AFP

Campagne moet u bewust maken van desinformatie: "Stel altijd vragen bij wat je leest, ziet en hoort"

"Stel altijd vragen bij wat je leest, ziet en hoort, want de publieke opinie wordt beïnvloed", zegt Machteld Boussemaere van het Europahuis Ryckevelde. In aanloop naar de verkiezingen op 26 mei organiseert het Europahuis campagnes om u bewust te maken van desinformatie. Volgens Boussemaere is het op de hoogte zijn van bepaalde desinformatie-technieken in verkiezingstijd erg belangrijk. 

Eind mei wordt er gestemd voor een Vlaams, federaal en Europees Parlement. In onder meer televisiedebatten, krantenberichten en sociale media-updates zie je in tijden van verkiezingen meer en meer desinformatie-technieken, zegt Boussemaere tegen VRT NWS. 

Internettrollen

"Je ziet welk effect de jarenlange negatieve berichtgeving van de Britse roddelpers heeft gehad op het land: de brexit is daar het resultaat van. Als je elke dag hoort dat alles de schuld is van de Europese Unie ga je je er vanzelf tegen keren." Ook geeft ze de inmenging van Russische internettrollen op de Amerikaanse presidentsverkiezingen als voorbeeld.

In Vlaanderen is nepnieuws voorlopig nog een randfenomeen

Machteld Boussemaere van het Europahuis

In Vlaanderen is nepnieuws voorlopig nog een randfenomeen, zegt Boussemaere. Het is vooral desinformatie waar we ons bewust van moeten zijn. "Dat gaat dan over de polariserende werking van het geven van bepaalde boodschappen. Zoals de wij-zij-techniek, waarbij mensen met opzet tegenover elkaar worden geplaatst. Ook heb je tijdens de verkiezingen te maken met of-of-technieken, waarbij je mensen slechts een keuze laat maken uit twee mogelijkheden, zoals willen we alle vluchtelingen binnenhalen of laten we ze daar? Dat is een heel zwart-wit-verhaal."

Gevaarlijk

Desinformatie is een groot gevaar voor de samenleving, zegt Sven Gatz, Vlaams minister van Cultuur, Media, Jeugd en Brussel, tegen VRT NWS. "Als je als burger terechtkomt in een situatie waarin je niet meer weet wat wel en niet waar is, is dat heel gevaarlijk. Als er geen ijkpunt meer is waar je op kunt terugvallen om te weten of iets klopt of niet, kan er verwarring ontstaan."

Feiten staan steeds meer ter discussie en dat is erg jammer

Sven Gatz

Gatz zegt dat er een belangrijke gidsfunctie langzaamaan wegvalt. "In Europa gaan we de verkeerde kant op. Instituties, zoals bepaalde universiteiten en overheden worden niet altijd meer voor waar aangenomen. Feiten staan steeds meer ter discussie en dat is erg jammer. Ze zouden nog altijd zwaarder moeten wegen dan meningen."

Fake news

Op Europees niveau is in 2015 al een nieuw agentschap opgericht, dat de website "EU versus desinformatie" lanceerde, naar aanleiding van de Russische desinformatiecampagnes. Er wordt een database bijgehouden met nepnieuws en desinformatie uit Russische bronnen. Sinds de start van hun archief zijn bijna vierduizend nieuwsartikelen als "fake" beschouwd.

Nepnieuws is dus niet het grote probleem in ons land, het gaat vooral om desinformatie waar alertheid voor nodig is. Europahuis houdt door heel het land komende tijd acties, zoals "Nee tegen nonsens" om bewustwording te creëren. Via hun website kunt u testen hoe goed u op de hoogte bent van drogredenen, fake news en desinformatie-technieken. De federale overheid hield tot voor kort ook een debat over desinformatie, maar de in het leven geroepen fake-news-website is al een tijdje verouderd. 

Hoe zit het in omringende landen?

In ons eigen land is het dus vooral het Europahuis dat actievoert tegen "fake news". In omringende landen is er een tendens dat de overheden zelf actief actievoeren tegen het fenomeen. In Nederland heeft de overheid spotjes en campagnes gelanceerd om nepnieuws in deze verkiezingstijd te herkennen. De dreiging van desinformatie in aanloop naar de verkiezingen is volgens de noorderburen reëel. 

Bekijk wie de boodschapper is van het nieuws en waarom het zo geframed is

Machteld Boussemaere van het Europahuis

Duitsland en Frankrijk gaan volgens Boussemaere nog een stap verder dan enkel en alleen een informatiecampagne. “Daar worden wetten voorgesteld (Frankrijk) of aangenomen (Duitsland) die nepnieuws offline willen halen. Dan gaan we wel een problematische kant op als de overheid die beslissingen gaat nemen.”

Het Russische parlement gaf vorige week groen licht voor een nieuwe wet, waarbij de regering mensen gevangen kan zetten als ze “fake news” (lees: tegen de regering) niet verwijderen. Politieke dissidenten van de president van Rusland Vladimir Poetin worden volgens velen op deze manier het zwijgen opgelegd. "Daarmee schaart Poetin zich achter andere dictators zoals in de Filipijnen, Myanmar en Thailand, die in sneltempo nieuwe en radicale wetten tegen fake news maken", zegt Boussemaere.

"Gelukkig is het in ons land wel anders geregeld. Blijf dus vragen stellen bij artikelen over vluchtelingen, migratie, de brexit en alle andere zaken. Bekijk wie de boodschapper is van het nieuws en waarom het zo geframed is", zegt Boussemaere. Minister Gatz is blij met de vele initiatieven die er in ons land zijn ontstaan.  "We zenden geen reclamespotjes uit en voeren ook geen actieve landelijke campagne. Toch doet onder meer het Vlaams Kenniscentrum Mediawijsheid er op scholen alles aan om jongeren bewust te maken van desinformatie."