Panenka

Geld alleen is niet voldoende om de stap naar de psycholoog te zetten

Vanaf 1 maart hoeven bepaalde groepen patiënten amper elf euro te betalen voor een consultatie bij de psycholoog, in plaats van zestig euro. Minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open VLD) maakt daarvoor 22,5 miljoen euro vrij. Toch zijn de drempels naar psychologische hulp daarmee niet weggewerkt, vindt communicatiemedewerker Benedikte Van Eeghem. Ze werd enkele jaren geleden genekt door een mentale crash: "Mag het iets meer zijn, misschien?"

opinie
Benedikte Van Eeghem
Benedikte Van Eeghem is communicatiemedewerker bij OCMW Brugge, copywriter, tekstredacteur en blogger. Ze schrijft over de actualiteit, opvoeding, sociale thema's en de dingen die haar 'positief' wakker houden.

Ons land blinkt uit in goeie gezondheidszorg en een genereus verzekeringssysteem, dixit Minister De Block (VRTNWS, 25/02/2019). Maar ondanks die positieve berichten, blijven de pijnpunten zoals lange wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg acuut. Een aangepaste terugbetaling moet patiënten helpen om de stap naar een psycholoog makkelijker te zetten. Maar is geld alleen voldoende om de nood te lenigen? 

Doorverwijzing is een spelbreker

11 euro: voor dat bedrag kun je voortaan bij een psycholoog terecht, al zijn er voorwaarden aan verbonden. De psycholoog moet zelf voor het terugbetalingssysteem kiezen en de patiënt moet ook op doorverwijzing langskomen. Doe je dat op eigen initiatief, dan betaal je alles nog steeds uit eigen zak. 

Volgens de Vlaamse Vereniging van Klinisch Psychologen (VVKP) knelt het schoentje daar behoorlijk. Niemand praat graag over mist in het hoofd, laat staan: tegen meerdere mensen. Als je de moed al hebt gevonden om bij een huisarts aan te kloppen, wil je liefst snel hulp. Dan lijkt doorverwijzing bijna een spelbreker, vanwege de wachttijd tussen gesprekken en omdat je je relaas in een tweede fase ‘nog eens’ moet overdoen.

Niemand praat graag over mist in het hoofd, laat staan: tegen meerdere mensen. Dan lijkt doorverwijzing bijna een spelbreker

Door die tussenstappen en omdat psychologen bij ons systematisch overbevraagd zijn, raakt het probleem met die wachtlijsten niet van de baan. De patiënt is er de dupe van. Hetzelfde gebeurt wanneer doorverwijzing (tijdelijk) uitblijft: huisartsen kunnen immers niet altijd direct inschatten wat er speelt bij een persoon die op consult komt, net omdat die huisartsen ook overbevraagd zijn. Het is niet toevallig dat de Orde der Artsen de ‘patiëntenstop’ in oktober 2018 nog eens op tafel legde.

Hoe trager de doorverwijzing en hoe talrijker de drempels, hoe meer psychologische problemen bij mensen consequent onder de radar blijven. Het vormt een rem op elke goede behandeling, waarvoor tal van partijen in wezen het pad kunnen helpen effenen.

Hoe trager de doorverwijzing en hoe talrijker de drempels, hoe meer psychologische problemen bij mensen consequent onder de radar blijven

Immers: het zijn de overheid en het sociaal stelsel die (geestelijke) gezondheidszorg betaalbaar maken. Het zijn artsen en eerstelijnsverzorgers die de weg wijzen naar een gepaste behandeling. En het is de patiënt die een cruciale voorzet geeft door te zeggen: ik heb hulp nodig. 

Psychologische hulp moet laagdrempelig en betaalbaar zijn

Dat laatste blijkt anno 2019 nog steeds moeilijk, vanwege onbegrip en onwetendheid bij een grote groep mensen. Psychische problemen zijn niet altijd zichtbaar en je geneest ze niet met een strip aspirine. Beter worden vergt, naast professionele ondersteuning, bakken energie en moed van de patiënt zelf: geen evidentie, als je moreel zowat tegen de grond kleeft.

Je moet als patiënt de hulpvraag stellen. Die stap is wat een groot ruimtevaarder ooit omschreef als "a giant leap for mankind"

Toch blijft dat persoonlijk engagement van patiënten ook cruciaal om behandelingen (sneller) te starten. Je leert het tot je scha en schande, als een mentale crash jou nekt en de huisarts je noodgedwongen op non-actief zet. Het overkwam me wat jaren geleden en ik durfde – zoals velen – niet toegeven dat ik al maanden op mentaal drijfzand teerde. Het voelde als falen en daar pakt een mens niet graag mee uit. Herhaalde doktersbezoeken, dagelijkse huilbuien en black-outs maakten finaal duidelijk dat het zo niet verder kon. 

De huisarts zette me na een zoveelste consultatie en grondige analyse van mijn toestand verplicht in rust- en herstelmodus, met professionele begeleiding. Het hele genezingsproces zou uiteindelijk 16 maanden in beslag nemen.

Het terugbetalingssysteem dwingt psychologen om er zelf voor in de beurs te tasten en een stuk inkomen af te staan

Het moeilijkste aan zo’n periode is elke dag aanvaarden dat je geest een hoge mate van breekbaarheid heeft. Tegen beter weten in de alarmsignalen negeren, maakt de schade alleen groter. Los van terugbetaling en andere randvoorwaarden, moet je als patiënt die hulpvraag dus absoluut stellen. 

Die stap is wat een groot ruimtevaarder ooit omschreef als "a giant leap for mankind": als je psychisch lijden benoemt, geef je het probleem een gezicht en maak je behandeling – en in het beste geval herstel – mogelijk.

Als een maatschappij psychisch lijden bespreekbaar helpt maken en als patiënten de noodkreet durven en kunnen slaken, dan heeft een beleid weinig redenen om achterwege te blijven

Die behandeling is in een ideale wereld laagdrempelig en betaalbaar voor iedereen die er nood aan heeft. Het terugbetalingssysteem dwingt psychologen evenmin – zoals nu bij ons – om er zelf voor in de beurs te tasten en een stuk inkomen af te staan. We zeiden het hierboven al: meerdere partijen helpen het pad effenen in geestelijke gezondheidszorg. 

Als een maatschappij psychisch lijden bespreekbaar helpt maken en als patiënten de noodkreet durven en kunnen slaken, dan heeft een beleid weinig redenen om achterwege te blijven. Een nieuwe budgettaire injectie van 22,5 miljoen euro voor terugbetaling van psychotherapie onder voorwaarden is mooi. Maar om met de woorden van de keurslager af te ronden: mag het iets meer zijn, misschien?

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.