Tijdlijn: Dit was het "kalifaat" van IS

Met Baghuz is de laatste vierkante kilometer van het territorium van IS verdampt. Op zijn toppunt was het zo groot als Groot-Brittannië, en werden er aanslagen gepland die Europa op zijn grondvesten deden daveren.

Klik op elke titel voor meer informatie en beeldmateriaal.

IS steekt de neus aan het venster januari 2014

Het is begin 2014 en de ambitieuze jihadistische terreurgroep ISIS (Islamitische Staat in Syrië en Irak) heeft een aantal belangrijke strategische bolwerken ingenomen: Fallujah in Irak en Raqqa in Syrië.

Al-Qaeda-leider Ayman Al-Zwahiri verbreekt in februari de banden met ISIS. Zelfs voor de leider van de (tot dan toe) machtigste jihadistische terreurgroep uit de geschiedenis zijn de methodes van ISIS te driest.

IS-kalifaat 29 juni 2014

ISIS (Islamitische Staat in Irak en Syrië) maakt gebruik van de chaos in Syrië om buitenlandse strijders aan te trekken, sponsors te zoeken en onrustige gebieden in te palmen. De jihadistische terreurgroep roept een kalifaat uit dat zich uitstrekt van de Syrische stad Aleppo tot de Iraakse stad Mosul. Raqqa verwordt tot de Syrische “hoofdstad” van het kalifaat en het bolwerk van de jihadisten.


Raqqa

Genocide op jezidi's 3 augustus 2014

In het noorden van Irak valt IS de streek rond de stad Sinjar binnen, gelegen aan de voet van de gelijknamige berg. Ze voeren er een genocide uit op de jezidi-bevolking. Mannen worden geëxecuteerd, vrouwen en kinderen weggevoerd en verhandeld, vaak als seksslaven voor IS-strijders.

De 50.000 gelukkigen die kunnen ontkomen, zitten gevangen in de bergen, zonder voedsel of water.

Journalist onthoofd 19 augustus 2014

In augustus 2014 krijgen ouders van James Foley een e-mail van IS. De journalist werd bijna twee jaar daarvoor in het noordwesten van Syrië ontvoerd en alle onderhandelingen waren spaak gelopen. IS verklaart Foley om het leven te zullen brengen als vergelding voor de bombardementen van het Amerikaanse leger op haar stellingen in Noord-Irak. Zeven dagen later publiceert de terreurgroep een video van Foley’s onthoofding op YouTube. Wereldwijd wordt er met grote afschuw gereageerd op de gruwelijke moord.

Twee weken later wordt Israëlisch-Amerikaans journalist Steven Sotloff ook door IS onthoofd. In totaal vermoordt IS minstens 34 journalisten, voornamelijk lokale reporters. Ook hulpverleners moeten het ontgelden. Slachtoffers komen uit de hele wereld: van Frankrijk en Groot-Brittannië over de VS tot in Japan.

Westerse coalitie tegen IS 05 september 2014

De Verenigde Staten vormen samen met enkele Europese en Arabische landen een coalitie tegen IS. Er volgen luchtaanvallen boven Aleppo en Raqqa.


Piloot

John Cantlie duikt op in propagandavideo 18 september 2014

Twee jaar nadat hij in Syrië ontvoerd werd, wordt de Britse oorlogsfotograaf John Cantlie opgevoerd als woordvoerder van IS in een propagandavideo. De volgende jaren zal hij zo gebruikt blijven worden, en neemt hij onder andere straatinterviews af in door IS bezette steden.

Wanneer in 2019 het “kalifaat” finaal verdampt, is dat een van de grote vragen: leeft Cantlie nog en zo ja, zit hij gevangen op de laatste morzel IS-grond in Baghouz?


John Cantlie

John Cantlie

Jemen davert 20 maart 2015

IS mengt zich in de burgeroorlog in Jemen. Bij een grootschalige bomaanslag op twee moskeeën in de hoofdstad Sanaa vallen 130 doden en 300 gewonden.

Palmyra in puin 21 mei 2015

In het centrum van het land spelen IS-strijders een kat-en-muisspel met het Syrische leger. Ze veroveren de UNESCO-werelderfgoedsite Palmyra. Die “stad van duizend zuilen” was in de oudheid een oase op de Zijderoute en voor het uitbreken van de Syrische burgeroorlog de meest bezochte bezienswaardigheid van het land.

IS-strijders vernietigen de eeuwenoude monumenten. In hun ogen zijn het afgoden. De artefacten die klein genoeg zijn om te vervoeren, worden op de zwarte markt verkocht.

Palmyra past in een lange, trieste traditie. IS verwoest ook andere waardevolle archeologische sites in Irak: Nimrud, Hatra, Dur Sharrukin en Ninive moeten het bijvoorbeeld ontgelden. Ook (soms van de middeleeuwen daterende) kerken en sjiitische én soennitische heiligdommen worden vernield.


Palmyra

Doelwit Europa vanaf 13 november 2015

De dreigementen van IS worden werkelijkheid. Een golf van terreur rolt over Europa, te beginnen met een grootschalige aanslag in Parijs die 130 doden eist.

De volgende maanden en jaren volgen Europese grootsteden als Barcelona, Nice, Londen, Manchester, Berlijn… en natuurlijk ook onze eigen hoofdstad.


Europa

België rouwt maart 2016

Op 22 maart ontploffen bommen in het metrostation Maalbeek en op de luchthaven van Zaventem. 32 onschuldige slachtoffers komen om en er vallen meer dan driehonderd gewonden.


Aanslagen

Filialen over de hele wereld december 2016

In december 2016 wordt IS door een amalgaan van milities verdreven uit zijn bolwerk in Libië, Sirte. Het plan van de terreurgroep om, na Syrië en Irak, ook Libië toe te voegen aan het territorium van het “kalifaat”, moet voor onbepaalde tijd de koelkast in. Elders wint IS wel aan invloed, en soms ook terrein, en dat soms op onverwachte locaties. Zo heeft de Nigeriaanse terroristische organisatie Boko Haram in 2015 trouw gezworen aan IS.

In 2017 zal het Filipijnse leger dan weer een uitputtingsslag uitvechten om de stad Marawi. Ook daar hebben rebellerende fracties trouw gezworen aan IS. Wanneer Marawi finaal heroverd wordt, is de stad tot puin herleid. Nog een jaar later zal IS ook in Afghanistan de kop opsteken. En in nog veel meer streken waar IS geen territorium kan claimen, de Arabische wereld voorop, blijft het angst zaaien met aanslagen.


Marawi

Verschroeide aarde in Mosul 21 juni 2017

IS begrijpt dat het een kwestie van tijd is voor het Mosul, de Iraakse “hoofdstad” van zijn kalifaat, uit handen moet geven. Een coalitie van het Iraakse leger, sjiitische milities, Koerdische strijders en de VS staat na een acht maanden lange strijd aan de poorten van de stad.

IS vecht tot het bittere einde en blaast in een ultieme daad van vernieling de iconische minaret van de Al-Nuri-moskee op, een eeuwenoud symbool van de stad. Het is de finale kaakslag voor de al zo geteisterde bevolking van de stad. Wanneer de coalitietroepen na een serie van vernietigende bombardementen op 10 juli officieel de stad bevrijd verklaren, zijn er 9.000 burgerdoden gevallen en ligt er 8 miljoen ton puin in de straten – evenveel als drie piramides van Gizeh.


Mosul

IS verliest Raqqa, zijn Syrische “hoofdstad” 20 oktober 2017

Na drie jaar verdrijft een coalitie van Arabische en Koerdische strijdkrachten, geleid door de Amerikanen, IS uit zijn Syrische “hoofdstad” Raqqa. Maar ook hier is de tol zwaar. De ngo Airwars schat dat de vijf maanden durende gevechten aan 1.800 burgers het leven gekost hebben, waarvan 1.300 door bombardementen van de coalitie. Amnesty International spreekt van een “war of annihilation”, een vernietigingsoorlog. Na de herovering worden tientallen massagraven ontdekt.

Een maand later verliest IS ook de strategisch belangrijke stad Deir Ez-Zor, deze keer aan het Syrische leger. Het kalifaat krimpt.


Raqqa bevrijdt

Trump roept de overwinning uit 19 december 2018

Geheel onverwacht roept de Amerikaanse president Trump de overwinning uit in de strijd tegen IS. In één beweging kondigt hij aan de tweeduizend Amerikaanse soldaten terug te halen uit Syrië. Daarmee slaat hij de raad van zijn ministers van Defensie (Jim Mattis) en Buitenlandse Zaken (Mike Pompeo) in de wind.

Ook voor de Koerdische bondgenoten in Syrië is het schrikken: zij rekenen op Amerikaanse ruggensteun om het territorium te verdedigen dat ze veroverd hebben in de oorlog tegen IS. Op hun eentje kunnen ze niet op tegen de pletwalsen van de Syrische, Russische en Turkse legers.

Voor één partij betekent de terugtrekking goed nieuws: IS. Een machtsvacuüm in Syrië betekent immers een herschikking van de verhoudingen… en waar de chaos regeert, daar floreert IS.

De laatste slag: Baghuz maart 2019

Nog één vierkante kilometer: dat blijft er over van het “kalifaat” van IS, dat vier jaar geleden nog zo groot was als Groot-Brittannië. In een onooglijk dorpje blaast de terreurstaat zijn laatste adem uit. Maar of het ideeëngoed daarmee verslagen is?