Video player inladen ...

Wat na de noodtoestand in de VS? Juridische veldslagen op til, en Trump levert zijn tegenstanders zelf munitie

De Amerikaanse president Donald Trump heeft zijn handtekening gezet onder een decreet dat de noodtoestand van kracht maakt in de Verenigde Staten. De noodtoestand biedt hem de mogelijkheid om buiten het Congres om geld vrij te maken voor de muur op de grens met Mexico. De omstreden zet oogst meteen veel tegenwind: er zitten nu politieke, maar vooral juridische slagen aan te komen. 

In het begrotingsakkoord dat Democraten en Republikeinen eergisteren tekenden, is een kleine 1,4 miljard dollar gereserveerd voor de bouw van een grensmuur, terwijl Trump eigenlijk 5,7 miljard dollar had gevraagd.  

Door de noodtoestand af te kondigen, krijgt hij de mogelijkheid om geld aan te boren zonder goedkeuring van het Congres. Bovenop de 1,4 miljard wil Trump nog 6,7 miljard uitgeven aan de muur. Dat geld moet komen uit andere potjes. Het grootste deel, 3,6 miljard, moet komen van Defensie: het gaat om fondsen die aanvankelijk bestemd waren voor andere militaire bouwprojecten. Daarnaast zou 2,5 miljard worden gevonden bij antidrugs-programma's. In totaal wil Trump dus zo'n 8 miljard dollar bijeenhalen voor de bouw van de muur.  

Het is de eerste keer dat een Amerikaanse president de noodtoestand afkondigt om zonder toestemming van het Congres geld uit te geven. De maatregel is dus erg omstreden.

Wat mogen we verwachten na deze omstreden zet?

Politieke tegenwind volgde meteen. "Dit is gewoon een machtsgreep door een teleurgestelde president, die zich buiten de grenzen van de wet begeeft om te krijgen wat hij niet kon bereiken binnen het grondwettelijke, wettelijke proces", reageren Democraten Nancy Pelosi en Chuck Schumer in een gezamenlijke mededeling.     

Maar de strijd zal vooral via de rechtbank worden uitgevochten. Alles draait rond de vraag of de president zijn boekje te buiten is gegaan. Kan hij deze noodtoestand wel rechtvaardigen? 

Volgens Trump wel, omdat er een crisis is aan de grens met Mexico, die bestormd zou worden door enorme aantallen migranten. De cijfers spreken de president echter tegen: de laatste decennia zijn er juist minder mensen opgepakt die de grens illegaal willen oversteken.

Bovendien gaf de president in zijn toespraak gisteren zélf munitie aan zijn tegenstanders. "Ik hoéfde dit niet te doen", zei Trump over zijn plannen voor de grensmuur. "Ik zou de muur kunnen bouwen over een langere periode. Maar ik zou het liever wat sneller doen". Waarmee hij dus erkende dat de nood niet zo hoog is. 

Video player inladen ...

Verschillende Democratische politici, maar ook burgerrechtenbewegingen en de staat Californië, hebben al te kennen gegeven dat ze de noodtoestand zullen aanvechten bij de federale rechtbanken en het Hooggerechtshof, dat de noodtoestand zal toetsen aan de grondwet. 

Weinig bekend terrein

De juridische strijd zal draaien rond deze twee kwesties. De eerste is: kan de president de noodtoestand uitroepen om een grensmuur te bouwen terwijl het Congres hem daarvoor geen geld had toegezegd? De tweede is: kan Defensie geld dat bestemd was voor projecten die door het Congres waren goedgekeurd, aanwenden voor de bouw van de grensmuur?  

Ook de rechtspraak begeeft zich op weinig bekend terrein, want dat een noodtoestand juridisch wordt aangevochten, is nog maar één keer gebeurd. Dat was het geval in 1952, tijdens de Koreaanse Oorlog. President Harry Truman kondigde toen de noodtoestand af om zo de staalfabrieken over te nemen en een einde te maken aan stakingen. Het Hooggerechtshof oordeelde echter dat er geen grondwettelijke of wettelijke bevoegdheid was om dat te doen.

Bovendien zullen nu niet alleen de Democraten of burgerrechtenverenigingen naar de rechtbank stappen, maar mogelijk ook eigenaars van de grond waarop Trump de grensmuur wenst te bouwen. Het grootste deel van die grond is niet in handen van de federale overheid, maar van particulieren. 

We worden waarschijnlijk aangeklaagd, en dan komt er een slechte uitspraak, en dan nóg één

Dat hem juridische procedures te wachten staan, heeft Trump trouwens ingecalculeerd. Ze lijken hem ook niet af te schrikken. In zijn toespraak schetste hij met zeurderige stem wat hem binnenkort te wachten zal staan. "We zullen dan worden aangeklaagd, en dan krijgen we waarschijnlijk een slechte uitspraak, en dan nog één, en dan eindigen we in het Hooggerechtshof, waar we hopelijk een eerlijke kans krijgen, en dan winnen we."

Bekijk hier het fragment uit “Het Journaal”: 

Video player inladen ...