Prins Laurent over mislukt project in Libië: "Ik wou de kwestie niet publiek maken, maar ik had geen keuze meer"

In "Pano" vertelt Prins Laurent voor het eerst publiekelijk over het (mislukte) project van zijn leven in Libië, over zijn strijd om de schadevergoeding voor zijn vzw te krijgen en over de tegenwerking die hij daarbij van de Belgische regering ervaart. En passant legde hij ook nog een politiek probleem bloot.

 “Het is het project van mijn leven,” zegt prins Laurent vanavond in "Pano" op Eén. Hij is dan al ruim een half uur aan het vertellen. Over zijn passies: duurzame landbouw en hernieuwbare energie. Over herbebossing, de aanleg van groene gordels in Noord-Afrika, om de verwoestijning tegen te houden. Over projecten die zijn vzw Global Sustainable Development heeft ondersteund, in Senegal, in Mauretanië. En over zijn ontmoeting daar, in Mauretanië, met de Libische kolonel Khaddafi.

"Hij zat onder een boom die ik geplant had, we hadden daar verschillende duizenden hectaren bos aangelegd. Hij zat daar onder die boom en hij dronk de gezouten koffie die de bedoeïnen drinken. En hij was onder de indruk. Hij vroeg me om ook bij hem in Libië een project uit te werken." In 2008 wordt het contract ondertekend.

Video player inladen...

“De kinderen leerden Arabisch”

De prins en de Libiërs kiezen drie plekken uit waar grote plantages zullen worden aangelegd, zowel aan de kust als in het binnenland. De bomen zullen de woestijn tegenhouden, de waterhuishouding bevorderen, voedsel leveren voor het vee en brandhout voor de bevolking. "Agro-sylvo-pastoralisme" luidt de officiële term.

Franse bosbouwingenieurs werken mee, maar het is de bedoeling dat er ook Libische experts worden opgeleid. Daarvoor zal er een kenniscentrum worden opgericht. Op een bepaald moment werken er 4.500 mensen op de site. Het project van zijn leven dus, volgens de prins. “Ik zou zelfs met mijn gezin naar Tripoli verhuizen, voor 15 jaar. Ik had al een woning gevonden, de kinderen leerden zelfs al Arabisch. Ze vonden het geweldig.”

Ik zou naar Tripoli verhuizen. De kinderen leerden al Arabisch. Ze vonden het geweldig.

En toch loopt het mis. Er komt een nieuwe minister van landbouw in Libië en die eist boter bij de vis en commissies. Laurent weigert. En Libië verbreekt opeens het contract, de geldkraan gaat dicht. De vzw kan niet anders dan in vereffening gaan.

“Trek uw plan”

Prins Laurent wil niet werkloos toekijken hoe zijn levensproject kapseist. Hij trekt naar de Brusselse rechter en vecht de Libische contractbreuk aan. Met succes: zowel in eerste aanleg als in beroep krijgt hij gelijk. Hij heeft recht op 37 miljoen aan schadevergoeding, plus intresten. Samen bijna 50 miljoen euro.

Maar de Libiërs betalen niet. Prins Laurent vraagt aan de overheid om het vonnis te helpen uitvoeren: kan Buitenlandse Zaken wat druk uitoefenen? Het antwoord luidt: nee. Meer zelfs, de kabinetschef van minister Reynders stuurt een mail: er zijn Belgische bedrijven die nog contracten hebben lopen in Libië. En om ervoor te zorgen dat hun facturen betaald worden, wil de Belgische overheid liever een goede verstandhouding bewaren met de nieuwe Libische machthebbers, en "daarbij kan er maar beter geen verwarring ontstaan over de Belgische houding inzake het dossier van de prins". Vrij vertaald: trek uw plan.

Discriminatie

Prins Laurent is furieus: “Ik vind dat onbegrijpelijk. Die bedrijven hadden géén vonnis, mijn vzw wel. Bovendien waren daarbij bedrijven die wapens produceerden, terwijl mijn vzw ijverde voor het algemeen belang. Dan ga je je toch vragen stellen?” Twee maten en gewichten, vindt de prins, hoe kan dat?

Het fortuin van Khaddafi

Inmiddels is er het een en ander gebeurd in Libië. In 2011 is het regime van kolonel Khaddafi ten val gekomen. Er woedt een bloedige strijd, het Westen voert luchtbombardementen uit, en de VN maakt zich ernstig zorgen over de situatie in Libië.

Het geld van de clan-Khaddafi – in de 40 jaar dat zij aan de macht waren hebben ze een gigantisch fortuin verzameld – wordt wereldwijd bevroren. Een deel van dat geld zit in een staatsfonds met de naam Libyan Investment Authority. 14 miljard euro daarvan bevindt zich in Brussel, bij Euroclear, een grote instelling die transacties uitvoert voor andere banken. Dat geld is ook bevroren als gevolg van de VN-sancties. Maar er zijn uitzonderingen voorzien in de VN-resolutie, onder meer voor de uitvoering van gerechtelijke vonnissen. Misschien kan de vzw van de prins op die manier haar schadevergoeding recuperen? 

Milities bewapend

In België is de Schatkist – die valt onder het ministerie van Financiën – bevoegd voor het opvolgen van de VN-sancties. Alleen zij kan het Libische geld ontvriezen. Maar ook hier krijgt prins Laurent nul op het rekest: zijn vonnis dateert van na de bevriezing, én hij moet zijn geld krijgen van de Libische staat, en dat is niet hetzelfde als de LIA, oordeelt de Schatkist. 

Ik word daar heel droevig van. Dit is onaanvaardbaar.

De juridische adviseurs van de prins spreken dat tegen. En ze hebben intussen nog iets ontdekt: de intresten die de bevroren miljarden hebben opgebracht sinds 2011 zijn wél vrijgegeven. Dàt is pas een schending van de sancties, vindt prins Laurent, en hij waarschuwt de Verenigde Naties. Die onderzoeken de zaak, en komen tot dezelfde conclusie: de sancties zijn hier geschonden, die intresten hadden nooit mogen worden vrijgegeven.

Prins Laurent: “Volgens het VN-rapport is dat geld gebruikt om milities te bewapenen in Libië. Milities die mensen misbruiken en mishandelen, zowel de lokale bevolking als vluchtelingen. Ik ben geschokt. Ik word daar heel droevig van. Dit is onaanvaardbaar.” De prins vindt de zaak zo eigenaardig dat hij een klacht indient tegen onbekenden, wegens witwassen.

Fixers

Intussen gebeuren er nog andere eigenaardige dingen. “Er kwamen mensen ons geld vragen om "onze problemen op te lossen"”. Eén van de mensen die Laurent benadert, is Abdullah al Senussi, de schoonbroer van Khaddafi, en voormalig leider van de Libische militaire geheime dienst. Met een prominente plek op de VN-sanctielijst. In ruil voor 50 procent commissie wil hij Laurent wel zijn schadevergoeding bezorgen. “Dat zijn gevaarlijke mensen, he. Uiteraard zijn wij niet op die voorstellen ingegaan. Ook hiernaar voert het parket een onderzoek.”

"Ik wil zelfstandig zijn"

Maar intussen heeft prins Laurent nog altijd geen schadevergoeding. “Dat geld is niet voor mij persoonlijk, he!”, benadrukt hij geregeld. Hij heeft een nieuwe vzw opgericht. “Die 50 miljoen zijn voor leefmilieuprojecten, voor het algemeen belang. Als er oorlog is, wie lijdt daar dan onder? Altijd de burgers. Degenen die daar niks mee te maken hebben. Zij hebben voedseltekort, zij hebben geen elektriciteit. We willen in die regio’s dus elektriciteit en duurzame landbouw gaan opzetten.”

Ik heb nooit gevraagd om af te hangen van anderen. Ik heb altijd zelfstandig willen zijn.

Waarom wil de prins per se dergelijke humanitaire projecten doen? “Voor ik een dotatie kreeg, mócht ik niet werken. Ik heb dat altijd willen doen. En ik ben op dat vlak altijd tegengesproken. Ik heb nooit gevraagd om af te hangen van anderen, ik heb altijd zelfstandig willen zijn. Daarom wil ik die projecten doen.”

Video player inladen...

Kritiek beu

“Ik word misschien niet altijd au sérieux genomen. Ik kom vaak op een eerder humoristische manier uit de hoek: niet ernstig, niet academisch genoeg. Maar dat is nu eenmaal niet mijn stijl. Ik vind het jammer dat ik daar vaak opmerkingen over krijg. Dat mensen denken dat ik geen realiteitsbesef heb. Maar de mensen kennen me niet. Soms vind ik het echt wel storend, de kritiek die ik al krijg sinds mijn jeugd. Ik ben nu 55: als ik echt iets verkeerds had gedaan, dan was het inmiddels wel geweten.”

Verantwoordelijkheid nemen

“Het was zeker niet mijn bedoeling om deze kwestie publiek te maken. We hebben er alles aan gedaan om ervoor te zorgen dat dit in uiterste discretie behandeld zou kunnen worden. Maar we hebben nooit een antwoord gekregen, nooit enige steun. Dus op den duur hadden we geen keuze meer. U moet zich inbeelden dat we al vier jaar proberen te onderhandelen. Vier jaar! Zonder succes.” De brief aan Charles Michel van twee weken geleden was dus een soort ultieme zet, zegt prins Laurent. Het antwoord van de premier: we hebben hier de scheiding der machten, justitie moet zijn werk doen. En: de wet is hetzelfde voor iedereen. 

Als de wet hetzelfde was voor iedereen, dan was ik al lang betaald.

Prins Laurent: “Als de wet hetzelfde was voor iedereen, dan was ik al lang betaald. Dan was het probleem van de baan. En het is gemakkelijk gezegd dat justitie haar werk moet doen. Justitie hééft haar werk al gedaan: ik heb een vonnis. Het is nu aan de overheid om dat te helpen uitvoeren. Dus wat is het probleem?” 

Video player inladen...

En ook de kwestie van de verdwenen Libische intresten ligt hem zwaar op de maag. “Ik hoop dat eindelijk iedereen zijn verantwoordelijkheid zal nemen, in plaats van die te ontvluchten. Want dit probleem gaat veel verder dan alleen maar die 50 miljoen die wij willen recupereren. Dit is een groot probleem, dat veel schade heeft veroorzaakt. En ik ga er alles aan doen opdat er klaarheid komt. Want dit is een zeer, zeer ernstige affaire.”

Bekijk hieronder de volledige reportage van "Pano":

Video player inladen...