Van kernuitstap tot vliegtuigtaks: dit zijn de politieke voorstellen na 6 weken klimaatspijbelen

Bij de Vlaamse partijen wil een meerderheid nog steeds een kernuitstap in 2025. Ook voor een belasting op vliegen zijn de meesten te vinden, al verschilt de concrete uitwerking. Dat blijkt uit een rondvraag van VRT NWS. We vroegen de verschillende partijen om hun voorstellen helder uit te leggen aan de klimaatspijbelaars. Dit zijn hun antwoorden. 

Betonproblemen, kernafval en een dreigend stroomtekort. De Belgische kerncentrales hebben geen goede reputatie. Nochtans produceren onze zeven kernreactoren (in Doel en Tihange) de helft van de Belgische stroom. We zijn er erg afhankelijk van, bleek ook nog in november, toen er heel wat reactoren stillagen. De regering heeft in 2014 gezegd dat ze alle kernreactoren tegen 2025 wil sluiten. Hoe denken de partijen er nu over?

Zoals bekend, heeft N-VA bedenkingen bij de sluiting van de kerncentrales tegen 2025. De partij wil de twee jongste kernreactoren langer openhouden. Dat is volgens N-VA goedkoper en zorgt voor minder CO2 dan het scenario waarin de kerncentrales worden vervangen door gascentrales.

Vlaams coalitiepartner CD&V hamert officieel wel op de sluiting tegen 2025, al zijn er binnen de partij ook kritische stemmen. Gascentrales, meer zonnepanelen en windturbines moeten de kernenergie vervangen.

Twee kernreactoren openhouden, zoals N-VA voorstelt, zal volgens de liberalen heel wat geld kosten. Een omschakeling naar gascentrales is volgens hen bovendien goed voor de “investeringszekerheid”. Open VLD houdt dan ook vast aan de uitstap in 2025.

Ook SP.A wil een kernuitstap tegen 2025. De kernenergie vervangen door gascentrales willen de socialisten alleen als dat “kostenefficiënt” is. “Op termijn streven we naar 100 procent hernieuwbare energie”, klinkt het.

Voor Groen - dat de kernreactoren tegen 2025 nadrukkelijk wil sluiten- zijn gascentrales enkel een “tussenoplossing”. Door bijvoorbeeld elektrische wagens energie te laten opslaan, energie te importeren, meer windmolens op zee en betere isolatie van woningen streeft de partij tegen 2030 naar 55 procent hernieuwbare elektriciteit. Een grote stap, want nu is dat nog ongeveer 18 procent.

Een heel ander geluid bij Vlaams Belang, dat de kernuitstap “totaal onrealistisch” noemt. De partij vreest dat meer hernieuwbare energie de facturen zal doen stijgen. Daarom wil Vlaams Belang investeren in kerncentrales van de nieuwste generatie (thorium), als die in handen van Vlaanderen blijven.

Tot slot pleit ook de Partij van de Arbeid voor de kernuitstap in 2025. De partij wil de kernreactoren Doel 3 en Tihange 2 (waar betonproblemen werden vastgesteld) nu al blijvend stilleggen. Eén of twee nieuwe gascentrales kunnen een tijdelijke oplossing zijn, maar ook PVDA kijkt vooral naar hernieuwbare energie.

Enkel N-VA en Vlaams Belang hebben bedenkingen bij de kernuitstap in 2025. Andere partijen kijken vooral naar hernieuwbare energie en gascentrales om die kernenergie te vervangen. Over nieuwe gascentrales is niet iedereen even enthousiast. Zo zien Groen en PVDA dat als een tijdelijke oplossing en wil SP.A ze enkel wanneer dat het “meest kostenefficiënte” scenario is.

“Ride dicks, not cars". Het is een populaire slogan bij de klimaatmarsen. Net als kernenergie, zijn salariswagens of bedrijfwagens zo'n symbooldossier in de klimaatdiscussie. Een salariswagen is een auto die een werknemer krijgt in plaats van een stukje van zijn loon (of “salaris”). Werkgevers betalen minder lasten op die salariswagen dan wanneer ze het bedrag als loon zouden uitbetalen.

In België reden in 2017 465.338 zulke salariswagens rond, waarvan 94,9 procent op diesel reed. Sommige werknemers kunnen binnenkort hun salariswagen inruilen voor meer loon (cash for car) of kiezen voor een ander vervoersmiddel (mobiliteitsbudget), maar voorlopig heeft dat weinig succes.

Als een werkgever minder belastingen moet betalen op het loon van een werknemer, zal die minder snel kiezen voor de regeling met salariswagens, redeneert N-VA. Daarom wil de partij naar die loonlasten kijken, al “denkt ze ook constructief mee” over de vergroening van salariswagens.

CD&V is duidelijker en zet een deadline: binnen vier jaar mag geen enkele salariswagen nog iets uitstoten. Tegen 2030 wil de partij dat zelfs doortrekken naar alle personenwagens. De voordelen verbieden, wil CD&V dan weer niet.

Open VLD zet de deadline op 2028 om salariswagens uitstootvrij te maken, al mag het vroeger “als dat haalbaar is”. Vanaf 2023 moeten de voordelen voor vervuilende salariswagens geleidelijk uitdoven, staat in een wetsvoorstel van Kamerlid Egbert Lachaert.

Bij SP.A klinkt hetzelfde pleidooi als N-VA voor een verlaging op de belastingen op werk. “Het is tijd voor een tax shift die zorgt dat we mensen met euro’s in plaats van auto’s kunnen betalen”, is hun slogan.

Groen wil dan weer volledig af van de voordelen voor salariswagens tegen 2022. In de plaats moet elke werknemer een vast nettobudget krijgen om zich te verplaatsen, afhankelijk van de afstand tot het werk, en moeten er investeringen in openbaar vervoer komen. 

Ook Vlaams Belang waarschuwt dat de afschaffing van de voordelen voor salariswagens de koopkracht van werknemers kan schaden. Daarom wil de partij de voordelen niet afschaffen, maar de keuze meer aan de werknemer laten: loon of een auto.

PVDA wil net als Groen de voordelen voor salariswagens van de baan. De partij wil als vervanging geen nettobedrag op de rekening van de werknemer, maar een bruto loonsverhoging. De belastingen die op dat loon worden betaald, zouden dan naar openbaar vervoer gaan.

Alle partijen willen de voordelen voor salariswagens aanpassen, maar sommigen zijn strenger dan anderen. Zo willen Groen en PVDA helemaal af van het systeem. Open VLD en CD&V zien er een kans in om het wagenpark uitstootvrij te maken. Bij N-VA, SP.A en Vlaams Belang klinkt dan weer bezorgdheid: de voordelen afschaffen kan ervoor zorgen dat werknemers uiteindelijk minder geld overhouden.

Wie reist een dag met de trein als je op twee uur en voor maar 20 euro met het vliegtuig in Madrid staat? Het is een verzuchting van veel klimaatspijbelaars. Een extra belasting op vliegen is dan een optie. Nederland plant zo’n belasting van zeven euro op elk ticket, en zette de “vliegtaks” dinsdag nog op de agenda van Ecofin, de vergadering van de ministers van Financiën in Europa. Onder andere Duitsland en Zweden voerden al een belasting in. Oost-Europa is sceptischer. Is de vliegtaks iets voor België en hoe moet die er dan uitzien?

N-VA denkt aan twee maatregelen: de partij wil BTW heffen op vliegtickets op Europese schaal, en de vliegtuigbrandstof kerosine nog voor 2023 meer belasten. De oplossing ligt op het Europees niveau, waarschuwt N-VA, anders nemen reizigers gewoon het vliegtuig over de grens.

CD&V pleit voor een belasting op het vliegticket zoals in Nederland. Om dat te realiseren, wil de partij wél een nationale beslissing nemen, al is ook samenwerking met onze buurlanden nodig. Opvallend: onder de 800 km zou de trein hét vervoersmiddel moeten worden, vindt CD&V.

Een belasting op het vliegticket zit er bij de liberalen niet in. Zij pleiten voor een belasting op de brandstof kerosine, op Europees niveau.

Ook SP.A vindt het ticket belasten minder aan de orde dan een algemene belasting op de CO2-uitstoot voor luchtvaartmaatschappijen. Binnen Europa moeten treinreizen even snel worden als reizen met het vliegtuig, vindt de partij, en goedkoper.

Een belasting op het ticket - liefst Europees, desnoods nationaal- is maar een eerste stap voor Groen. Stap twee is een kerosinetaks per vliegtuig. Dat kan volgens Groen door akkoorden te sluiten tussen twee Europese landen. Stap drie is een CO2-plafond per luchthaven. Dat moet de ontwikkeling van synthetische brandstoffen stimuleren.

Vlaams Belang is resoluut tegen een belasting op vliegen en noemt het een “pestbelasting”. “Wie dan een keer per jaar met zijn zorgvuldig gespaarde centen op reis wil, moet niet extra belast worden”, klinkt het.

De Partij van de Arbeid is niet te vinden voor een belasting op vliegtickets, maar wil wel duidelijk een belasting op kerosine. “Die kostprijs wordt enkel doorgerekend aan veelvliegers van het zakenleven”, wil PVDA. De inkomsten daaruit moeten integraal geïnvesteerd worden in treinverkeer.

Een meerderheid bij de Vlaamse partijen (N-VA, CD&V en Groen) is te vinden voor een belasting op vliegtickets. N-VA wil die enkel doorvoeren als het om een Europese beslissing gaat, Groen en CD&V denken ook aan een nationale “vliegtaks”.

N-VA en Groen willen daarnaast net als Open VLD, SP.A en PVDA een belasting op de brandstof kerosine. Vlaams Belang vindt elke belasting op vliegen een “pestbelasting”.

Uiteraard beperken de voorstellen van de partijen zich niet tot deze drie symbooldossiers. Daarom bekijken we nog even twee sectoren die hierboven wat onderbelicht bleven: de industrie en het verbruik van gebouwen.

Samen met de energiesector is industrie verantwoordelijk voor zowat de helft van de uitstoot van broeikasgassen in Vlaanderen. Om die uitstoot verder te beperken hebben de partijen erg uiteenlopende oplossingen.

Een voorbeeld: Groen en PVDA spreken vooral van strenge regels. Zo wil Groen van de industrie bijvoorbeeld “beloftes inzake energiebesparing, in ruil voor overheidssteun”. Veeboeren moeten beloond worden als ze hun bedrijf sluiten en er moet een taks komen voor wie nog vlees koopt. Ook PVDA spreekt over “bindende uitstootnormen”.

Anderzijds willen N-VA en Vlaams Belang eerder investeren in nieuwe industrie.  N-VA-voorzitter Bart De Wever pleit zo vooral voor "innovatie" en is dan ook fan van regelingen zoals de supercap, een korting voor bedrijven die veel elektriciteit gebruiken. Zij storten hun energiefactuur rechtstreeks door aan het Energiefonds.

Bij Vlaams Belang klinkt een gelijkaardig geluid. Door in te zetten op nieuwe zuinige technieken willen zij minder afhangen van “olieproducerende schurkenstaten”. Vlaams Belang denkt wel lokaler en wil bijvoorbeeld “eigen land- en tuinbouwers meer ondersteunen”.

Innoveren of inkrimpen is natuurlijk geen zwart-witverhaal. Hierboven bleek al dat Groen ook wil innoveren in de vliegtuigsector en zo synthetische brandstoffen wil helpen ontwikkelen.

Om gebouwen energiezuiniger te maken, zien we dezelfde discussie. Groen wil bijvoorbeeld nieuwe steenkoolkachels en stookolieketels verbieden. Verhuurders die woningen blijven verhuren die niet energiezuinig zijn, “zullen hun huurprijs moeten laten zakken”, zegt de partij.

CD&V en Open VLD hameren de afgelopen weken dan weer op een belastingsverlaging om oude huizen te slopen. De BTW moet daar van 21 naar 6 procent, vinden zij, net zoals nu al bij renovaties geldt.

Tot slot: om alle klimaatdoelstellingen in de wet vast te leggen, wil Groen nog voor de verkiezingen over een “bijzondere klimaatwet” stemmen. Over de verschillende parlementen heen zou een nieuwe commissie en een expertencomité het beleid controleren. Maar behalve SP.A lijkt niemand te vinden om die wet te steunen.