Vlaanderen moet nóg beter afval recycleren en materialen hergebruiken

Het wereldcongres over afval vindt plaats in Antwerpen. Vlaanderen is dan ook wereldwijd koploper in recyclage en kringloopeconomie. Maar er is een "ambitieus actieplan" nodig om leider te blijven, vindt professor circulaire economie Karel Van Acker.

opinie
Karel Vanacker
Karel Van Acker is professor circulaire economie. Hij schreef deze tekst samen met Luc Alaerts, manager Steunpunt Circulaire Economie.

Deze week strijkt het World Resources Forum voor haar jaarlijkse conferentie neer in Vlaanderen. Dat een dergelijke organisatie naar Vlaanderen komt, mag gerust uniek genoemd worden en is een erkenning voor de rol van Vlaanderen als koploper in recyclage en kringloopeconomie. 

Dat betekent echter niet dat we op onze lauweren mogen rusten. De uitdagingen zijn gigantisch, en de richting waar de kringloopeconomie naar leidt niet scherp. Concrete langetermijndoelstellingen en meer ambitie zijn een opgave voor onze regio.

De vraag is of er voldoende visie en beleid is om Vlaanderen echt op weg te zetten naar de kringloopeconomie

Kringloopeconomie dient in essentie om grondstoffen op een meer kwaliteitsvolle manier en langer in te zetten, zodat de behoefte aan nieuwe grondstoffen afneemt en de milieu-impact verkleint. Er zijn veel wegen die bijdragen aan en nodig zijn voor de kringloopeconomie, van meer recyclage tot langer levende producten en deeleconomie.  

Vlaanderen heeft de voorbije 20 jaar heel wat bereikt als het over afvalverwerking en recyclage gaat. Dat mag gezegd worden, en heeft internationaal weerklank. Er zijn ook heel wat initiatieven van onderuit en experimenten die elk een bijdrage aan de kringloopeconomie proberen te leveren. De vraag is of er voldoende visie en beleid is om Vlaanderen echt op weg te zetten naar de kringloopeconomie.

Die visie en concrete acties vanuit het beleid zullen we in de komende jaren heel hard nodig hebben. Vlaanderen is bij uitstek een regio die zeer afhankelijk is van grondstoffen uit het buitenland, en niet steeds vanuit de meest politiek stabiele regio’s. In een tijd met dreigende handelsoorlogen is dit op zijn zachtst gezegd geen comfortabele situatie voor onze economie. Het gevolg daarvan zie je bijvoorbeeld aan de erg wispelturige marktprijzen van grondstoffen, en dat terwijl materialen gemakkelijk tot 40% van de kostprijs van producten in de maakindustrie uitmaken. 

In een tijd met dreigende handelsoorlogen is het op zijn zachtst gezegd geen comfortabele situatie dat Vlaanderen zeer afhankelijk is van grondstoffen 

Bovendien is er een sterk verband tussen productie en gebruik van materialen en de klimaatproblematiek. Tot 40% van de wereldwijde broeikasgasemissies is materiaal gerelateerd. De productie van cement en staal alleen al staan voor meer dan 10% van deze broeikasgasemissies. Efficiënter met grondstoffen omspringen zou dus een cruciaal element moeten zijn in elke klimaatstrategie. 

Nochtans is de wereldwijde trend hieraan tegengesteld. In een recent rapport rekent de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO ) ons voor dat de wereldwijde honger naar materialen met meer dan een factor 2 zal stijgen tussen 2017 en 2060. Dat legt extra druk op de toelevering van materialen en op de koolstofvoetafdruk van het materialenverbruik.

De vele en goede initiatieven van onderuit verdienen een duidelijker kader en verankering in wetgeving en Vlaams beleid 

Daarnaast biedt de kringloopeconomie enorme opportuniteiten voor Vlaanderen. Verschillende wetenschappelijk rapporten, onder andere van het steunpunt circulaire economie, tonen aan dat kringloopeconomie goed is voor innovatie, werkgelegenheid en de regionale economie. 

De langetermijndoelstellingen en de bakens onderweg zijn echter niet duidelijk vastgelegd. Nochtans kunnen we wel vooropstellen dat de grondstoffenconsumptie van de Vlaamse economie moet verminderen. Verschillende buurlanden durven daar wel een duidelijk streefcijfer op plakken, en tonen ambitie in omvattend economische actieplannen. Een gelijkaardige doelstelling voor Vlaanderen zou kunnen zijn: de ambitie om de materialenvoetafdruk van metalen en mineralen met minstens 30 % tegen 2030 en met 75 % tegen 2050 te verminderen.

Wil Vlaanderen koploper blijven in de kringloopeconomie moet de versnelling nu ingezet worden

Dergelijk algemene doelstellingen zijn nodig om richting te geven, om actieplannen op te stellen en om op systematische manier maatregelen te nemen.  De vele en goede initiatieven van onderuit verdienen een duidelijker kader en verankering in wetgeving en Vlaams beleid. Wil Vlaanderen koploper blijven in de kringloopeconomie, en ook in de toekomst een voorbeeld zijn waar internationale organisaties zoals het World Resources Forum graag inspiratie komen halen, moet de versnelling nu ingezet worden met duidelijke langetermijndoelstellingen en een ambitieus actieplan.

Herbeluister hier het gesprek met Jan Verheyen van OVAM in "De ochtend" op Radio 1:

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.