Brexit: wat kan/moet/mag er nog gebeuren? Een overzicht

Vandaag stemt het Britse parlement voor de derde keer in drie dagen tijd over de brexit, de uitstap van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Gisteravond verwierpen de parlementsleden een uitstap zonder akkoord op 29 maart. En dinsdagavond stemden ze het akkoord weg dat premier Theresay May met Europa onderhandeld had. Welke opties zijn er nog? We zetten het voor u op een rijtje.

Dinsdag stemde het Britse parlement al voor de tweede keer het akkoord weg dat premier Theresa May heeft onderhandeld met Europa. Woensdag moesten de parlementsleden zich dan uitspreken over een "no deal": kan een uitstap uit de Europese Unie op 29 maart zonder akkoord? Heel wat harde brexiteers stuurden daarop aan, ook al zou dat tot juridische, economische en politieke chaos leiden. 

Met een meerderheid van 43 stemde het parlement tégen een "no deal", tegen een uitstap uit de Europese Unie op 29 maart zonder akkoord dus. Maar opvallend: de parlementsleden keurden ook een amendement goed waarin ze zeggen dat ze "in geen enkele omstandigheid" een uitstap zonder akkoord willen. En dat was niet volgens het plan van May gerekend.

Vanavond moeten de parlementsleden zich uitspreken over de vraag tot uitstel van de brexit, het beruchte artikel 50 verlengen, zeg maar. Wijst het parlement dat uitstel af, dan moet het Verenigd Koninkrijk alsnog de Unie verlaten op 29 maart, zonder akkoord, tenzij er nog een nieuw uitstapakkoord komt voor die datum. 

Stemmen de parlementsleden voor uitstel, dan moet premier Theresa May daarvoor de toestemming vragen aan Europa.  Stel dat de 27 overige EU-landen instemmen met uitstel, welke opties heeft Theresa May dan nog? De Britse openbare omroep BBC telt er zeven.

(Lees voort onder de grafiek)

1. Geen akkoord

Theresa May wil de brexit uitstellen tot 30 juni. Maar daarmee moeten alle 27 overige EU-landen akkoord gaan, en binnen Europa is er maar weinig animo voor uitstel, zeker als dat zo lang zou aanslepen. Komt er géén uitstel, en vindt het Britse parlement geen andere oplossing, dan betekent dat onder de huidige regeling nog altijd dat er een brexit zonder akkoord komt op 29 maart, zoals bepaald in het beruchte artikel 50.

En ook uitstel betekent niet noodzakelijk dat het Verenigd Koninkrijk de Europese Unie in élk geval verlaat mét een akkoord. Als er tijdens een uitstelperiode -hoe kort of hoe lang ook- geen akkoord te bereiken is, kan er alsnog een "no deal" zijn.

Ook de opmerkelijke stemming gisteravond verandert daar weinig aan. De Britse parlementsleden stelden in een meerderheid wel dat ze "in geen enkele omstandigheid" een brexit zonder akkoord willen, maar die stemming geeft een intentie aan en is niet bindend.

2. Opnieuw stemming over akkoord May-Europa

Premier May zou voor een derde keer kunnen proberen haar akkoord door het Britse parlement te krijgen. Dit is allicht de simpelste actie tijdens de uitstelperiode. Het is al twee keer afgewezen, maar niets belet haar om het opnieuw ter stemming te brengen. Misschien vindt ze dan wel goedkeuring voor een akkoord op een latere datum.

3. Grote heronderhandeling

Premier May zou een grote heronderhandeling kunnen voorstellen aan Europa, een onderhandeling die niet gaat over punten en komma's. De Britse regering zou bijvoorbeeld kunnen gaan voor het zogenoemde Noorse model, dat een nauwere band met de EU inhoudt dan wat nu op de tafel ligt.

Europa zou kunnen weigeren om opnieuw te onderhandelen, wat May dwingt om een van de andere opties te kiezen. De EU heeft alleszins al laten verstaan dat ze niet bereid is om opnieuw te praten over het akkoord dat nú op de tafel ligt.

4. Een nieuw referendum

Een nieuw referendum behoort ook tot de mogelijkheden. Het kan niet-bindend en adviserend zijn, net zoals andere referenda, maar sommige Britse parlementsleden pleiten voor een bindend referendum. In ieder geval kan er niet "zomaar" een nieuw referendum komen. Dat vereist nieuwe wetgeving over het precieze kader over het wat en hoe van dat referendum. Én tijd: er is minimaal 22 weken nodig om alles te kunnen regelen.

5. Verkiezingen

Door verkiezingen uit te schrijven, zou Theresa May een politiek mandaat voor haar akkoord met Europa kunnen krijgen. Voor verkiezingen heeft ze wel de steun van twee derde van de Britse parlementsleden nodig. En nieuwe verkiezingen kunnen -zoals de vorige keer- natuurlijk ook slecht uitdraaien voor haar.

6. Een nieuwe vertrouwensstemming

Oppositiepartij Labour kan op eender welk moment een nieuwe motie van wantrouwen tegen de regering-May indienen. De parlementsleden moeten zich dan beraden: willen ze dat de regering nog voortdoet?

Is het antwoord op de motie "dat dit Huis geen vertrouwen heeft in de regering van Hare Majesteit" ja, dan volgt een aftelperiode van 14 dagen. Slaagt de huidige regering, of een alternatieve regering, er in die periode niet in een nieuwe vertrouwensstemming te winnen, komen er nieuwe verkiezingen.

7. Geen brexit

Het Europese Hof van Justitie heeft geoordeeld dat het Verenigd Koninkrijk artikel 50 over de brexit eenzijdig kan herroepen. Maar met een regering die nog altijd vastberaden is uit de EU te stappen, zal er allicht eerst gegrepen worden naar andere grote opties.

En zijn er nóg alternatieven?

  • Theresa May overleefde in december nog een stemming over het leiderschap binnen haar eigen Conservatieve partij, daarin kan ze het eerste jaar niet meer door partijgenoten uitgedaagd worden.
  • May zou zelf ontslag kunnen nemen, als ze haar akkoord er niet door krijgt en ze niet van koers wil veranderen. Dan komt er een campagne binnen de Conservatieve partij om te bepalen wie de nieuwe leider wordt, en dus de nieuwe premier.
  • May kan onder druk gezet worden door parlementsleden om ontslag te nemen als het parlement een zogenoemde censure motion goedkeurt. Vergelijkbaar met een motie van wantrouwen, maar zonder dezelfde automatische gevolgen. Dat zou kunnen resulteren in een nieuwe premier of zelfs een hele regeringswissel.

Herbekijk de VRT NWS Live met expert Ivan Ollevier, die vanuit Londen extra duiding geeft:

Video player inladen ...