De vrouw in de foto is niet de auteur van de tekst. Jonas Hamers / ImageGlobe

Het persoonlijke is nog altijd politiek

Ik probeerde thuis een boek te schrijven met drie kinderen onder de tien in de buurt. Ik kookte eitjes, maakte crumble en troostte de jongste. Het boek ging niet vooruit. Veertig jaar nadat de tweedegolffeministes die slogan uitvonden, was het persoonlijke blijkbaar nog altijd politiek. Ik keek in de badkamerspiegel. In feminisme toont die simpele daad soms waarover Vrouwendag gaat.

opinie
Celia Groothedde Ledoux
Celia Groothedde Ledoux is auteur en columnist. Ze schrijft regelmatig opinieteksten over genderdiscussies.

De vrouw in de spiegel had de luxe om te schrijven over Vrouwendag. Ze wist dat het niet over mailtjes met “hoera, 5 procent korting” ging, maar over rechten. Ik zag een vrouw die de luxe had gekregen om te studeren en na te denken. Soms beseffen wij niet meer wat voor luxe dat is.

Vanuit een kansarme jeugd besef je dat altijd. Je hebt de handicap dat je nergens lijkt te passen, maar het geschenk van extra perspectief. Ik besef altijd dat het een luxe is om een babysit te kunnen nemen of glijdende uren te hebben, ook al zit je dan thuis om tien uur ’s avonds te werken.

Je beseft dat “meer en betere” crèches niet uitmaken voor wie om stipt 4 uur 's ochtends bureaus schoonmaakt. Geen enkele crèche is dan open. Een verpleegster met nachtdiensten, een fabrieksarbeidster in ploegendienst: bijna altijd nemen vrouwen deze verantwoordelijkheid en lossen het probleem op. Hoe emanciperend is een job dan?

Een vrouw in een fabriek ziet haar man zelden als “geprivilegieerd”. Ook hij werkt in shifts zijn lichaam kapot. Tegen hun vijftigste zitten ze onder de pijnstillers of zijn afhankelijk van operaties. Zo’n vrouw lijdt onder seksisme binnen haar omgeving, maar ook van mannen met meer geld en status die haar als fundamenteel “anders” zien dan “hun” vrouwen en van vrouwen die zoveel beter dan zij weten hoe ze haar leven moet leiden.

Afkomst

Ik zie in de spiegel de luxe van een huidskleur die standaard wordt gevonden. Mijn vader is buitenlander, maar zonder ongewenste afkomst. Men zegt zo vaak “andere” origine als men “ongewenste” origine bedoelt. Een vrouw van wie de afkomst wel te merken is aan haar huid of naam, zal moeite hebben in haar studies, vindt moeilijker een huurwoning, mag zelden op gesprek voor een baan.

Ik heb de luxe van het soort lichaam dat in onze cultuur vrij goed passeert. Geen handicap, vrij slank, vrij groot. In haar boek “Achter de sluier” onderzocht Fatima Mernissi de blik op de oosterse vrouw, maar keerde die blik ook om. Wanneer ze haar boek viert door zich op nieuwe kleren te trakteren, vindt ze in Parijs geen kleren in haar maat. Westerlingen, zegt ze, dwingen vrouwen niet in de beslotenheid van een huis, maar die van hun eigen lichaam. Het lichaam is een korset van vlees: het moet slank en rond op precies de juiste plek zijn. Een vrouw mag niet te veel spreken en moet zich inhouden. Haar woorden weerspiegelen in elke westerse film, waar mannelijke rollen een veelvoud spreektijd krijgen van vrouwen. In het Oosten, zegt Mernissi, is de vrouw als een kracht om te bedwingen. In het Westen moest de vrouw zich zelf geen bedreiging maken - of anders de consequenties dragen. De blik van een ander is iets dankbaars.

Ik heb het ongeluk om 41 te zijn. Helaas: de smalle zone is voorbij waarin nadenken en vrouw zijn toegelaten is - die moet van ongeveer 30 tot 40 lopen. Gelukkig kan ik met make-up overweg en heb een goede huid, ik kan nog even doorgaan voor onder de 40. Of misschien koester ik alleen die illusie. Prima: ik koester ook mijn leeftijd en mijzelf, tegen onze cultuur in.

Anticonceptie

Ik heb het grote geluk te kunnen kiezen dat ik anticonceptie gebruik en welke. Is onze keuze daarin zo vrij en absoluut? De pil heeft de vrouw bevrijd. Ze wordt ook goed terugbetaald. Maar ze veroorzaakt vaak en veel klachten. Stemmingswisselingen, depressie, vermindering of verdwijnen van lust.
Veel jonge vrouwen worden over die bijwerkingen niet eens ingelicht. Zij krijgen een voorschrift en moeten onbewust die heftige bluts met de buil nemen.

Zou een man een anticonceptiemiddel aanvaarden dat zijn zin in seks wegneemt of hem impotent maakt? Nu we het erover hebben: waarom is een vrouw quasi alleen verantwoordelijk voor anticonceptie, buiten het occasionele condoom of de enkele man die zich laat steriliseren?

Kan een vrouw met een minimumjob, die aan de kassa werkt, een vrouw zonder werk, rechten, papieren trouwens werkelijk haar anticonceptie kiezen?

Een vrouw met een chaotisch leven heeft bij uitstek behoefte aan goede anticonceptie. Een pil is gedoe: zij moet elke dag genomen worden, elke maand gekocht.

Een spiraaltje pakweg, dat wordt gezet en kan je een paar jaar vergeten. Maar het kost meer dan 200 euro, de kosten van het zetten door een bekwame gynaecoloog niet meegerekend, en dat wordt nauwelijks terugbetaald.

Het koperspiraaltje “Gynefix", kleiner dan de klassieke broer en met minder bijwerkingen, kent nauwelijks een vrouw. Nauwelijks een gynaecoloog getroost zich de moeite een simpele opleiding te volgen om het te leren zetten. Is dat keuze?

Ik zie in de spiegel een hoogopgeleide vrouw die deze informatie zoekt en vindt. Dat hoort werkelijk geen luxe te zijn, maar is het momenteel wel.

Ik heb de grote luxe dat er geen alt-right geïnspireerde politici aan de macht zijn in mijn land, die op het dictatoriale af vrouwenrechten beïnvloeden, zoals in India, Brazilië, maar ook in het “verlichte” Westen zoals in de Verenigde Staten. Zo veel heersers - mannen en hier en daar een vrouw - vinden dat de baarmoeder van een vrouw gedeeltelijk de natie ter beschikking moet worden gesteld. Krijg kinderen. Dan hebben we die migranten niet nodig.

Reproductieve rechten en abortusrecht staan in onze westerse wereld onder druk. Ik mag hopen dat mijn eigen dochter nog het recht op abortus heeft. Zelfs vandaag nog staat abortus bij ons in het strafrecht.

Beschadigd

Ik heb de handicap dat ik bij een eerste geboorte niet besefte dat hulpverleners niet altijd je beste vriend zijn in een geboorte en dat een derde van alle personen die bevallen, post-traumatische symptomen vertonen. Niet door de bevalling zelf. Nochtans is onze cultuur doordrenkt van angst voor bevallen. Kinderen al krijgen te horen hoe vreselijk en pijnlijk een geboorte is. Het is onze bevalcultuur die het verschil maakt. Ze mankeert respect voor wie bevalt, is doorwormd van bad practices die méér pijn veroorzaken in plaats van minder, méér angst veroorzaken en bevallingen doen stokken, ze legt naar believen ingrepen op aan vrouwen of ontzegt ze hen juist.

Zelfs in deze cultuur bevallen twee procent van alle vrouwen pijnloos. Ik heb de luxe dat mijn tweede bevalling er zo eentje was.

We hebben het ongeluk als vrouwen in een cultuur te leven die een vrouw beschadigd vindt na een bevalling. Alsof een vrouwenlichaam voor eenmalig gebruik is, een uitgeknepen citroen en dus onbruikbaar. Wij juichen iemand toe die een marathon loopt, maar een vrouw die de grootste prestatie van een mensenleven neerzet, een geboorte, die infantiliseren we. Ze kan vast niet meer nadenken. Ze kan vast niet meer aantrekkelijk zijn. Haar lichaam is opgebruikt. Wat een onsmakelijk, triest en onwetenschappelijk idee.

En toch heeft men het lef om politiek, hier bij ons, te zeggen dat bepaalde vrouwen moeten worden gesteriliseerd, ook in onze maatschappij. Laat men vrouwen eerst eens échte keuze geven. Echt respect.

Van lef en politiek gesproken: ik koos er onlangs voor de politiek in te gaan, terwijl ik toch vrouw ben gebleven. Dat kan je geen ongeluk noemen, dat is simpelweg onverstandig. Een vrouw is daar open doel. Haar mond open doen is ongewenst, maar zwijgen hoort ook niet. Opkomen voor vrouwenrechten: oh jee.

Onzichtbaar seksisme

Tja, er zijn van die sectoren die ons allen reguleren, maar zelf seksistisch blijven. Neem nu geneeskunde. Als vrouw heb je het ongeluk dat je pijnklachten minder serieus worden genomen en je hartklachten vaak ongediagnosticeerd blijven. Mannensymptomen zijn bekend bij een beroerte of hartaanval, vrouwensymptomen niet. Jij hebt grotere kans eraan te overlijden. Geneeskunde is op mannenmaat gesneden.

In de investeringssector loop je als vrouw het risico “roekeloos”, “onervaren”, “micromanager” of “te oud” te zijn, terwijl een man “ervaren” is, “durver”, “nauwkeurig”, of “jonge belofte”. Niet omdat vrouwen minder competent zijn, gewoon omdat onderzoek dat soort seksisme beenhard toont.

Zelfs de straat is niet van vrouwen. Als je daar loopt, is er altijd een reden om je na te roepen, om je aan te randen, voor geweld. Nog steeds doen vrouwen geen aangifte over seksueel geweld. Zowel de cijfers als de verhalen van hoe de luttele aangiftes worden behandeld, geven hen gelijk.

Al deze dingen zijn cultuur, en bijna onzichtbaar voor ons. Wat wel opvalt en besproken wordt, zijn boerka’s of sluiers. Maar nadenken over quota of hervormingen: ho maar.

Mannenrechten

Vrouwenrechten en cultuur betekent ook mannenrechten en cultuur.
Onze mannen zijn de dominante norm en nemen plekken van belang in waar vrouwen zelden doordringen. Maar wat is die norm smal.
Vrouwen en mensen van kleur hebben dankzij decennia bevrijdingsbeweging nagedacht over hun eigen rol, hun plaats in de maatschappij en de opgelegde normen. Bij mannen gebeurde dat niet

Mijn zoon van amper 5 moet “flink” zijn als hij huilt. Zijn zus bokst. Mocht hij willen ballet dansen, dan zou men vreemd kijken. Hij zorgt voor zijn babypop, die “Ik hou van jou, mammie” zegt. Hij is nochtans een goeie poppenpapa. Ook bij volwassen mannen wordt moeilijk gedaan als ze voor hun eigen familie of voor anderen willen zorgen. Ouderschapsverlof opnemen is ontslag riskeren. De meeste mensen willen niet extreem van de norm afwijken. Ze willen gewoon trouw aan zichzelf zijn. Gelijke kansen maken dat waar.

Als mijn zoon als tiener depressief wordt of psychische klachten heeft, is het risico groot dat hij met ADHD of een ander label wordt gediagnosticeerd. Mannen kunnen niet depressief zijn. Geneeskunde discrimineert ook hen.

Maar hij deelt mijn luxe van zijn huidskleur en onmerkbare afkomst. Ons onderwijs is een van de grootste ongelijkmakers in heel Europa, maar hij zal wellicht niet ongekwalificeerd uitstromen. Hij zit niet meer in een kansarm milieu en heeft geen afkomst die hem tot risicogroep maakt. Hij heeft minder kans op omkomen door geweld.

Wel is hij doelgroep voor alt-right-bewegingen genre Schild en Vrienden. Ik hoop dat die tegen dan wat zijn gaan liggen, of dat hij af en toe naar zijn moeder heeft geluisterd. Ik wens hem het risico niet van die visie: mannen die “overwinnen” of die het onderspit delven en dus bèta-mannen zijn. Winnen of verliezen: de hardste versie van Darwin, door sprookjes geweven rond evolutionaire biologie aangescherpt tot in het karikaturale af.

Je wenst dat wereldbeeld geen vrouw toe, maar ook geen man.

Ooit zei Caitlin Moran eens in een stuk over feminisme voor mannen: jij bént niet het patriarchaat. Jij bent gewoon Patrick. Wij zijn allemaal een product van cultuur.

Meer gelijkheid zorgt niet voor meer competitie en ook niet voor eenheidsworst. Het verschil tussen mannen en vrouwen wordt er niet door opgeheven. Het zorgt er alleen voor dat iedereen meer zichzelf kan zijn. Binnen en wars van die twee categorietjes.

Vrouwendag is nog steeds nodig. Die vrouwenstaking op 8 maart is gerechtvaardigd.

Het persoonlijke is immers politiek. Nog altijd. Voor iedereen.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.