Video player inladen ...

Wie is Youth for Climate? Pano zoekt het uit

Pano-reporter Sarah De Bisschop heeft twee dochters die spijbelen voor het klimaat. Voor Pano zocht ze uit achter wiens vlag haar dochters lopen. Wie zijn Anuna De Wever en Kyra Gantois van Youth for Climate? Sarah liep de afgelopen weken in hun spoor. Dit is haar persoonlijk verslag van die periode.

Een generatieconflict aan de keukentafel

Mijn dochters Helena (17) en Sofia (14) hebben een vraag voor me: “Mama, wat zou je ervan vinden als wij overmorgen spijbelen om te gaan betogen voor een ambitieuzer klimaatbeleid?” Moederlijk dilemma. Ik weet dat ze erg bezorgd zijn over de klimaatopwarming. Onze gesprekken thuis gaan er vaak genoeg over. “Wat is er misgegaan dat jullie er niets aan hebben gedaan? Jullie hebben ons ermee opgescheept, en nu zitten wij ermee.” Mijn jongste. En ook Helena is niet mals: “Jullie wisten nochtans dat het dringend was, en dat het onze generatie is die met de problemen zal zitten.” Dat ze willen betogen, komt dus niet als een verrassing. Maar wat met dat spijbelen? Ik stel twee voorwaarden: ik wil dat ze voor en na de betoging nog zoveel mogelijk lessen meepikken op school, en de gemiste lessen moeten ze in het weekend inhalen. We hebben een afspraak.

Jullie wisten dat het dringend was en dat het onze generatie is die met de problemen zal zitten

En dus gaan Helena en Sofia voor ’t eerst in hun leven betogen op donderdag 10 januari. En trouwens ook voor ’t eerst spijbelen. Met drieduizend zijn ze, die eerste keer. Een beetje euforisch komen mijn dochters weer thuis. Ze hebben macht gevoeld. De macht van het getal. “Nu gaat er zeker iets veranderen. De politici kunnen dit toch niet negeren?!”

Achter wiens vlag lopen mijn dochters?

Die avond zie ik op "Het Journaal" twee jonge meisjes op een trein. Hun namen worden in de dagen daarna snel bekend: Anuna en Kyra. Na drie weken krijgen zij al 35.000 spijbelende scholieren op de been. Wie had dit zien aankomen?

En vooral ook: achter welke vlag lopen mijn dochters eigenlijk? Doen ze mee met een onafhankelijke en spontane beweging van ongeruste jongeren? Of worden Anuna De Wever en Kyra Gantois achter de schermen aangestuurd door anderen? Ik besluit Youth for Climate een tijd te volgen voor "Pano" om dit uit te zoeken.

Wie zijn Anuna en Kyra?

Anuna en haar beste vriendin Kyra zitten geconcentreerd achter hun laptop. Anuna maakt haar huiswerk, Kyra regelt de stewards voor de betoging van volgende donderdag, en krijgt daarbij instructies van de politie. Ik hoor haar luid zuchten. “Het is een grote verantwoordelijkheid”, legt ze uit. Wat lijken ze me jong ineens, die twee. 

In de weken die volgen, leer ik Kyra kennen als een kei in organiseren. Ze beheert de agenda van de groep en regelt afspraken en interviews alsof het niets is. Als ze haar gsm een uur op stil zet, heeft ze minstens tien gemiste oproepen. Maar Kyra blijft goedlachs. Ook al geeft ze haar eerste jaar aan de hogeschool op. De examens in januari, daar had ze gewoon geen tijd voor nu.

In al die weken hoor ik niet één keer small talk uit Anuna’s mond. Altijd heeft ze iets opgemerkt, vraagt ze zich iets af, stelt ze iets in vraag. “Waarom noemen we een plus-size-model niet gewoon ‘model’?” “Hoe kan het dat er nog zoveel arme mensen zijn in onze maatschappij, terwijl de overheid toch erg veel herverdeelt?” Of: “Ik ben zó niet klaar voor alweer een Temptation Island-periode van mijn omgeving.” Niets in de wereld is vanzelfsprekend voor Anuna. Haar gedachten meanderen voortdurend. Een vrije geest. Het soort hoofd dat overuren draait.

Je moet het zien om het te geloven

Maar terug naar mijn missie. Worden deze meisjes aangestuurd door anderen? Kunnen jongeren dit alles in hun eentje organiseren? Ik woon een paar vergaderingen van Youth for Climate bij. Die hebben plaats in het huis van Anuna’s vader. Maar vader De Wever verdwijnt wanneer de kerngroep van Youth for Climate eraan begint. Het achttal jongeren heeft ook geen hulp nodig, merk ik al snel. Ze werken makkelijk twintig agendapunten af binnen het uur. Langer mag de vergadering niet duren, want thuis wacht er huiswerk. Het lot van de scholier. Agendapunt twaalf: het logo van Youth for Climate lijkt per ongeluk te veel op een bestaand logo. “Geen probleem, de eigenaar vindt het niet erg.” Geen gedoe over mogelijke juridische problemen. Op naar agendapunt dertien. Na een uur is alles besproken, is de volgende betoging geregeld, en zijn de taken verdeeld. Je moet het zien om het te geloven. 

Een ongemakkelijke waarheid

De boodschap van de jongeren is een ongemakkelijke waarheid. De wereld heeft in 2015 het Klimaatakkoord van Parijs goedgekeurd, maar 2017 en 2018 waren recordjaren qua uitstoot van broeikasgassen. Het beleid moet dus dringend en drastisch worden bijgestuurd, als we de opwarming onder de twee-graden-grens willen houden. Ik trek naar Jean-Pascal van Ypersele, de meest gerenommeerde klimaatwetenschapper van ons land. Hij vertelt me dat de jongeren de wetenschap aan hun kant hebben en dat er geen tijd te verliezen is. En hij merkt ook op: “Veel politici hebben de ernst van de situatie nog niet begrepen. Een groot deel van Vlaanderen riskeert de komende eeuwen onder water te komen staan.” Ook historicus en klimaatauteur Pieter Boussemaere is formeel: “We hebben slechts elf jaar om de uitstoot met minstens de helft te verminderen. Elf jaar, dat is super weinig.”

“Angst is onze grootste drijfveer.”

Hoe meer volk de jongeren van Youth for Climate op straat krijgen, hoe meer kritiek er ook komt vanuit alle hoeken van de Belgische politiek. Ze krijgen te horen dat ze niet moeten spijbelen, maar een diploma halen om de problemen later te kunnen oplossen. Kyra: “Ik snap niet dat wij die nog op school zitten met de oplossingen moeten komen. Wij zijn kwaad dat die niet luisteren naar ons, dat wij dit moeten doen terwijl we ook gewoon een normale jeugd willen, maar wij kunnen geen normale jeugd hebben omdat wij bang zijn.” Waarop Anuna inpikt: “Dat is echt. Angst is echt onze grootste drijfveer. Dat zou niet mogen als 17-jarige, dat is echt niet gezond gewoon.”

Video player inladen ...

De boodschappers aangevallen

Eerst worden de jongeren nog weggezet als jong en naïef, daarna komen er echte verwijten en beschuldigingen. Minister van Omgeving Joke Schauvliege maakt gewag van een complot van Groen dat haar werd bevestigd door de Staatsveiligheid. Een valse bewering, en dus moet ze ontslag nemen. Ik ontdek het samen met de jongeren. 

Het ontslag van Schauvliege was echt niet hun bedoeling. Ze zijn bang dat het in hun schoenen geschoven zal worden.  Het sms-bombardement kwam niet van Youth for Climate, maar van Act for Cimate Justice. "Maar wij kennen niemand van die groepen. Wij distantiëren ons van die manier van actievoeren", zegt Anuna. "Dat  vinden we destructief. We worden zelf al genoeg online gepest. Zoiets zouden we nooit doen." En  dat er politieke partijen zijn die hun karretje aan de beweging willen hangen, zoals PVDA/PTB. Dat stellen ze ook vast. Toch willen ze los van de partijpolitiek staan en alleen politici wakker schudden met hun verbindende boodschap.

Act for Climate Justice? Wij kennen niemand van die groepen. We vinden die sms-actie ook een destructieve manier van actievoeren. Zoiets zouden wij nooit doen. We worden zelf al genoeg online gepest.

Maar die boodschap doet pijn, en dus worden de boodschappers aangevallen. Ook op sociale media worden de jongeren, en vooral Anuna, hard aangepakt. We zijn erbij met de camera als Anuna op school te horen krijgt van haar directeur dat er een doodsbedreiging is gepost op internet. Anuna blijft er opvallend kalm bij. “Ik vind dat vreemd. Ik snap dat ge ‘t oneens kunt zijn met onze actie, maar om daar haat tegenover te hebben? In de kern proberen we gewoon iets te doen aan ‘t klimaat. Maar ja, ‘t zat eraan te komen hé. Dit was te verwachten.”

Een klein Zweeds meisje

Ook Greta Thunberg heeft al alle mogelijke beschuldigingen en bedreigingen gekregen. Met dit Zweedse meisje van zestien is alles begonnen. Sinds augustus 2018 protesteert ze elke vrijdag bij het Zweedse parlement in Stockholm.

Haar spijbelactie heeft niet alleen Anuna en Kyra maar jongeren van over de hele wereld geïnspireerd. Ik ben erbij als de jongeren voor ’t eerst skypen met Greta, hun inspiratiebron en grote voorbeeld. “Je bent een revolutie gestart”, zegt Anuna. “Neen”, zegt Greta, “dat deden we samen.”

Anuna bloednerveus

Op de laatste filmdag ga ik mee met Anuna en de andere Youth for Climate-jongeren naar het EU-gebouw in Brussel waar Greta een speech zal geven. Het is de eerste keer dat ik Anuna écht zenuwachtig zie. “Ik heb stress. Peer pressure! Ik heb zoveel respect voor die persoon.” Als Greta binnenkomt, verstijft Anuna. Maar dan loopt het gesprek al snel los. Ze wisselen ervaringen uit. Ook Greta krijgt kritiek op het spijbelen, ook Greta wordt ervan beschuldigd de handpop te zijn van volwassenen achter de schermen. Ze lacht het allemaal zacht weg. Pas zestien en zo zen.

ISOPIX

Een gapende kloof

En dan volgt een scène die even pijnlijk als veelzeggend is. Greta geeft een speech voor Europese Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker en een volle zaal met politici, ambtenaren en internationale pers. Op de vele fotoflitsgeluiden na wordt het muisstil in de zaal wanneer het kleine meisje het woord neemt. “Als we nu niet alles op alles zetten wat de klimaatopwarming betreft, zullen onze politieke leiders later herinnerd worden als de grootste schurken uit de geschiedenis.“

Als we nu niet alles op alles zetten wat de klimaatopwarming betreft,  zullen onze politieke leiders herinnerd worden als de grootste schurken uit de geschiedenis.

Het gebeurt niet vaak dat machthebbers zo vrank worden gefileerd waar ze bij zitten. Toch klinkt er luid applaus wanneer Greta weer gaat zitten. En dan slaat Junckers antwoord de zaal met verstomming. Het is niet alleen volledig naast de kwestie, het is beschamend. De politici naast Juncker weten zich geen houding te geven.

Ik houd de jongeren in het oog. Hoe komt dit over op hen? De afgelopen weken heb ik hen tientallen keren horen verzuchten en hopen dat politici de urgentie van het probleem zouden erkennen, en over partijgrenzen heen zouden gaan samenwerken om een ambitieuzer klimaatbeleid te voeren. Maar welke kloof tussen Greta en Juncker, tussen de jongeren en de politici, openbaart zich hier.

Vastberaden dochters

Thuis blijken mijn dochters even vastberaden als Anuna en Kyra om door te gaan met hun spijbelactie. Ook al zijn ze ’t spijbelen al lang beu, zeggen ze. Ze verlangen ernaar weer gewoon naar school te kunnen gaan op donderdag. Als hun mama hoop ik dat ook heel hard. Maar als reporter denk ik dat het nog even kan duren.

Herbekijk hier de "Pano" over Youth for Climate:

Video player inladen ...