Ex-premier Rajoy betreurt harde politieoptreden tijdens referendum maar legt verantwoordelijkheid bij Catalanen zelf

Het harde politieoptreden tijdens het onafhankelijkheidsreferendum in Catalonië, in oktober 2017, is volledig de verantwoordelijkheid van de Catalanen zelf. Dat heeft de Spaanse ex-premier Mariano Rajoy laten verstaan tijdens zijn getuigenis op het proces tegen twaalf Catalaanse separatisten. "Hadden ze geen referendum gehouden en de wet niet geschonden, dan waren er nooit gewonden gevallen", zei Rajoy. Hij zei wel de incidenten "te betreuren".

Het onafhankelijkheidsreferendum op 1 oktober 2017 was wereldnieuws, door de uitslag ervan maar vooral ook door het harde politieoptreden, waarvan de beelden de wereld rondgingen. Volgens de toenmalige Catalaanse regering vielen die dag zeker 700 (licht)gewonden.

De Spaanse regering kreeg daar vanuit verschillende hoeken kritiek voor - de Belgische premier Charles Michel was een van de eersten om het geweld aan te klagen. Maar Mariano Rajoy, toen premier van Spanje, noemde de beslissing om agenten van de Guardia Civil (de nationale Spaanse politie) naar Catalonië te sturen, "een goede beslissing", ook al heeft Catalonië zijn eigen politiemacht.

En Rajoy legde tijdens zijn getuigenis voor het Hooggerechtshof in Madrid de verantwoordelijkheid voor het harde politieoptreden volledig bij de Catalanen zelf. Sinds 12 februari staan voor het Hooggerechtshof twaalf Catalaanse separatisten terecht voor hun rol tijdens dat referendum.

Rajoy kreeg tijdens zijn getuigenis videobeelden te zien van agenten die geweld gebruikten tegen kiezers die de politie wilden beletten de stembussen mee te nemen. De ex-premier zei die incidenten "erg te betreuren", maar "als ze geen illegaal referendum hadden gehouden en geen onwettige beslissingen hadden genomen, dan hadden u en ik de verwondingen die sommige mensen en sommige leden van de veiligheidsdiensten hebben opgelopen, niet moeten zien".

Die beelden waren niet aangenaam om te zien, maar als er niet opgeroepen was om een menselijke muur te vormen om te verhinderen dat de agenten de stembussen in beslag konden nemen, waren sommige van die beelden er misschien nooit geweest

Voormalig Spaans vicepremier Soraya Sáenz de Santamaría

Ook Rajoys toenmalige vicepremier Soraya Sáenz de Santamaría, die vanmorgen getuigde, schuift het geweld volledig in de schoenen van de Catalanen. "Die beelden (van de gewonden, red.) waren niet aangenaam om te zien", zei ze. Maar als er niet opgeroepen was om een "menselijke muur" te vormen om te verhinderen dat de agenten de stembussen in beslag konden nemen, "waren sommige van die beelden er misschien nooit geweest", argumenteerde ze.

Artur Mas, de voorganger van Carles Puigdemont als Catalaans minister-president, benadrukte tijdens zijn getuigenis dan weer dat de onafhankelijkheidsbeweging in Catalonië altijd gehandeld heeft "met de wil om welk geweld dan ook te vermijden".

"Álle Spanjaarden beslissen hoe ons land eruit moet zien"

Rajoy benadrukte tijdens zijn getuigenis ook verschillende keren dat het referendum illegaal was en dat hij de Catalanen meerdere keren duidelijk heeft gemaakt dat hij als Spaans premier nooit een referendum zou toestaan. "De Catalanen wisten maar al te goed wat mijn standpunt was: over de wet, de nationale soevereiniteit en de grondwet valt niet te onderhandelen." Volgens Rajoy zijn zowel Mas als Puigdemont uitgenodigd om in het Spaanse parlement te komen spreken, maar gingen ze daar beiden niet op in.

Want, zo zei Rajoy, het is het Spaanse parlement dat beslist of zo'n referendum gehouden mag worden. "Het is het Spaanse volk dat beslist hoe Spanje eruit moet zien, niet de vertegenwoordigers van een autonome regio. Spanje zal zijn wat alle Spanjaarden willen, niet wat een deel van de Spanjaarden wil", verdedigde hij de eenheid van het land.

Hij verdedigde ook het inroepen van artikel 155 van de grondwet, waarmee hij Catalonië maandenlang het zelfbestuur ontnam. "Geen enkele premier mag toelaten dat de grondwet van zijn land geschonden wordt. Geen enkele premier mag in dat geval de andere kant op kijken."