De Phuea Thai-partij van de afgezette premier Yingluck Shinawatra blijft erg populair bij de achterban. Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved

Thailand mag voor het eerst stemmen na de staatsgreep van 2014, onder het waakzame oog van de generaals

Voor het eerst sinds de staatsgreep van midden 2014 mogen de Thais opnieuw naar de stembus. Of dat de terugkeer van de democratie betekent, is nog maar de vraag, want de nieuwe grondwet van twee jaar geleden geeft de legerleiding beslissingsrecht over wie er de regering mag leiden.

Sinds mei 2014 wordt Thailand geregeerd door een junta in burgerkleren, onder leiding van voormalig generaal en stafchef Prayuth Chan-ocha. Die heeft er vijf jaar over gedaan om opnieuw vrije verkiezingen toe te staan. Maar hoe vrij zijn die nog?

De nieuwe premier zal de goedkeuring moeten krijgen van de legerleiding volgens de nieuwe grondwet van twee jaar geleden

Twee factoren kunnen de verkiezingen sterk beïnvloeden. Zo heeft een kiescommissie de grenzen van de kiesdistricten flink hertekend waardoor er nu minder districten zijn. Volgens de oppositie is die hertekening vooral bedoeld om de oppositie van "roodhemden", aanhangers van de verdreven familie Shinawatra, te dwarsbomen.

Het belangrijkste is evenwel de nieuwe grondwet die in april 2017 van kracht werd. Die bepaalt dat er vrij gekozen mag worden voor 500 zetels in het Huis van Afgevaardigden, maar dat alle 250 leden van de Senaat aangeduid zullen worden door de militairen. Meer nog: de nieuwe premier moet de goedkeuring krijgen van zowel het Huis als de Senaat. Of nog anders: de nieuwe premier zal groen licht moeten krijgen van "das Militär" en dat zal dus niet noodzakelijk de leider zijn van de grootste fractie in het Huis.

Alle kaarten in handen, maar toch...

De schijnbaar almachtige legerleiding heeft dus blijkbaar alle kaarten in handen om de politiek in Bangkok ook na de terugkeer van de "democratie" te domineren, maar toch heeft juntaleider Prayuth Chan-ocha de verkiezingen steeds opnieuw uitgesteld en heeft hij tot de laatste dag gewacht om zichzelf kandidaat voor het premierschap te stellen.

Juntaleider generaal Prayuth Chan-ocha heeft de verkiezingen lang uitgesteld. Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved

Waarom heeft hij zo lang gewacht? Dat komt vooral omdat sinds 2001 de partijen van de Shinawatra-familie alle vrije verkiezingen hebben gewonnen om vervolgens te worden afgezet door het leger of door het Hooggerechtshof. Dat gebeurde al vier keer: twee keer ging het om een premier van de Shinawatra's zelf, Thaksin in 2006 en zijn zus Yingluck bij de coup van 2014.

De partij van de Shinawatra's -Phak Phuea Thai ("partij voor Thais")- doet opnieuw mee aan de verkiezingen, maar de grootste aandacht ging onlangs naar de ermee verbonden zusterpartij Phak Thai Raksa Chart ("Thais redden de natie"). Die partij werd door het Hooggerechtshof verboden, omdat ze eerder zonder succes prinses Ubolratana, de zus van koning Mahavajiralongkorn, als lijsttrekker naar voren had geschoven. Haar kandidatuur werd meteen ingetrokken op vraag van het hof, mogelijk na druk van het leger.

Juntaleider Chan-ocha is onzeker

Daartegenover zou juntaleider Prayuth Chan-ocha zichzelf willen opvolgen, dit keer als burgerlijk premier. Hij leidt de nieuwe Phalang Pracharath, de conservatieve partij die recent rond de legertop is opgezet en die de grote vijand is van de Shinawatra's.

Prinses Ubolratana en de afgezette premier Thaksin Shinawatra vrijdag in Hong Kong. Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved

Het kiesspectrum is echter veel breder. Zo doet ook de oudere conservatieve Democratische Partij onder ex-premier Abhisit Vejjajiva (2008-2011) een gooi naar de gunst van de royalistische en conservatieve kiezers. Daarnaast zijn er nog tal van andere partijen, waaronder Phak Anakhot Mai ("nieuwe toekomstpartij")", dat is een nieuwe partij van de progressieve miljardair Thanathorn Juangroongruangkit (onthou vooral die naam). 

Na vijf jaar militair regime hebben de Thaise kiezers dus keuze genoeg, het is enkel de vraag of de verkozen politici bewegingsvrijheid krijgen van de legertop en dat lijkt vooralsnog niet het geval te zijn. Vergeet ook niet de directe en indirecte invloed die het koningshuis zou kunnen uitoefenen.

De overleden koning Bhumibol stond de voorbije jaren nauw bij de huidige machthebbers, maar van zijn zoon en opvolger Mahavajiralongkorn (Rama X) is dat niet zeker en de voorkeur van prinses Ubolratana zal veel kiezers ook nog in het geheugen liggen. Om dat nog eens duidelijk te maken, was prinses Ubolratana enkele dagen geleden nog eregaste op het huwelijk van de dochter van Thaksin Shinawatra in Hong Kong.  Daar was ook de andere afgezette premier, Yingluck Shinawatra, aanwezig. Afspraak voor de verkiezingen op zondag 24 maart.

Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.