Reconstructie van de begrafenis van de La Chapelle-aux-Saints 1 neanderthaler. 120/V.Mourre/Wikimedia Commons/CC BY-SA 3.0

Neanderthalers liepen rechtop zoals moderne mensen

Neanderthalers, onze "neven" uit de oertijd, worden vaak voorgesteld als mensen met een rechte ruggengraat en een slechte, voorovergebogen houding. Onderzoekers van de Universität Zurich hebben nu aangetoond dat neanderthalers meer op ons leken dan veel mensen denken, en dat ze rechtop liepen, net zoals moderne mensen. Ze deden dat aan de hand van een virtuele reconstructie van het bekken en de ruggengraat van een zeer goed bewaard skelet van een neanderthaler, dat gevonden werd in Frankrijk.

Een rechte, goed gebalanceerde houding is een van de kenmerken die Homo sapiens definiëren. In scherp contrast daarmee schilderden de eerste reconstructies van neanderthalers uit het begin van de 20e eeuw, hen af als slechts gedeeltelijk rechtop lopend.

Die vroege reconstructies waren voornamelijk gebaseerd op het grotendeels bewaarde skelet van een oudere, mannelijke neanderthaler dat in 1908 gevonden werd in een grot in La Chapelle-aux-Saints, in het zuidwesten van Frankrijk.

"La Chapelle-aux-Saints 1", zoals hij genoemd wordt, was zo'n 40 jaar oud toen hij overleed, en waarschijnlijk werd hij begraven in een speciaal gemaakt graf, met grafgiften. Het was de eerste keer dat paleontologen een graf van neanderthalers vonden. Het skelet van de man was bijna compleet en goed bewaard. 

De Bouffia Bonneval, de grot waar het skelet gevonden werd. 120/V. Mourre/Wikimedia Commons/CC BY-SA 3.0

Veranderend perspectief

Sinds de jaren 50 weten onderzoekers dat het beeld van de neanderthaler als een voorovergebogen holbewoner niet klopt. De gelijkenissen met ons - zowel op het vlak van evolutie als van gedrag - zijn al lang bekend, maar de laatste jaren is de slinger opnieuw in de andere richting doorgeslagen. 

"Focussen op de verschillen is nu opnieuw in de mode", zei Martin Häusler, een specialist in evolutionaire geneeskunde aan de Universität Zurich (UZH) in een persmededeling. Zo hebben recente studies bijvoorbeeld een paar geïsoleerde ruggenwervels gebruikt om te besluiten dat neanderthalers een rechte rug hadden, en nog niet beschikten over een goed ontwikkelde ruggengraat met een dubbele s-vorm, zoals de moderne mens. 

Een virtuele reconstructie van het skelet van La Chapelle-aux-Saints heeft nu echter bewijs geleverd voor het tegenovergestelde. Het met een computer gegenereerde anatomische model toonde aan dat zowel het individu in kwestie als neanderthalers in het algemeen, een kromming hadden in hun bekken en aan hun nek, net zoals hedendaagse mensen.  

De virtuele reconstructie van de schedel, het bekken en de ruggengraat van La Chapelle-aux-Saints 1, gebaseerd op hoge resolutie 3D oppervlaktescans van de ruggengraat en het bekken. Martin Häusler, UZH

Heiligbeen, wervels en tekenen van slijtage als bewijs

Bij de reconstructie van het bekken ontdekten de onderzoekers dat het heiligbeen van de neanderthaler in dezelfde positie stond als bij moderne mensen. Dat deed hen besluiten dat neanderthalers over een lendenstreek beschikten met een goed ontwikkelde kromming.

Door de individuele lumbale wervels - van de lendenen - en cervicale wervels - van de hals - samen te voegen, waren de onderzoekers in staat te ontdekken dat de kromming van de ruggengraat zelfs nog meer uitgesproken was. Het zeer nauwe contact tussen de doornuitsteeksels - de beenachtige uitsteeksels aan de achterkant van elke wervel - werd zichtbaar, en ook duidelijke slijtageplekken die voor een deel veroorzaakt waren door de kromming van de ruggengraat. 

De schedel van La Chapelle-aux-Saints 1. PLoS/Wikimedia Commons/CC Y-SA 2.5

Overeenkomsten erkennen

Slijtageplekken in de heupgewrichten van het skelet uit La Chapelle-aux-Saints wijzen er eveneens op dat de neanderthalers een rechte houding hadden, die gelijkaardig was aan die van de moderne mens.

"De druk op het heupgewricht en de positie van het heiligbeen verschillen niet van de onze", zei Häusler in de mededeling van UZH. Die bevinding wordt ook bevestigd door de analyse van andere skeletten van neanderthalers met voldoende overblijfselen van de wervels en de beenderen van het bekken. 

"Alles bij elkaar is er nauwelijks enig bewijs dat erop zou wijzen dat neanderthalers een fundamenteel andere anatomie hadden", zei Häusler. "Het is nu tijd om de fundamentele overeenkomsten tussen neanderthalers en moderne mensen te erkennen, en om de focus te verleggen naar de subtiele biologische veranderingen en gedragsveranderingen die plaatsgevonden hebben bij de mens in het late pleistoceen." Het pleistoceen, ook vaak de ijstijd genoemd, is het tijdvak dat duurde van 2,58 miljoen tot 11.700 jaar geleden.

De studie van Häusler en zijn collega's, onder wie ook een onderzoeker van de Washington University in St. Louis, is gepubliceerd in Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS).