AFP or licensors

Theresa May: koppige betweter of rots in de Britse branding? Een portret

Maydelijden. Die woordspeling ging rond toen de hese, oververmoeide Britse premier eergisteren voor de tweede keer naar de slachtbank werd geleid. Moeten of mogen we medelijden hebben met Theresa May? Of is ze een doordrijver met een tunnelvisie? Wat heeft ze al doorstaan sinds ze premier werd en waarom houdt ze zich koppig recht in deze wanhopige situatie? 

Wat dacht u toen u de doodvermoeide Theresa May de voorbije dagen schrapend en kuchend zag staan op de voorbank van het House of Commons? Had u medelijden toen ze telkens weer werd afgestraft door tegenstanders van alle kanten? Backbenchers en ministers van haar eigen partij, brexiteers en remainers, Labour en DUP: de klappen kwamen van overal en niet voor de eerste keer. Er werd gehoond, geroepen en gespot.

Iedereen had de premier al maanden geleden doodverklaard. Keer op keer dacht iedereen dat ze knock-out zou gaan. Maar nee. Theresa May stond op en zei: "De opties die voor ons liggen, zijn dezelfde als ze altijd zijn geweest." 

IJzeren Dame(s)

Midden in de politieke boksring van alle kanten slaag krijgen, is geen pretje. Maar medelijden - of spot - is een spontaan gevoel, dat vaak opborrelt zonder veel historisch besef. Objectief gezien is de situatie van Theresa May immers nog lang niet te vergelijken met wat haar illustere vrouwelijke voorganger Margaret Thatcher doorstond tijdens haar premierschap.

Tussen 1979 en 1990 kroop die andere IJzeren Dame zelf in een tank tijdens de Falklandoorlog tegen Argentinië. Ze lag overhoop met de Europese Unie en had slaande ruzie met de Britse mijnwerkersbonden onder leiding van Arthur Scargill. Het land lag in 1984 plat door landelijke stakingen en er waren gewelddadige confrontaties. Thatcher ontsnapte in datzelfde jaar ternauwernood aan een bomaanslag van het IRA in Brighton waarbij vier doden vielen. Toch hield ze diezelfde middag in oktober zonder verpinken nog haar geplande toespraak (zie foto). Pas door de aanhoudende rellen over de "poll tax" in 1990, trad ze zelf af. 

AP1984

Het grote verschil in perceptie is dat de uitspraken en daden van Theresa May in ons multimediale tijdperk van veel dichterbij worden gevolgd. Elke uitspraak of uitschuiver, elke rimpel of grimas, elk paar schoenen, elk halskettinkje, wordt dagelijks onder de loep genomen. Door de media maar vooral ook op het publieke forum van de sociale media, dat alles versterkt, verspreidt en uitvergroot. (zie onder)

Het megafoon-effect. 

"Niet praten maar doen"

Theresa May is een harde tante. Maybot wordt ze ook genoemd, omdat ze immuun lijkt voor kritiek, zelfs voor die van de sociale media. In de politieke boksring voelt ze zich als een vis in het water. Ze is bovendien veerkrachtig en plichtsbewust, zeggen insiders. Voor haar is politiek geen spel.

"De beslissingen die we nemen, hebben een invloed op het leven van de mensen. Daardoor moeten we ons laten leiden", zei ze in een interview. In de pers zal je over May nooit horen dat ze opportunistisch is, hebzuchtig of verwaand. Dat kan niet van iedereen in Westminster worden gezegd. Dat verklaart al voor een stuk waarom ze ondanks al die politieke nederlagen toch volhoudt en haar taak wil afmaken. "Determined to deliver her deal", hoe vaak hebben we dat de afgelopen weken niet gehoord?

Maar Mays verbeten plichtsbesef, dat al legendarisch was toen ze nog minister van Binnenlandse Zaken was, heeft ook een keerzijde. "Mijn hele filosofie draait rond: niet praten, maar doen", zei ze in hetzelfde interview. Dat leidt tot een zekere tunnelvisie. Koste wat het kost je eigen doel willen bereiken, maakt zelfrelativisme moeilijk en verbreedt de kloof met andere politici én met de burger.

May wijkt geen duimbreed af van haar ideeën en luistert niet naar gematigde stemmen die intussen zijn opgegaan over de fracties heen en die misschien wél een oplossing voor de brexit kunnen aanreiken. Het belet haar ook om haar politieke verantwoordelijkheid te nemen en na de opeenstapeling van mislukkingen toch op te stappen. Margaret Thatcher deed dat in 1990 uiteindelijk wél. 

UK Parliament

"Ik moet de wil van het volk volbrengen"

Dat klinkt mooi en edel, maar hoe dicht staat Theresa May bij haar volk? Als ze al eens tussen "de mensen" gaat staan, dan komt het altijd wat houterig over. Zoals tijdens haar kiescampagne, of laatst nog, in januari, toen ze in een pottenbakkerij nog eens haar brexitdeal ging verdedigen. De arbeiders zaten er braafjes bij en keken naar hun premier, die in wezen mijlenver van hen afstond. Theresa May kan wel eens ‘tongue in cheek’ uit de hoek komen, zelfs over haar hese keel kreeg ze de parlementsleden aan het lachen. Maar charismatisch en spontaan is ze niet en dansen moet ze al helemaal niet proberen, zelfs niet op muziek van ABBA. Hopelijk heeft haar pr-assistent dat intussen begrepen. 

Tijdens de vervroegde verkiezingen waren we in haar dorpje, Sonning. Een rijke plattelandsgemeente met cottages, een gezellig kerkje en een conservatief kiespubliek. Dat de premier en vicarisdochter daar haar zondagsrust vindt en gaat wandelen tussen gelijkgezinden, kan je je makkelijk inbeelden. Maar nogmaals: hoe dicht is Sonning bij "het volk", die multiraciale en veelgelaagde smeltkroes van de Britse maatschappij? (lees voort onder de foto)

Sonning, UK, foto Katrien Vanderschoot

De tragedie van May

Een BBC-journaliste noemde gisterochtend Mays politieke lot een tragedie. Ten eerste heeft ze de brexitdiscussie na het referendum als een vergiftigd geschenk gekregen van oud-premier David Cameron, die al enkele uren na de uitslag in 2016 de handdoek in de ring gooide. Hij is al vaker haar lafhartige tegenpool genoemd. 

Ten tweede heeft ze als 'remainer' zelf voortdurend met passie moeten pleiten voor de uitstap, een behoorlijke spagaat is dat. Ten derde, en dat is het belangrijkste, heeft ze door al het politieke gekibbel de voorbije twee jaar niet de kans gehad om de grondoorzaken van het brexitdrama aan te pakken: de immense kloof tussen burger en politiek en de echte maatschappelijke problemen.

Nu is het te laat, ook al blijft May verkondigen dat het allemaal nog kan lukken voor 29 maart. Haar land is verdeeld, haar parlement is verdeeld, haar regering is verdeeld  en zijzelf heeft haar belofte van een "bright and better future" niet waargemaakt. Of overleeft ze toch nog die volgende uppercut?