Vranckx-Nomaden: kan de koers de wonde van de Rwandese genocide helen?

Op het Afrikaanse continent verovert de ronde van Rwanda de harten van de bevolking. Wanneer de koers het land doorkruist, staan duizenden Rwandezen van alle leeftijden langs de baan om te supporteren: “Er gaan al enkele jaren beelden de wereld rond over de beklimming van de muur van Kigali die zelfs een Peter Sagan geliket heeft”, zegt Ivan Wulffaert, de Belgische CEO van bierbrouwerij Skol, de hoofdsponsor van de ronde. 

De ronde van Rwanda is de belangrijkste wielerwedstrijd op het Afrikaanse continent. Er zijn drie Rwandese teams en ook ploegen uit Europa en de Verenigde Staten doen mee. De wedstrijd professionaliseert aan een snel tempo en staat hierdoor op de kalender van de internationale wielerfederatie UCI.

Lees verder onder de video.

Video player inladen...

Ik ben met een open blik naar Rwanda getrokken om te achterhalen waarom het wielrennen daar zo populair is en wat het succes van de ronde vertelt over de Rwandese samenleving.

Een land uit de as herrezen

Rwanda heeft een verleden van oorlogen en conflicten. Bijna 25 jaar geleden vond er de grootste genocide plaats uit de recente geschiedenis. In nog geen honderd dagen tijd werden bijna één miljoen Tutsi’s en gematigde Hutu’s afgeslacht door radicale Hutu-milities. Vandaag leven mensen opnieuw samen in dezelfde dorpen en steden waar de aanvallen ooit plaatsvonden.

Na de machtsovername door het Rwandees Patriottisch Front van president Paul Kagame in 1994 krijgt het land zowel lof als kritiek. Rwanda is volgens de Wereldbank een tophervormer en zeer geschikt om zaken mee te doen. Diplomaten prijzen de spectaculaire heropbouw, forse economische groei en geringe corruptie. Voor critici stoelt het succesverhaal van Rwanda op repressie. De Hutu’s en de Tutsi’s mogen sinds de volkerenmoord niet meer bij naam worden genoemd van de regering, alsof ze niet meer bestaan.

In het verleden zijn hier vreselijke zaken gebeurd, maar nu supportert iedereen als Rwandees voor ons.
Samuel Mugisha

Fietskoeriers kleuren het platteland, een voedingsbodem voor wielertalent

De hoofdreden van de populariteit van de ronde, is dat de Rwandezen al vier jaar ongeslagen blijven. De Rwandese wielrenners zijn rolmodellen geworden waar mensen zich aan kunnen optrekken: “In het verleden zijn hier vreselijke zaken gebeurd, maar nu supportert iedereen als Rwandees voor ons. We zijn door liefde met elkaar verbonden", vertelt Samuel Mugisha, een kanshebber voor eindwinst. Samuel fietst voor Team Rwanda, de nationale wielerploeg. Hij wil koste wat het kost de ronde winnen als eerbetoon aan zijn onlangs gestorven moeder.

Het platteland is een voedingsbodem voor wielertalent. Veel mensen verdienen er de kost als fietskoerier. Op hun bagagedrager binden ze zware zakken met goederen om die dan over de steile hellingen te vervoeren. “Fietstaxi’s hebben maar één versnelling. Het is enorm zwaar werk, maar er is geen andere keuze want je hebt het geld nodig om zeep en eten te kopen”, vertelt Nathan Byukusengi, coach van Les Amis Sportifs, een van de Rwandese teams (zie video).

We organiseren wedstrijden met fietstaxi’s om te achterhalen wie kan deelnemen aan wielerwedstrijden.
Felix Sempoma

Nathan is een overlever van de genocide die z’n wielercarrière begon als fietskoerier: “Na de genocide verloor iedereen hun familie, ouders en vrienden. Met het geld dat ik als fietskoerier verdiende, droeg ik zorg voor mijn moeder en broers.”

lees verder onder de video.

Video player inladen...

Vandaag beginnen nieuwe renners hun carrière niet als fietskoerier, maar lokale wielerclubs geven jong talent meteen een kans om zich te bewijzen: “We organiseren wedstrijden met fietstaxi’s om te achterhalen wie kan deelnemen aan wielerwedstrijden. We leren hen hoe ze de versnellingen moeten gebruiken. Wie goed genoeg is, kan meefietsen bij de nationale ploeg. Daar kunnen ze hun professionele wielercarrière verder uitbouwen.”, vertelt Felix Sempoma, coach van Team Benediction Excel Energy.

“Het is erg bijzonder dat de Rwandezen zich een sport hebben eigen gemaakt die gedomineerd wordt door Europa en het Westen.

Sterling Magnell

De Amerikanen hebben de wielersport in Rwanda geprofessionaliseerd. Jock boyer, de eerste Amerikaan die de ronde van Frankrijk fietste, begon er een decennium geleden een tweede leven na een veroordeling voor seks met een minderjarige in de Verenigde Staten. Hij richtte het Africa Rising Cycling Center op dat gelegen is aan de voet van vijf vulkanen in het westen van het land.

Het centrum is de uitvalsbasis van Team Rwanda, de nationale wielerploeg die momenteel begeleid wordt door ex-wielrenner Sterling Magnell. Rwanda is volgens hem een unieke wieleromgeving: “Het is erg bijzonder dat de Rwandezen zich een sport hebben eigen gemaakt die gedomineerd wordt door Europa en het Westen. Wanneer de renners op hun thuiswegen fietsen, met de duizend heuvels in de achtergrond, is dat heel uniek. Het verbaast hun rivalen uit het buitenland", vertelt hij.

lees verder onder de video 

Video player inladen...

Wielrennen als middel om het imago van het land op te poetsen

Op verschillende plekken hoor ik dat het succes van de ronde goed is voor het imago van het land. Tijdens de wedstrijd kan je vaststellen dat de Rwandezen even niet nadenken over hun cultuur of etniciteit. Maar het is niet makkelijk om te achterhalen of de etnische spanningen helemaal weg zijn. Het onderwerp ligt nog erg gevoelig bij de introverte Rwandezen. Dat merken we aan de ontwijkende antwoorden tijdens de interviews.

Nathan overleefde de genocide. Hij reageert wel. Hij vertelt dat de ronde goed is voor de Rwandese eenheid: “Ik begrijp niet wat er zich in het hoofd van mensen heeft afgespeeld die hun buren vermoorden omdat ze niet hetzelfde waren. In het wielrennen werken we samen. We kijken niet naar elkaar als Hutu's en Tutsi's, maar als Rwandezen. De ronde van Rwanda helpt mensen op die manier samenleven.”

We kijken niet naar elkaar als Hutu's en Tutsi's, maar als Rwandezen. De ronde van Rwanda helpt mensen op die manier samenleven.”

Nathan Byukusengi

Toch kan ik mij niet van indruk ontdoen dat de onderdrukking van de etniciteit door de regering op de bevolking weegt. Ik leg de vraag voor aan Ivan, de Belgische CEO van Skol: “De historiek van de genocide hangt hier nog altijd als een schaduw boven het land. Ik heb al mensen op de brouwerij moeten ontslaan omdat ze etnische zaken verklaarden. Als we dat niet doen, kunnen we afglijden naar iets dat onbeheersbaar wordt.”

Ivan breekt in tranen uit als hij vertelt over de getuigenissen van z’n werknemers van tijdens de genocide: “Als je het individuele verhaal aanhoort van wat iedereen heeft meegemaakt, dat is erg aangrijpend. Pas dan besef je wat die periode gebracht heeft in het leven van mensen.”

Video player inladen...

De etnische spanningen sluimeren nog. Het wielrennen en zijn rolmodellen zullen een belangrijk bindmiddel blijven voor de samenhorigheid in het land. De ronde van Rwanda begint dit jaar terug op 23 februari.

De volledige reportage van Job Van Nieuwenhove, Adriaan de Loore en Brennan Kurfees,  met steun van Fonds Pascal Decroos, kan u hieronder bekijken:

Video player inladen...