Video player inladen ...

Het Grote Debat in Frankrijk: slimme strategie van Macron of toch nieuwe vorm van inspraak?

Zo'n tienduizend (!) lokale vergaderingen zijn er de voorbije maanden geweest en anderhalf miljoen bijdragen op de internetsite. Het nationale debat in Frankrijk is een succes, maar dat betekent voor president Emmanuel Macron wel dat hij er iets mee moet doen. 

analyse
Rony Van Gastel
Rony Van Gastel is buitenlandjournalist en Frankrijk-kenner bij VRT NWS.

Het Grand Débat National werd in december door Macron in het leven geroepen om de onvrede van de gele hesjes te kanaliseren. Aanvankelijk werd het idee op hoon onthaald. "De burgers en hun burgemeesters zullen niet in de val trappen" en "een vertragingsmanoeuvre van Macron, alleen bedoeld om de lont uit het kruitvat van de gele hesjes te halen". Maar in de praktijk is het toch een experiment in burgerparticipatie op grote schaal geworden. Ongezien.

De eerste fase is afgelopen, maar daarmee is de kous niet af. In de tweede fase komen er standjes in de postkantoren en de stations. En vooral: grote thematische vergaderingen, waar ook werkgevers en vakbonden hun zegje krijgen. Rond half april komt Emmanuel Macron in eigen persoon met de langverwachte conclusies, die nog voor de zomer in de praktijk moeten worden omgezet.  

Natuurlijk zijn er twijfels over de eerlijke bedoelingen van de president. Critici wijzen erop dat de timing hem verdacht goed uitkomt in de aanloop naar de Europese verkiezingen van 26 mei. Is dit echt burgerparticipatie of is het een handige en interactieve vorm van campagne voeren? 

Als campagne is het tot nu toe geslaagd. Twee luitenanten van de president zijn uitgebreid aan bod gekomen in de media, als "moderatoren" van het debat. Een betere manier om minister Sébastien Lecornu en staatssecretaris Emanuelle Wargon op het voorplan te brengen, bestaat er niet. En wat de president zelf betreft: wanneer hij straks met een aangepast beleid komt, dan kan hij dat verkopen als "de wil van de Fransen" en niet als "de wil van de president". Op het eerste gezicht geniaal, toch?  

Is er eigenlijk wel iets uit dat debat gekomen?

Van bij het begin waren er vier grote thema's vastgelegd. Belastingen en fiscaliteit uiteraard, want de opstand tegen de hoge brandstoftaksen vormde toch het vertrekpunt voor de gele hesjes. Voor de rest zal er nog aandacht zijn voor de organisatie van de staat, de openbare diensten en de ecologische transitie. Maar daar blijft het niet bij.

Er zijn nieuwe thema's opgedoken. Macron gaat verrassen!

minister Sébastien Lecornu

Wat er precies naar boven komt, weten we (nog) niet. Maar minister Lecornu zegt alvast dat het debat nieuwe thema's heeft opgeleverd. Van "koopkracht en lonen" en "immigratie-integratie" schrikken we niet. Maar ook de herwaardering van het onderwijs, de toegang tot de gezondheidszorg en de strijd tegen de speculatie zijn erbij.

Minister Lecornu belooft dat Macron de Fransen gaat verrassen. Maar daar ligt meteen ook een risico. Want belofte maakt schuld en na een debat dat maanden heeft geduurd, is de verwachting groot. De president moet nu wel met iets substantieels komen. Anders zal de kritiek vernietigend zijn. 

Bovendien zijn de mogelijkheden voor Macron beperkt. Zoals staatssecretaris Emanuelle Wargon al zei: "We kunnen natuurlijk niet alle punten aanpakken die de Fransen op tafel hebben gelegd". Dat heeft ook te maken met geldgebrek. De begroting gaat dit jaar al met meer dan drie procent van het BBP in het rood.

Dat is onder meer het gevolg van de dure toegevingen die Macron in december aan de gele hesjes deed, zoals hogere minimumlonen en de afschaffing van de extra belasting op brandstof. De schatkist is leeg. De Europese Commissie knijpt tot na de verkiezingen nog een oogje toe maar fronst toch de wenkbrauwen.

Komt er weer een rijkentaks?

Wat kan Macron doen? Zijn partij,  La République en Marche (LRM) heeft al een paar ideeën gelanceerd. Opvallend:  LRM pleit voor een aanpassing van de pensioenen aan de index - terwijl de regering-Philippe de pensioenen dit en volgend jaar met maar 0,3 procent wil laten stijgen. De partij van de president die de eigen regering tegenspreekt dus, een veeg teken?

Over de invoering van een volksreferendum naar Zwitsers model rept LRM met geen woord. Dat is nochtans zowat de belangrijkste eis van de gele hesjes. Er is al evenmin sprake van de herinvoering van de "rijkentaks" - de vermogensbelasting die Macron heeft afgeschaft. Dat ligt ook moeilijk. Naast de klassieke economische argumenten - je jaagt de rijkdom op die manier Frankrijk uit - spelen ook de verkiezingsbeloften van Macron.

De president heeft voor zijn campagne namelijk veel geld opgehaald bij rijke Fransen, ook in het buitenland. Met de belofte dat de rijkentaks zou worden afgeschaft. Moeilijk natuurlijk om die geldschieters nu te laten vallen. Wat er wel zou kunnen komen? Een verhoging van de IFI, een immobiliënbelasting. Wie veel of duur Frans vastgoed bezit, zal in de toekomst mogelijk meer moeten gaan betalen, geen goed moment dus voor een villa aan de Azurenkust. 

Heeft Macron Geert Noels gelezen?

Minister Lecornu lanceerde nog een ideetje. Er heerst in Frankrijk al lang onvrede over fusies en schaalvergroting bij de openbare diensten. De Fransen pikken het niet dat het lokale ziekenhuis, hun dorpsschooltje of postkantoor dichtgaat. Sinds 2015 zijn ook de regio's gefuseerd tot mastodonten waar de mensen weinig mee hebben. Lecornu zegt "dat ze nu maar eens moeten afstappen van het gigantisme van de voorbije jaren". Small wordt weer beautiful. Tiens, zouden ze bij Macron het nieuwste boek van Geert Noels hebben gelezen? 

Een ruk(je) naar links?

Een laatste redmiddel voor Macron is een klassieker in Frankrijk. Weg met de premier! Want wanneer er kritiek is, stapt niet de president op, maar vervangt hij simpelweg zijn regering. Het valt dus niet uit te sluiten dat eerste minister Edouard Philippe in april wordt geofferd op het altaar van de gele hesjes. Een nieuwe premier kan dan het uithangbord worden van een socialer beleid. Na zijn eerste jaren - die vooral rechts en liberaal zijn geweest - kan president Macron dan zijn sociale kant laten zien. 

Dat zal ongetwijfeld niet volstaan om de harde kern van de gele hesjes te overtuigen. Maar of Macron dat erg vindt? De hypothetische partij van de gele hesjes zou bij de Europese verkiezingen maar drie procent halen. De zaterdagbetogingen lijden aan bloedarmoede en trekken hoe langer hoe minder volk, al willen de hesjes zaterdag toch nog eens "knallen" in Parijs.

Als we de peilingen mogen geloven, is de lucht enigszins aan het opklaren voor Macron. Hij krijgt nu 31 procent van de Fransen achter zich, acht procent meer dan op het dieptepunt in december. En hij doet het beter dan zijn premier én beter dan zijn voorganger Hollande op hetzelfde moment.

De partij van Macron ligt in de race voor de Europese verkiezingen nek-aan-nek met het uiterst rechtse Rassemblement National van Marine Le Pen. Een paar jaar geleden zou dat als rampzalig zijn weggezet, nu wordt het al een halve overwinning voor de president genoemd. Gematigd links en gematigd rechts volgen op ruime afstand. Al bij al lijkt de machtsbasis van Macron intact. Met dank aan het Geniale Grote Debat? 

Bekijk hieronder de reportage van "Terzake":

Video player inladen ...