Brits premier Theresa May. AFP or licensors

Is dit nu dan de grote brexitdoorbraak?

De Britse premier Theresa May en Europees Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker zijn het gisteravond eens geraakt over juridisch-technische toevoegingen aan het brexitakkoord. May hoopt daarmee nu eindelijk de goedkeuring te krijgen van het Britse parlement. Maar is dit wel echt de grote doorbraak? En wat als het parlement ook deze deal keldert?

1. Eerst even terugspoelen: waar gingen deze gesprekken nu precies over?

De Britse premier Theresa May was in allerijl naar Straatsburg afgereisd voor overleg met Jean-Claude Juncker, de voorzitter van de Europese Commissie. Om het terugtrekkingsakkoord met de EU goedgekeurd te kunnen krijgen door het Britse parlement moest May proberen om nog wat toegevingen af te dwingen van de Europese onderhandelaars.

Het grote twistpunt is het hoofdstuk over de "backstop". Dat zogenoemde "vangnet" moet beletten dat er na de brexit opnieuw strenge grenscontroles komen tussen de buren Noord-Ierland (onderdeel van het Verenigd Koninkrijk dat met de brexit mee afscheurt van de EU) en Ierland (geen onderdeel van het Verenigd Koninkrijk en dus ook na de brexit lid van de EU).

Het hoeft weinig betoog dat zo'n harde grens het leven van de mensen op het Ierse eiland enorm zou bemoeilijken én bijzonder onaangename herinneringen zou oproepen aan de periode van de burgeroorlog die er 30 jaar heeft gewoed. 

De "backstop" stelt daarom: zolang er na de brexit geen nieuw handelsakkoord is tussen het VK en de EU, blijft het VK in de douane-unie en blijft Noord-Ierland voor onder meer landbouwproducten in de eengemaakte markt.

Maar in de ogen van de voorstanders van een harde brexit is die "backstop" helemaal geen vangnet, maar wel een achterdeurtje waarmee de EU het VK tot in den treure kan blijven binden aan de douane-unie. Zij willen er dus zo snel mogelijk van af en onmiddellijk nieuwe afspraken maken over dat heikele punt.

2. En wat is er nu dan beslist?

Er worden, na de gesprekken van gisteren in Straatsburg, nu drie dingen toegevoegd aan het terugtrekkingsakkoord:

  • Een extra, gezamenlijke, juridische verklaring, die nog eens verzekert dat de "backstop" tijdelijk is en dat EU en het VK zo snel mogelijk een alternatief moeten onderhandelen.
  • Een gezamenlijke toevoeging aan de politieke verklaring over de brexit die eigenlijk vooral in plechtige bewoordingen stelt dat beide partijen hun uiterste best zullen doen om zo snel mogelijk een betere deal dan de backstop te zullen onderhandelen.
  • Een eenzijdige verklaring van het VK - dus een waar geen EU-handtekening op staat - die stelt dat, als blijkt dat de "backstop" toch permanent wordt, niemand het VK kan tegenhouden om zelf uit die deal te stappen.

Lees voort onder de explainer-video: "Waarom is de Noord-Ierse grens het struikelblok voor de brexit?"

Video player inladen ...

3. Drie technische inlegvelletjes, vormen die dan de oplossing voor de impasse?

"Zo wil men het laten uitschijnen", denkt VRT-journaliste Veerle De Vos, die het brexitproces van dichtbij volgt. Maar de eerste reacties zijn ook niet bijster bemoedigend. May spreekt dan wel van "wettelijke garanties", maar de Ieren temperen dat tot "verzekeringen", terwijl Juncker het zelf slechts heeft over "aanvullingen". "Sommige waarnemers spreken van 'de nieuwe kleren van de keizer'. Jeremy Corbyn, de leider van de linkse partij Labour, heeft de deal al bestempeld als een schaamlapje."

Archiefbeeld ter illustratie.

4. Maar Mays eigen regering heeft de brexitdeal toch al goedgekeurd? Waarom krijgt ze dan zoveel tegenwerking van haar parlement?

"May leidt eigenlijk een minderheidskabinet", zegt De Vos. "Haar conservatieve partij heeft niet genoeg stemmen om de deal er alleen door te krijgen in het parlement. Dus heeft May zich verbonden met de protestantse, unionistische Noord-Ierse partij DUP. Maar die zijn principieel tégen een backstop, zelfs als die in het voordeel zou zijn van de Noord-Ierse burgers, omdat die in de ogen van DUP een mogelijke eerste stap is naar de hereniging van Ierland."

Daar komt nog eens bovenop dat het parlement over de partijen heen bijzonder verdeeld is over de brexit. "Je hebt een groep parlementsleden die gewoon wil gaan voor een harde brexit, zonder akkoord. Je hebt er die enkel een zachte brexit willen. Je hebt dan nog een groep die nog hoopt op een tweede referendum. May zwaait daarom zelfs met geld om Labour-parlementsleden van armere kiesdistricten over de brug te trekken om haar akkoord te steunen."

Volgens De Vos zit er voor May maar één ding op vanavond: "Ze zal proberen om de parlementsleden heel erg bang te maken: als je dit niet goedkeurt, kies je voor de chaos."

5. En als het parlement het akkoord weer afkeurt, mogen we ons dan definitief opmaken voor een harde brexit?

"Wel, dat is het bijzondere: in principe is zelfs na vanavond, 17 dagen voor de brexit in werking treedt, alles nog mogelijk", merkt De Vos op. "Als dit akkoord wordt afgekeurd, stemt het parlement woensdag over de vraag of er dan een "no deal"-brexit moet komen. Nu is de verwachting dat dat zal worden weggestemd, al weet je natuurlijk nooit."

"Als dat gebeurt, is er ook donderdag nog een stemming: de brexit uitstellen of niet. Er is nu zelfs nog sprake van de optie om een allerlaatste stemming te houden op 26 maart, 3 dagen voor de deadline."

En in al die scenario's gaan we er dan nog van uit dat May aanblijft als premier. Want ook dat is een mogelijkheid: dat May in de loop van de week gedwongen wordt om op te stappen. Dan is de Britse politieke chaos compleet.

Beluister hier ook het gesprek met Veerle De Vos in "De ochtend" op Radio 1: