Video player inladen ...

Vaticaan gaat geheime WO II-archieven van paus Pius XII publiek maken

Het Vaticaan gaat de geheime archieven van paus Pius XII openstellen. Dat heeft paus Franciscus bekendgemaakt. Pius XII was paus tijdens de Tweede Wereldoorlog en zou zich volgens een deel van de Joodse gemeenschap niet openlijk genoeg verzet hebben tegen de Holocaust.

De Joodse gemeenschap vraagt het Vaticaan al decennialang om de archieven van Pius XII open te stellen. Pius XII was paus van 1939 tot 1958. Volgens een deel van de Joodse gemeenschap heeft de toenmalige paus zich tijdens zijn pontificaat onvoldoende sterk uitgesproken tegen de Holocaust, de vernietiging van miljoenen Joden.  

De Kerk is niet bang van de geschiedenis

Paus Franciscus

Het Vaticaan nam toen een diplomatieke houding aan tegenover nazi-Duitsland, in plaats van een anti-Duitse boodschap te verkondigen. Pius XII kreeg daarvoor veel kritiek van de geallieerden.

Volgens het Vaticaan werkte Pius XII echter in stilte achter de schermen om net Joden te redden en wilde hij op die manier de situatie voor vele anderen niet verergeren, onder wie katholieken in delen van Europa die door de nazi's bezet waren.

De archieven uit die periode zullen op 2 maart 2020 opengesteld worden. In een toespraak tot leden van de Vaticaanse archieven zei paus Franciscus dat de Kerk "niet bang is van geschiedenis". De American Jewish Committee, een van de belangrijkste Joodse organisaties, verwelkomde de beslissing van de paus. "Het is enorm belangrijk dat experten de historische archiefstukken objectief kunnen beoordelen, om zowel gebreken als heldhaftige daden tijdens de Holocaust te kunnen erkennen."

Schipperen in moeilijke tijden

Alhoewel het gaat om de archieven van het Vaticaan kunnen die documenten meer duidelijkheid scheppen over wat nu precies de rol van Eugenio Pacelli of Pius XII tijdens de Tweede Wereldoorlog was. Even interessant is het boek "The Pope's Jews" van de Britse protestant Gordon Thomas dat binnenkort gepubliceerd wordt, maar waarin The Guardian al eens kon bladeren.

De houding van Pius XII zal altijd wel een bron van controverse blijven, ook na de publicatie van de Vaticaanse archieven

Daaruit zou blijken dat Pius XII wel degelijk toestemming heeft gegeven om duizenden Joden voor de nazi's te verbergen in kloosters of bij katholieke gezinnen thuis. Er werden daar zelfs geld en vervalste documenten voor ter beschikking gesteld. De Kerk zou met medeweten van de paus ook vervalste doopdocumenten gemaakt hebben net zoals reispassen met visa voor neutrale landen in Latijns-Amerika.

Officieel hield de paus een "neutrale houding" aan, maar voor de oorlog had hij als pauselijk nuntius in Duitsland het nationaalsocialisme al "anti-christelijk" en "een gevaar voor het katholicisme" genoemd. Zelfs Joodse bronnen erkennen dat Pius XII in 1944 zijn invloed op de Hongaarse dictator Miklos Horthy gebruikt heeft om de deportatie van Hongaarse Joden naar nazi-vernietigingskampen te stoppen.

Eerder had politiek filosoof Dirk Verhofstadt (UGent en denktank Liberales) in zijn boek "Pius XII en de vernietiging van de Joden" dan weer zware kritiek geuit op Pacelli, die als minister van Buitenlandse Zaken van het Vaticaan (voor hij in 1939 paus werd) niet officieel geprotesteerd heeft tegen de Duitse rassenwetten in 1935 en ook niet tegen het geweld tegen de Joden dat losbarstte na de Kristallnacht van 1938 en pas laat reageerde op de deportaties van Joden tijdens de oorlog.

De houding van Pius XII zal dus altijd wel omstreden en dubbel blijven, ook na de publicatie van zijn geheime archieven, zeker omdat de katholieke kerk zelf eeuwenlang een erg donkere houding aannam tegenover Joden en vooral Joden die zich niet wilden bekeren tot het christendom.

Bekijk hieronder het verslag van "Het Journaal":

Video player inladen ...