De "witte vlekken" vreten als het ware aan de gezichten.

Op Paaseiland is naar schatting 70% van de duizend monumentale moai-beelden aangetast door "lepra"

Niemand kan er naast kijken: de wereldberoemde monumentale stenen beelden op Paaseiland vertonen witte vlekken. Volgens archeologe en bewoonster Sonia Haoa in de Britse krant The Guardian is zo'n 70% van de meer dan duizend beelden aangetast. De witte vlekken zijn het resultaat van korstmossen en zouden -samen met andere natuurelementen - ervoor kunnen zorgen dat de beelden binnen een eeuw vervormd zijn. 

Paaseiland of Rapa Nui in het zuidoosten van de Stille Oceaan, is een van de meest geïsoleerde bewoonde eilanden ter wereld. Het is bekend dankzij de monumentale moai, de tonnen wegende, stenen, antropomorfe beelden. Er zijn meer dan duizend beelden verspreid over het hele eiland. Zo ligt het gerestaureerde megalitische platform Ahu Tongariki, met het grootste aantal moai (15, zie foto hieronder), aan de kust.  

Robert J. DiNapoli et al. in PlosOne 10/01/2019

De moai zijn onderhevig aan erosie, de stijgende zeespiegel en aan korstmossen. Dat laatste maakt dat de beelden witte vlekken vertonen. De inwoners van Paaseiland noemen het "lepra", naar de besmettelijke ziekte met vlekken en gekleurde knobbels op het lichaam als symptomen.

Tahira Edmunds van het Chileense Nationale Bosbeheer voorspelt dat binnen een eeuw de hardheid van de steen zal verminderen (tot neigend naar de zachtheid van klei) en dat de typische gelaatstrekken van de beelden zullen vervormen/vervagen.

(lees voort onder de foto)

Eric LAFFORGUE/GAMMA-RAPHO

Chemicaliën nodig en... 440 miljoen

De beelden kunnen wel gered worden, zegt archeologe Haoa. Daarvoor moeten ze minutieus gereinigd worden en voorzien worden van een laagje chemicaliën dat vocht bedwingt, zodat het niet langer in het poreuze gesteente insijpelt. De Ahu Tongariki bijvoorbeeld krijgen al bescherming, maar er zijn nog honderden andere beelden.

"Je kan natuurlijk nooit de impact van tijd of weer tegenhouden, maar je kan het proces vertragen zodat meer mensen (lees: toeristen, red.) kunnen genieten van de beelden", aldus Haoa. Om álle moai te redden, is 440 miljoen euro nodig, berekenden de lokale autoriteiten en kenners.

Dat fikse bedrag is er niet. De burgemeester van Paaseiland, Pedro Edmunds Paoa, heeft daarom een voorstel gedaan. Hij wil financiële hulp van de landen waarvan ontdekkingsreizigers in de loop der eeuwen beelden hebben meegenomen.

British Museum hapt nog niet toe

Zo herbergt het British Museum in Londen de Hoa Hakananai'a (foto onder). Het meer dan twee meter hoge beeld werd in 1868 meegenomen door de Britten als geschenk voor toenmalig koningin Victoria.

In november vorig jaar ging een delegatie van Paaseiland nog naar Londen om het museum te overtuigen het erfgoed terug te geven. Het British Museum besloot daarop de Hoa Hakananai'a te willen "uitlenen". De burgemeester van Paaseiland gooit het nu over een andere boeg en stelt voor dat het beeld in Londen blijft en daar als "ambassadeur" dient, tegen betaling. Het British Museum laat alvast weten "het warme en open gesprek van vorig jaar te willen voortzetten" en eventueel een bezoek te brengen aan Paaseiland.   

(lees voort onder de foto)

AP2008

Wordt er ook bij ons aangeklopt voor geld?

Ons land is ook in het bezit van een Paasbeeld, met name het Museum Kunst & Geschiedenis (het voormalige Jubelparkmuseum). Het beeld is in 1935 met de Mercator aangekomen in Brussel en stelt de "god van de tonijnvissers" voor, is 2,6 meter hoog en weegt 6 ton.

Van de bekende beelden hebben er zes Paaseiland verlaten.  Er staan er voorts nog twee in Chili en twee in de Verenigde Staten.

Volgens het Museum Kunst & Geschiedenis is het uitzonderlijk dat ons land het beeld kreeg. "De meeste expedities hebben die Paasbeelden meegenomen, wij hebben het gekregen van de regering in Chili", luidt het.