speurders, parketmagistraten en onderzoeksrechters uit Nederland, Frankrijk, Bulgarije en het Verenigd Koninkrijk. Het Belgische proces is een afsplitsing van dat internationale onderzoek waarbij dus ook nog mensen zullen moeten terechtstaan in andere landen. 

Op het proces in Gent staan 16 verdachten terecht op beschuldiging van mensensmokkel. Maar misschien ontbreekt wel de belangrijkste beschuldiging. In het aanvankelijke proces-verbaal maakt de federale politie melding van de diverse activiteiten van deze criminele organisatie. Naast mensensmokkel zou de bende, zo schrijven zij, ook gelinkt kunnen worden aan feiten van drugssmokkel (cocaïne en amfetamines) en terrorisme. 

IS-terroristen

Dat laatste heeft betrekking op het transporteren van IS-terroristen. Die informatie gaat terug op het Bulgaarse luik van het onderzoek. Op 18 mei 2017 doet een speurder van de Bulgaarse antiterreureenheid een uitgebreide verklaring (8 pagina’s). Zijn verklaringen gaan over een illegale trafiek van mensen uit Afghanistan en Pakistan via Turkije en Bulgarije naar West-Europa.

Uit het telefonieonderzoek dat ze deden, blijkt dat een van de verdachten (die nu dus in België terechtstaat) opmerkelijke contacten had. Het Belgische telefoonnummer dat hij gebruikte, is, zo zegt hij, "heel belangrijk en verbonden met het lopende onderzoek naar de terroristische aanslagen in Parijs (november 2015). Via dat telefoonnummer is intensief gecommuniceerd, meer dan 350 gesprekken en berichten, met een telefoonnummer dat gebruikt werd door de broer van een van de deelnemers aan de aanslagen in Parijs."

Dit deel van het onderzoek werd in België onmiddellijk afgesplitst van het dossier mensensmokkel en vormt het voorwerp van een afzonderlijk onderzoek. Vandaar dat het op dit proces niet ter sprake zal komen. Maar het is natuurlijk wel een belangrijk gegeven dat aantoont hoe verschillende vormen van criminaliteit in elkaar overlopen. 

Terzijde, deze kwestie zorgde ook voor een splitsing in de smokkelorganisatie. Het veroorzaakte spanning tussen J.D.N. en A., twee leiders van de organisatie. A. wou de trafiek nog meer openstellen voor leden en sympathisanten van terreurgroep IS. Volgens informatie uit het dossier zou hij er nauwe contacten mee onderhouden. Maar J.D.N. zou daar dan weer radicaal tegen geweest zijn en drong erop aan de smokkelroute enkel voor het smokkelen van transmigranten te gebruiken. De twee zouden uit elkaar gegaan zijn na een fikse ruzie in een hotel in Istanbul, Turkije.

Mensensmokkel

De 16 verdachten hebben overwegend de Bulgaarse en Iraakse nationaliteit. Ze vormen een bende die vooral opvalt door de wijze waarop ze wagens ombouwde. Met die omgebouwde wagens werden mensen getransporteerd vanuit vooral Afghanistan, Syrië en Irak naar het Verenigd Koninkrijk. Ze betaalden daarvoor 10.000 euro per persoon. En de betaling gebeurde via het bekende Hawalasysteem, een informeel, sommigen zeggen "ondergronds", bancair systeem dat gebaseerd is op vertrouwen. 

De bende beschikte over een uitgebreid netwerk in Europa en dus ook in België. De Belgische cel leverde aan het netwerk vooral de logistiek. Ze wordt verantwoordelijk geacht voor het rekruteren van chauffeurs, het overbrengen van deze chauffeurs naar België, het aankopen van bestelwagens en, niet het minst, het bouwen van specifieke ruimtes voor het verbergen van mensen in de voertuigen. 

Lees verder onder de foto.

Die ruimtes zijn technisch misschien wel vernuftig maar menselijk gezien is het afschuwelijk. De mensen die verborgen werden gehouden, zaten eigenlijk gevangen want ze hadden nooit de mogelijkheid uit zichzelf de ruimte te verlaten. Evident zouden ze bij een ongeval geen schijn van een kans gemaakt hebben. 

Verborgen ruimtes

In Dover wordt bijvoorbeeld een auto onderschept met 5 verborgen transmigranten, een moeder met 4 kinderen (van wie 3 minderjarigen). Zij zaten in een tussenruimte tussen de achterdeuren en een tweede paar valse deuren, die van binnenuit de indruk wekken de echte achterdeuren te zijn. In die tussenruimte waren 2 banken gemonteerd zodat de migranten op 2 rijen boven elkaar konden zitten. Bovendien, zo bleek, staken de schroeven van de bovenste plank er onderaan uit zodat ze een extra gevaar vormden voor de mensen op de plank eronder. Er was nauwelijks luchttoevoer. Aan de achterzijde, onderaan de bestelwagen, werd een oud stuk touw gemonteerd dat als hendel diende om van buitenaf het slot van de achterdeuren te openen.

Op een ander moment in Duinkerke vindt de politie 8 verborgen migranten in een Iveco-bestelwagen, in een verborgen ruimte van 250 cm bij 100 cm. De plek was afgesloten met een metalen constructie die was vastgeschroefd in het hout. 

Zo mogelijk nog driester waren de vaststellingen in Calais. Daar vindt men een man verstopt in het motorblok van een Nissan Serena. In het motorblok was een ruimte van 74 cm hoog, 63 cm lang en 35 cm breed . Om deze plaats te creëren en de persoon in het motorblok te krijgen, moesten eerst het reservewiel, de radiator en de ventilatie uitgehaald worden. Het slachtoffer verklaarde dat: 

"Twee Afghaanse smokkelaars hem zijn komen ophalen in het kamp van Duinkerke. Een van de Afghanen opende de motorkap waar reeds een ruimte was voorzien. Hij weigerde eerst om in die ruimte te kruipen tot een van de smokkelaars een mes bovenhaalde. Hij bedreigde de man en hij moest erin kruipen. Hij verklaarde dat hij zich in tweeën diende te plooien om erin te geraken en dat het warm was juist naast de motor. Betrokkene beschrijft dat zijn hoofd de motorkap raakte en dat hij op stukken van de motor zat. Hij verklaarde heel bang te zijn omdat hij besefte dat het heel gevaarlijk was.” 

Lees verder onder de foto.

In Hamme en Dover vindt de politie mensen terug in autotrailers. Op de autolader staat wel een voertuig om het transport normaal te doen voorkomen. Maar transmigranten zitten verstopt in een verborgen ruimte van de autolader, gebouwd met betonplaten, vastgemaakt met bouten en metalen steunen die enkel langs buiten kunnen losgeschroefd worden. De organisatie transporteerde op deze manier tot vijf personen in één keer. In het proces-verbaal staat letterlijk te lezen: 

"Vijf personen lagen daar op elkaar gepropt." 

Lees verder onder de foto's.

Hachelijke omstandigheden

In dergelijke weinig comfortabele omstandigheden zaten mensen enorm lange tijd opgesloten in extreem warme en koude temperaturen. In een aantal gevallen kon de duurtijd van hun opsluiting oplopen tot 25 uur.

In een afgeluisterd telefoongesprek vangen de speurders een gesprek op tussen de chauffeur, die al vijf keer gestopt was omdat hij het zelf te warm kreeg, en een ander bendelid.

"De mensen zijn aan het sterven. Hijzelf kan niet eens vijf minuten binnen blijven en zij zitten er al 25 uur in."

De mensen zijn aan het sterven. Hijzelf kan niet eens vijf minuten binnen blijven en zij zitten er al 25 uur in

De criminele organisatie

De criminele organisatie heeft cellen in alle landen over de route die gebruikt wordt voor de smokkel van migranten.

De Belgische cel wordt geleid door A. M. N., een Bulgaar, en A.L.N.J.M., een Irakees. Ze opereren vooral in de omgeving van Gent en staan in voortdurend contact met een Afghaans netwerk dat de migranten aanlevert. De transmigranten verblijven eerst even in huurwoningen of hotels om daarna in bestelwagens te worden geladen en richting Verenigd Koninkrijk te vertrekken. 

De activiteiten werden hiërarchisch gestructureerd. Er wordt gewerkt met leiders die de orders geven. Ondergeschikten voeren die orders uit en doen daarvoor in de praktijk een beroep op bijvoorbeeld garagisten en chauffeurs. Onderaan de piramide zitten mensen die kleine hand- en spandiensten leveren. 

En, zoals dat gaat, de top van de organisatie verdient het meeste geld maar loopt tegelijk het minste risico. De chauffeurs werden bijvoorbeeld in Bulgarije gerekruteerd op basis van hun precaire financiële situatie. Het zijn mensen die niets meer te verliezen hebben en bijgevolg makkelijk bereid gevonden worden om de risicovolle transporten uit te voeren. Ze werden overgevlogen vanuit Bulgarije, aan de luchthaven opgepikt om daarna te worden gebracht tot aan de minibussen. Pas daar werden ze ingelicht over de geplande smokkelroute. 

Proces

De zaak kwam een eerste keer voor de rechtbank begin dit jaar. Vandaag start de eigenlijke behandeling. De 16 verdachten worden in verband gebracht met 15 gedetecteerde transporten waarbij in totaal 96 slachtoffers betrokken waren (onder wie 32 minderjarigen). De winst wordt geschat op ruim 160.000 euro, een bedrag waarvan gevraagd zal worden het verbeurd te verklaren. Het federaal migratiecentrum Myria heeft zich burgerlijke partij gesteld.

Dit proces in België is het eerste deel van het internationaal dossier. Later volgen nog processen in Nederland, Frankrijk en vooral ook in het Verenigd Koninkrijk.