Een man zoekt naar iets waardevol tussen het afval op het "strand" van de Arabische Zee bij Mumbai, India. Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

VN: Vervuiling veroorzaakt kwart van ziektes en van voortijdige overlijdens, 9 miljoen per jaar

Wereldwijd zijn een kwart van alle voortijdige overlijdens en ziektes te wijten aan verschillende vormen van vervuiling en schade aan het milieu, veroorzaakt door de mens. Dat zegt de VN in een uitgebreid rapport over de hachelijke toestand van de planeet. Dodelijke gassen die smog veroorzaken, chemische stoffen die drinkwater verontreinigen, en de steeds sneller gaande vernietiging van ecosystemen die cruciaal zijn voor het levensonderhoud van miljarden mensen, veroorzaken een wereldwijde "epidemie", die ook een hinderpaal vormt voor de economische ontwikkeling. 

Aan het rapport "Global Environment Outlook" (GEO) van de milieuorganisatie van de VN UNEP, is zes jaar gewerkt door 250 geleerden uit 70 landen. Het rapport, het zesde in zijn soort, telt 740 pagina's en gebruikt 561 keer het woord "risico". Het beschrijft een groeiende kloof tussen rijke en arme landen, waarbij buitensporige overconsumptie, vervuiling en voedselverspilling in de geïndustrialiseerde wereld, leiden tot honger, armoede en ziektes elders.

Terwijl droogtes, overstromingen en superstormen waarvan de gevolgen erger gemaakt worden door de stijgende zeespiegel, steeds vaker voorkomen, en de uitstoot van broeikasgassen wereldwijd blijft stijgen, is er een groeiende politieke concensus dat de opwarming van de aarde in de nabije toekomst gevaren zal inhouden voor miljarden mensen.

De wereldleiders kwamen in 2015 tot het klimaatakkoord van Parijs, waarin de verschillende landen beloven hun uitstoot te verminderen, in een poging om de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 graden Celsius. 

Maar de impact op de volksgezondheid van vervuiling, ontbossing en de mechanisering van de voedselketen zijn minder goed bekend, en er is geen internationale overeenkomst in verband met het milieu, die zelfs maar benadert wat het akkoord van Parijs doet voor het klimaat. Nochtans zullen de gevolgen voor de gezondheid alleen maar erger worden als het milieu niet dringend beter beschermd wordt, zo stelt het rapport.   

Koeien in de smog in de buurt van de Indiase hoofdstad New Delhi, in februari van dit jaar. Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

Een litanie van gezondheidsnoodsituaties

Het rapport somt een litanie van gezondheidsnoodsituaties op die verband houden met vervuiling. 

Het stelt dat slechte milieu-omstandigheden "ongeveer 25 procent van de wereldwijde ziektes en voortijdige overlijdens" veroorzaken, zo'n 9 miljoen overlijdens in 2015.  Luchtvervuiling alleen al eist jaarlijks zo'n 6 tot 7 miljoen levens. 

Doordat ze geen toegang hebben tot zuiver drinkwater, sterven jaarlijks 1,4 miljoen mensen aan vermijdbare ziektes zoals diarree en parasieten, wat komt door slechte sanitaire toestanden en water dat vol zit met ziekteverwekkers.

Chemische stoffen die in zee gedumpt worden, hebben negatieve effecten op de gezondheid "die mogelijk meerdere generaties" zullen treffen, en mega-landbouwbedrijven en ontbossing tasten de grond aan in gebieden waar in totaal 3,2 miljard mensen wonen, zo zegt het rapport.

Het ongecontroleerd gebruik van antibiotica, onder meer in de veeteelt, leidt tot een toenemende resistentie bij bacteriën, en tegen 2050 zullen resistente "superbacteriën" een van de voornaamste oorzaken van vroegtijdige overlijdens worden, zo voorspelt het rapport. 

Hormoonverstoorders, die onder meer in plastics zitten, hebben dan weer een toenemende negatieve impact op de vruchtbaarheid en de neurologische ontwikkeling van kinderen. 

"Er is dringend actie nodig op een schaal zonder voorgaande, om deze evolutie een halt toe te roepen, en de situatie ten goede te keren", zo staat er in een nota voor beleidsmakers die aan het rapport is toegevoegd.   

Een praalwagen in het carnaval van Keulen hekelt de vervuiling met plastic van de oceanen, Nemo is er helemaal niet goed van.

Kennis, technologie en middelen zijn voorhanden

De VN-milieuorganisatie UNEP benadrukt in het rapport ook dat de wereld beschikt over de wetenschappelijke kennis, de technologie en de middelen die nodig zijn om naar een meer duurzame economie te evolueren. Wat nog ontbreekt, is de steun daarvoor bij de bevolking, de bedrijven en de politiek. Zij houden nog te veel vast aan verouderde methoden van productie en ontwikkeling, aldus UNEP.

Groene investeringen ter waarde van zo’n 2 procent van de economie kunnen op lange termijn tot duurzame groei leiden, met een veel lagere impact op de klimaatverandering, watertekorten en het verlies van ecosystemen, zo staat in het rapport. 

“De wetenschap is duidelijk: de gezondheid en welvaart van de mensheid is rechtstreeks verbonden met de staat van ons milieu”, zei Joyce Msuya, interim-directeur van UNEP aan het persbureau IPS. “Dit rapport is een waarschuwing voor de mensheid. We staan op een kruispunt: of we blijven op het huidige pad richting een troosteloze toekomst, of we maken de omslag naar een meer duurzame route. Dat is de keuze die onze politieke leiders moeten maken - en wel nu.” Momenteel kan de omslag nog gemaakt worden, maar het wordt wel dringend, zo staat in het rapport.

Zo schat het rapport dat er tegen 2050 wereldwijd tweederde meer infrastructuur zal zijn dan nu. "De manier waarop die gebouwd wordt, zal bepalen welk soort wereld we hebben", zei Paul Ekins, de medevoorzitter van het GEO-project aan het Franse persbureau AFP.

Het rapport roept op tot het "ontgiften, tot op het bot" van het menselijk gedrag, maar benadrukt tegelijkertijd dat de situatie niet hopeloos is. 

Zo kan voedselverspilling, die nu 9 procent van de uitstoot van broeikasgassen voor haar rekening neemt, sterk teruggedrongen worden. Momenteel wordt een derde van al het voedsel dat wereldwijd geproduceerd wordt, weggegooid, en 56 procent van die verspilling gebeurt in de rijke, geïndustrialiseerde landen. 

"Iedereen zegt dat we tegen 2050 10 miljard mensen moeten voeden, maar dat betekent niet dat we de productie moeten verdubbelen", zei Joyeeta Gupta, de andere medevoorzitter van het GEO-project. "Als we minder verspillen en misschien minder vlees eten, zou je dat probleem al meteen veel minder groot kunnen maken." Gupta gaf wel toe daarvoor veranderingen nodig zijn in de manier waarop we leven. 

De verstedelijking, die wereldwijd blijft toenemen, is niet alleen een probleem, maar kan ook een kans bieden om het welzijn van burgers te verhogen, terwijl hun impact op het milieu daalt, zo stelt het rapport. Dat kan door een beter beleid, stadsplanning en groene infrastructuur.

Ook de enorme vooruitgang op het vlak van de wetenschap en milieuonderzoek, met name satellietmetingen en big data, hebben een enorm potentieel voor een betere milieubescherming.

Komkommers worden in Roemenië op een hoop gegooid om vernietigd te worden. De komkommers konden in 2011 niet uitgevoerd worden of verkocht in grootwarenhuizen, omdat gevreesd werd voor een besmetting met de E. coli-bacterie. AP2011

Milieutop in Nairobi

Het GEO-rapport verschijnt bij de start van een internationale top van milieuministers in de Keniaanse hoofdstad Nairobi, de UN Environment Assembly. De ministers zullen er praten over belangrijke thema’s zoals de strijd tegen voedselverspilling,  de opmars van elektrisch transport en de strijd tegen plasticvervuiling in zee. 

Het rapport zal waarschijnlijk het debat aanwakkeren over de vraag wie de grootste verantwoordelijkheid draagt voor de aanzienlijks schade die de aarde nu al opgelopen heeft.

Volgens het persbureau AFP hebben sommige geïndustrialiseerde landen, onder leiding van de Verenigde Staten, ermee gedreigd het GEO-rapport niet te "verwelkomen". Dat is een procedurekwestie die geen praktische gevolgen heeft, maar een afwijzing van het rapport zou toch een hinderpaal kunnen vormen voor het slagen van de onderhandelingen. De landen die deelnemen aan de top, zullen proberen overeenstemming te bereiken over het terugdringen van verspilling, overconsumptie en vervuiling. 

Gupta zei dat de landen, groot zowel als klein, zich allemaal zullen moeten aanpassen aan de realiteit van de toestand van het milieu, waarmee elke mens op aarde geconfronteerd wordt. 

"Als je kijkt naar land, dat ligt vast", zo zei ze aan AFP. "Als de bevolking gaat toenemen, moeten we herverdelen, op een of andere manier. Als je kijkt naar zoetwater, dat ligt min of meer vast. Je zult uiteindelijk moeten delen. Dat is een conversatie die veel ontwikkelde landen niet graag willen voeren." 

Een brug over de Buriganga-rivier, ergens onder het plasticafval, in Dhaka, de hoofdstad van Bangladesh. Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.