Een witte haai wordt gelokt met een vissenkop voor de kust van Zuid-Afrika. Copyright 2016 The Associated Press. All rights reserved. This material may not be published, broadcast, rewritten or redistribu

"Supergenoom" witte haai voorkomt kanker en laat wonden snel helen, mogelijk toepassingen voor de mens

Wetenschappers hebben het genoom van de witte haai ontcijferd. Het gevreesde roofdier uit o.a. "Jaws", heeft bepaalde genen ontwikkeld met super-eigenschappen, die zijn succes verklaren. Zo is het genoom beter beschermd tegen afwijkingen en helen wonden sneller. 

We kennen hem o.a. uit "Jaws", de blockbuster uit 1975, maar ook uit de verschillende opvolgfilms daarna: de witte haai, een van de meest gevreesde roofdieren in zee. Hij kan tot 6 meter lang worden en 3 ton zwaar, en komt ook voor in de buurt van stranden. In bijvoorbeeld Australië en Florida zijn er wel eens incidenten, die mee bijgedragen hebben tot zijn gevreesde reputatie.

Witte haaien zijn erg succesvolle jagers, dankzij tal van speciale eigenschappen. Maar ze leven ook lang (ongeveer 70 jaar) en hebben minder last van kankers. (lees door onder de foto)

Een groter genoom, maar toch geen verhoogde kans op afwijkingen dankzij supergenen

AP2006

Wetenschappers hebben nu het genoom van witte haaien (Carcharodon carcharias) ontcijferd en speciale genetische kenmerken gevonden die hun succes door de evolutionaire geschiedenis verklaren - ze bestaan zeker al 16 miljoen jaar, en in die lange tijd zijn heel wat van hun eigenschappen op punt gezet.

Om te beginnen is het genoom - de hele lijst chromosomen en genen die de aparte eigenschappen van levende wezens bepalen - veel groter dan dat van de mens, ongeveer anderhalve keer. In theorie zouden veel herhalingen van DNA, zoals bij witte haaien, leiden tot meer instabiliteit, met meer kans dat er iets fout gaat met celmutatie bijvoorbeeld. (lees door onder de tweet)

Hoe haaien van nature kanker ontlopen

Maar het speciale bij de witte haai is dat dit niet het geval is. Zij hebben immers aangepaste genen, die een beschermende functie vervullen voor het genoom. Genen die belangrijk zijn voor het repareren van beschadigd DNA, het signaleren van foutjes en het uitoefenen van een kwaliteitscontrole wanneer cellen delen, hebben bij haaien een boost gekregen. Met andere woorden: ze hebben natuurlijke eigenschappen ontwikkeld die kanker helpen voorkomen. 

Genoominstabiliteit speelt immers een belangrijke rol in heel wat ernstige ziektes bij de mens, zoals kanker.  Maar bij de witte haai heeft zich een scenario ontwikkeld dat de mens doet dromen: "De natuur heeft slimme strategieën ontwikkeld om de genoomstabiliteit te behouden in deze grote dieren die het bovendien lang uithouden", zegt Mahmood Shivji, directeur van het Save Our Seas Foundation Shark Research Center en Guy Harvey Research Institute aan de Nova Southeastern University in Florida.

Speciale genen om wonden snel te laten helen

Tegelijk heeft het roofdier zich genetisch zo kunnen aanpassen, dat zijn wonden veel sneller helen dan bij de mens. Een van de genen die de productie regelt van bloedklonters (nodig bij het helingsproces) is in de loop der eeuwen bijzonder geëvolueerd. 

"Deze aanpassingen en de betere genen om wonden te laten genezen, zorgen er wellicht voor dat dit zo efficiënt gebeurt", zegt Michael Stanhope, co-auteur van de studie, die te lezen staat in The Proceedings of the National Academy of Sciences. Stanhope is van de Cornell University, die meewerkte aan het onderzoek.  

Dit kan nuttig zijn bij het zoeken naar geneesmiddelen tegen kanker bij de mens

En er is meer. Het zogenoemde supergenoom van witte haaien opent mogelijk ook perspectieven voor kankeronderzoek bij de mens. De genen die de kans op afwijkingen door mutaties verkleinen, zijn immers heel speciaal.

"We begrijpen nu hoe het lichaam van de witte haai fundamenteel werkt dankzij de genen. Deze kennis kunnen we nu proberen gebruiken voor toepassingen bij de mens, in geneesmiddelen om kankers te bestrijden of ouderdomsziektes door genoominstabiliteit", zegt Mahmood Shivji. Maar daarvoor is uiteraard nog veel meer onderzoek nodig.

Ook de mogelijkheid van haaien om snel te herstellen van wonden, wat zijn leven kan redden, kan interessant zijn voor toepassingen bij de mens, "omdat we nu begrijpen hoe dieren het doen", zegt Shivji.