100 dagen voor de verkiezingen: Hoe staan de verschillende partijen ervoor?

Over honderd dagen trekken we opnieuw met z'n allen naar de stembus. Op 26 mei kiezen we onze vertegenwoordigers in het Vlaams Parlement, het federaal parlement en het Europees Parlement. Hoe staan de verschillende partijen ervoor? En wat wordt hét campagnethema? We maken de balans op. "Opgelet: op honderd dagen kan er veel gebeuren", waarschuwt Wetstraatwatcher Ivan De Vadder.  

"We zijn dan wel honderd dagen van de verkiezingen, maar eigenlijk moet je dat opsplitsen in twee periodes", legt De Vadder uit. "Nog 60 dagen zullen de parlementen effectief in functie zijn en hun volle bevoegdheden hebben. De overige 40 dagen worden de parlementen ontbonden en dan heb je officieel de race naar de verkiezingen."

"De komende 60 dagen wordt er dus nog wat beleid gevoerd, daarna is er uitsluitend nog campagne. Maar laat dat duidelijk zijn: eigenlijk is die campagne al lang begonnen." Op honderd dagen voor de verkiezingen maken we de balans op. Hoe staan de verschillende partijen ervoor? We bekijken ze één voor één. 

Het ontslag van minister van Omgeving Joke Schauvliege was een grote klap voor de christendemocraten, zeker nu het klimaat zo hoog op de agenda staat. "Ze had over de jonge klimaatbetogers gezegd dat ze deel uitmaakten van een complot. Die informatie zou haar bevestigd zijn door Staatsveiligheid. Daar blijkt niets van aan te zijn en Schauvliege heeft zich daar dan ook voor verontschuldigd. Maar het ontslag was uiteindelijk onafwendbaar", zegt De Vadder. 

Toch probeert de partij creatief om te gaan met het ontslag. "CD&V probeert nu met dat ontslag en de vervanging met Koen Van den Heuvel te zorgen voor een toonsverandering. Koen Van den Heuvel gaat naar dikketruiendag; Koen Van den Heuvel gaat bij jongeren op bezoek; Koen Van den Heuvel loopt mee in een klimaatbetoging. De partij probeert er nog iets van te maken", zegt De Vadder. 

Joke Schauvliege is een hiccup op het parcours, maar eigenlijk zit CD&V wel op koers

Ivan De Vadder, Wetstraatwatcher voor VRT NWS

"Ze trekken zich echter vooral op aan hun goede resultaten bij de lokale verkiezingen in oktober. Bij de provinciale verkiezingen - die kunnen dienen als een peiling - houdt CD&V stand en ging de N-VA achteruit."

Bekijk hier de resultaten van de federale verkiezingen in 2014 in vergelijking met de provincieraadsverkiezingen in 2018. 

"De provinciale verkiezingen waren slecht voor de N-VA. Dus het is alle hens aan dek. Zo wordt Jean-Marie De Decker binnengehaald als onafhankelijke kandidaat in West-Vlaanderen. Overal probeert de partij nieuwe kandidaten op lijsten te krijgen en ze proberen om zich op alle thema's te profileren."

De partij die zich de afgelopen jaren heeft geprofileerd op identiteit en migratie, slaagt er op een aantal weken tijd in om zich als 'ecorealisten' neer te zetten in het klimaatdebat

Ivan De Vadder, Wetstraatwatcher voor VRT NWS

Oók in het klimaatdebat, zo bleek de laatste weken. "N-VA, de partij die zich de afgelopen jaren heeft geprofileerd op identiteit en migratie, slaagt er op een aantal weken tijd in om zich als 'ecorealisten' neer te zetten in het klimaatdebat", ziet De Vadder. "Net zoals in het debat over identiteit staat N-VA daar tegenover Groen. N-VA is dé tegenspeler van Groen in het klimaatdebat."

De laatste weken voelt Groen zich kiplekker. Met de klimaatspijbelaars wekelijks in het nieuws lijkt het ecologische thema zelfs het campagnethema te worden. "Groen zit op een golf: een groene golf", zegt De Vadder.  

Je kan ook als politieke partij te vroeg pieken, net als in de sport. En de meet is pas binnen honderd dagen

Ivan De Vadder, Wetstraatwatcher voor VRT NWS

"Dat is tegelijk een valkuil voor de partij", waarschuwt De Vadder. "Het zou wel eens een één-thema-partij kunnen worden. Bovendien is het niet eenvoudig om klimaatmaatregelen in de praktijk om te zetten. Wie gaat dat betalen, hoeveel gaat het kosten?", vraagt De Vadder. "Je kan ook als politieke partij te vroeg pieken, net als in de sport. En de meet is pas over honderd dagen."

De resultaten van de SP.A en Groen zijn vaak omgekeerd evenredig: wint de ene, dan zakt de andere. "Voorzitter John Crombez zegt dan ook dat het groene thema ook een sociaal-economisch thema is. Groen stelt voor om van heel Vlaanderen een lage-emissiezone te maken. Maar wie wordt daar de dupe van, vraagt de SP.A zich af. "De mensen die met een oude auto rijden." Zij kunnen die auto niet vervangen door een nieuwe wagen, laat staan een elektrische. Zij worden de dupe van zulke klimaatmaatregelen."

SP.A profileert zich op zijn oude kernthema: sociaal-economische zekerheid. ""Hun slogan is: "Uw zekerheid"", zegt De Vadder. "Het enige probleem bij de SP.A is dat ze anticyclisch proberen te werken. Dat betekent dat ze nieuwe en jonge mensen proberen te lanceren op het moment dat ze in een dalmoment zitten. Normaal doen partijen dat op een piekmoment. Daardoor kost dat nu plaatsen aan oudere en bekende partijleden, die dat niet altijd even leuk vinden."

Zo komen we rechtstreeks bij de lijstvorming uit. Gisteren kondigde Open VLD aan dat ondernemer Christian Leysen (64) de Antwerpse Kamerlijst zal trekken, nadat Philippe De Backer drie weken geleden had aangekondigd dat hij stopt met politiek en terugkeert naar het bedrijfsleven. 

"Ook bij de liberalen voel je hoe belangrijk het klimaatthema is. Een van de witte konijnen die voorzitster Gwendolyn Rutten voor ogen had, was Jill Peeters (weervrouw bij VTM, red.). Dat zou dan een wit konijn met groene pootjes zijn, zoals vandaag in de krant staat", zegt De Vadder. "Peeters is daar niet op ingegaan, maar het geeft wel aan hoe belangrijk het thema vandaag is. Daardoor slaagt Open VLD er nu niet in om evenveel mannen als vrouwen de lijsten te laten trekken. Er zijn toch weer meer mannen." 

Op het klimaatthema hebben de liberalen een eigen profilering. De Vadder spreekt van "sociaal-economisch vooruitgangsoptimisme". "We gaan het klimaat aanpakken met onderzoek, ontwikkeling, nieuwe technologieën. Dat is de lijn van Open VLD", zegt hij. 

"Vlaams Belang was een van de winnaars van de lokale verkiezingen in 2018. Ook daar staan met Dries Van Langenhove onafhankelijken op de lijst. Vlaams Belang zit in de lift. Voor mij zijn ze dan ook een van de outsiders om naar uit te kijken bij de verkiezingen in mei." 

Wat wordt het verkiezingsthema?

Alle partijen proberen de debatten zoveel mogelijk naar hun thema's toe te trekken, maar wat wordt hét campagnethema in aanloop van de verkiezingen? Is dat sowieso het klimaat, zoals dat de laatste weken leek? "Vergeet niet dat je deze week ook nog een staking had", zegt De Vadder. "Het was dan nog een staking die veel navolging kreeg. Vakbonden hadden weinig tijd om groepen te mobiliseren, maar konden het land toch op verschillende vlakken stilleggen. Kijk maar naar de luchthavens." 

Alles samen zijn er nu drie grote thema's: klimaat, migratie en koopkracht. Maar op honderd dagen kan er nog veel gebeuren

Ivan De Vadder, Wetstraatwatcher voor VRT NWS

"Ik kan me niet voorstellen dat koopkracht - hoe haal je het einde van de maand? - volledig uit the picture verdwijnt. Dan zijn er alles samen drie grote thema's: klimaat, migratie en koopkracht." Maar De Vadder is voorzichtig: "Een week is een eeuwigheid in de politiek. Wie had aan het begin van de maand gedacht dat Joke Schauvliege geen minister meer zou zijn? Op honderd dagen kan er veel gebeuren." 

Beluister hier de analyse van Ivan De Vadder in "De ochtend" op Radio 1: