Geld bijdrukken voor het klimaat: wonderoplossing of niet?

Nadat klimaatactiviste Anuna De Wever het eerder al had voorgesteld, opperde dit weekend ook Bart Staes, Europees parlementslid van Groen, het idee. Econoom Bart Van Craeynest vindt dat geld bijdrukken soms verantwoord is, maar niet voor het aanpakken van de klimaatuitdaging: "De inspanningen voor het klimaat zullen toch vooral van overheden, bedrijven en gezinnen moeten komen". 

opinie
Bart Van Craeynest
Hoofdeconoom bij Voka

"Om het klimaat te redden, kunnen we gewoon geld bijdrukken. Dat kon wel voor de banken, dus kan het zeker voor het klimaat". Dat idee duikt de jongste weken meer en meer op. Nadat Anuna De Wever het eerder al voorstelde, ging dit weekend ook Bart Staes, Europees parlementslid van Groen, die weg op.

Telkens was de voorspelbare kritiek er vrij snel, variërend van naïviteit, via ontsporende inflatie tot economische zelfmoord. Vooral op sociale media volgden al snel verwijzingen naar hyperinflatie, Zimbabwe of Weimar-Duitsland. Zoals zo vaak in discussies rond economische beleidskeuzes ligt de waarheid ergens tussenin. Geld drukken voor het klimaat kan wel, maar het is toch geen goed idee.

Geld bijdrukken kan…

Na de crisis van 2008 gingen centrale banken zowat overal ter wereld geld bijdrukken om de economie te redden. De centrale bankiers volgden daarbij de "handleiding" die Ben Bernanke, de latere voorzitter van de Amerikaanse centrale bank, in 2002 al uittekende in een speech over de aanslepende crisis in Japan. Ook als een centrale bank haar rente tot nul heeft verlaagd, kan ze nog altijd ingrijpen onder meer door via het aankopen van obligaties extra geld in het financiële systeem te injecteren. Geld bijdrukken dus.

Sommigen vinden "geld bijdrukken" blijkbaar moreel verkeerd, en dus nooit verantwoord. Maar moraliteit of andere dogma’s vormen geen goeie basis voor het economische beleid

Ongetwijfeld had Bernanke nooit gedacht dat hij dat enkele jaren later zelf zou moeten doen. De critici schreeuwden toen ook al moord en brand, en waarschuwden dat allerlei economische catastrofes snel zouden volgen, met een ontsporende inflatie voorop. Sommigen vinden "geld bijdrukken" blijkbaar moreel verkeerd, en dus nooit verantwoord. Maar moraliteit of andere dogma’s vormen geen goeie basis voor het economische beleid. 

Tien jaar nadat de Amerikaanse centrale bank startte met op grote schaal geld bijdrukken blijft het wachten op de doemscenario’s die sommigen voorspelden. Dat betekent trouwens niet dat geld bijdrukken nu zomaar onbeperkt kan zonder zorgen. Geld bijdrukken is een instrument van het monetaire beleid dat in bepaalde omstandigheden verantwoord ingezet kan worden. 

Geld bijdrukken is een instrument van het monetaire beleid dat in bepaalde omstandigheden verantwoord ingezet kan worden

Als een economie onder haar normale capaciteit draait, dieper in crisis dreigt af te glijden en de centrale bank heeft haar klassieke instrumenten (zoals de rente) opgebruikt, dan is geld bijdrukken een optie. In die omstandigheden kan het helpen om een diepere crisis te vermijden. Maar, het is ook zeker geen wondermiddel dat alle problemen oplost. Geld bijdrukken is een speciaal instrument voor speciale omstandigheden.

Een volgende beleidsoptie in de handleiding van Bernanke was "helikoptergeld", waarbij de centrale bank geld bijdrukt om het dan met een helikopter over de bevolking uit te strooien. Concreet zou dat kunnen via een belastingverlaging die door de centrale bank gefinancierd wordt. In dat kader zou het perfect mogelijk zijn om het bijgedrukte geld te kanaliseren naar groene projecten. Onder de juiste omstandigheden kan dat een verantwoorde beleidskeuze zijn. 

… maar voor het klimaat is het geen goed idee

Net als de meeste beleidsinstrumenten kan het bijdrukken van geld verkeerd gebruikt worden. Als een centrale bank bijvoorbeeld in een goed draaiende economie extra geld gaat toevoegen, dan zullen de neveneffecten van toenemende inflatie wel snel de kop opsteken. Cruciaal is ook dat de betrokken centrale bank geld kan toevoegen in crisismomenten, maar evengoed dat geld terug uit het systeem moet halen als de crisis achter de rug is.

In die zin is het geen geschikt instrument om de klimaatuitdaging aan te pakken. Die vereist de komende decennia een continue stroom van investeringen, niet zozeer tijdelijke injecties van middelen in periodes van economische crisis.

Geld bijdrukken is geen geschikt instrument om de klimaatuitdaging aan te pakken. Die vereist een continue stroom van investeringen, niet zozeer tijdelijke injecties van middelen

In essentie beschikt de centrale bank maar over één instrument, het sturen van de geldhoeveelheid (via o.m. communicatie, rentes of geld drukken), en daarmee moet ze één doelstelling proberen te realiseren, het vrijwaren van de monetaire stabiliteit. Als die centrale bank ook het klimaat moet gaan redden, dan dreigt ze op termijn voor een onmogelijke keuze komen te staan.

De komende decennia zullen de klimaatdoelstellingen continu extra middelen vereisen, terwijl het vanuit de doelstelling van monetaire stabiliteit enkel in periodes van economische crisis verantwoord kan zijn om geld bij te drukken. In normale economische omstandigheden eisen die twee doelstellingen tegengestelde ingrepen van de centrale bank. Kiest die dan om de klimaatinvesteringen terug te draaien, of om de monetaire stabiliteit in gevaar te brengen? Dat is een onmogelijke keuze die hoe dan ook verkeerd uitdraait.

Geld zal van overheden, bedrijven en gezinnen moeten komen

De klimaatuitdaging zal de komende decennia hoe dan ook belangrijke inspanningen vereisen, en dat zal geld kosten. Er is daarvoor geen magische oplossing die niemand zal voelen. In bepaalde periodes kan het beleid van de centrale bank die inspanningen (tijdelijk) mee ondersteunen, maar de absolute prioriteit van de centrale bank moet monetaire stabiliteit blijven. 

De inspanningen voor het klimaat zullen toch vooral van overheden, bedrijven en gezinnen moeten komen. En de noodzakelijke investeringen, sturende belastingen en/of subsidies zullen wel degelijk voelbaar zijn.        

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.