AFP PHOTO

Psychologe over slachtoffers 22/3 die met angsten blijven kampen: "Gevolg van automatische reactie in de hersenen" 

Vandaag zijn nog altijd mensen in behandeling voor posttraumatische stressstoornis als gevolg van de aanslagen op de luchthaven in Zaventem en de metro in Maalbeek drie jaar geleden. Psychologe Ann Verstuyf pleit voor begrip voor de slachtoffers. “Vaak krijgen mensen die nog steeds met angsten kampen te horen “ben je daar nu nog niet over”, maar daar hebben zij niets aan”, zegt ze. “Ze hebben geen controle over hun gevoelens en gedragingen. Dit is het gevolg van een automatische reactie in de hersenen.”

Afgelopen weekend getuigde Christian De Coninck, de voormalige Brusselse politiewoordvoerder, over hoe hij acht maanden na de aanslagen de diagnose posttraumatisch stresssyndroom (PTSS) kreeg. Het is voor hem nog altijd onmogelijk om alleen met de trein naar Brussel te pendelen. “Het lukt me nog steeds niet. Ik heb het geprobeerd, maar in Brussel-Noord voelde ik me al onrustig, en tegen Brussel-Centraal hyperventileerde ik. Waardoor ik niet ben uitgestapt, maar meteen naar huis ben teruggekeerd”, zei hij zaterdag in “De ochtend” op Radio 1.

Volgens Ann Verstuyf is dat een typische reactie voor iemand met een trauma. “Je weet dat er geen gevaar is, maar je lichaam wordt overweldigd door een angstreactie.” 

Verhoogde waakzaamheid

“Als je in een gevaarlijke situatie komt, gaat je lichaam in een vecht- en vluchtreactie of acute stressreactie. De amygdala, de angstorgaantjes in het brein, detecteren gevaar. Je lichaam krijgt een adrenaline stoot, je hart gaat sneller kloppen, je gaat sneller ademen, je spieren spannen zich op om zo vlug mogelijk weg te lopen of je te verdedigen. Dat zijn normale reacties op een gevaarlijke situatie”, zegt Verstuyf. 

Je lichaam blijft op dezelfde manier reageren als toen. Dat maakt het vaak heel moeilijk om te functioneren.

“Bij iemand die een trauma opgelopen heeft, zijn de amygdala, de angstorgaantjes, overactief. Hierdoor ervaar je een verhoogde waakzaamheid voor het gevaar. Het is alsof die situatie op elk moment opnieuw kan plaatsvinden. Als je aan de gebeurtenis denkt, dan voelt het aan alsof het opnieuw gebeurt. Het verleden vervangt het heden. Met je verstand weet je dat je veilig bent, maar je lichaam reageert met hartkloppingen, ademnood, zweten, trillende benen,… Ook beelden van andere aanslagen of rampen kunnen leiden tot gelijkaardige angstreacties."

"Je lichaam blijft op dezelfde manier reageren als toen. Dat maakt het vaak heel moeilijk om te functioneren, want heel banale dingen, bijvoorbeeld een kind horen wenen, kunnen zo’n angstreactie oproepen.”

Herdenkingsmoment is lastig

Verstuyf heeft vandaag zelf nog twee mensen in behandeling die te kampen hebben met PTSS veroorzaakt door de aanslagen van 22 maart. In totaal behandelde ze een 5-tal mensen. “Deze week is voor veel slachtoffers een bijzonder moeilijke week. Naarmate de datum dichterbij komt, komen symptomen sterker terug: flashbacks, nachtmerries, hartkloppingen, zweten, ademnood, hyperventileren, rillingen, verstijven…”

De herdenking van de aanslagen biedt de slachtoffers een vorm van erkenning, maar velen hebben het toch lastig. “De meeste slachtoffers vermijden massa-evenementen, dus het is voor hen heel zwaar om een herdenkingsplechtigheid bij te wonen. Sommigen volgen het wel via de media, maar anderen sluiten er zich er zoveel mogelijk voor af.”

Ook mensen die psychisch lijden als gevolg van de aanslagen op 22 maart kunnen door de overheid erkend worden als slachtoffer. “De procedure is erg belastend”, zegt Verstuyf. “Mensen moeten opnieuw hun verhaal brengen en voelen zich vaak niet erkend in hun zijn. Er is weinig emotionele begeleiding.” Ze wijst er ook op dat er een verschil is in erkenning voor slachtoffers die trauma’s opliepen tijdens het werk of als gewone passant/toerist. “Als het niet werkgerelateerd is, is het moeilijker om een ingang te vinden naar erkenning en ondersteuning, zowel emotioneel als financieel.”

Aandacht en begrip

Verstuyf vindt dat er meer aandacht en begrip moet zijn voor mensen die lijden onder een traumatische ervaring. “Het is belangrijk om naar de beleving van mensen te luisteren. Geef hen de mogelijkheid om hun verhaal te doen. Als de klachten blijven aanslepen, is het aan te raden om in therapie te gaan.”

Bij EMDR gaan we via oogbewegingen de emotionele blokkades opheffen, zodat je brein weer optimaal kan functioneren.

Een effectieve behandeling van posttraumatisch stresssyndroom is EMDR (Eye movement desensitization and reprocessing). Dat is een methode die via oogbewegingen de hersenen herprogrammeert. “Tijdens onze slaap verwerken we dingen van overdag. We buigen dingen positief om. Je merkt vaak als je wakker wordt, dat je dingen beter kunt relativeren. Bij EMDR proberen we dit natuurlijke verwerkingsproces te activeren. We gaan op een specifieke manier terug naar het trauma, de situatie waarin de persoon zich onveilig of machteloos voelde, en gaan via oogbewegingen de emotionele blokkades opheffen, zodat je brein weer optimaal kan functioneren. Hierdoor word je bevrijd van de emotionele en fysieke pijn gerelateerd aan het trauma. Een gevolg is dat je hersenen meer gelukstoffen gaan produceren.” 

Een aantal mensen heeft na een behandeling met EMDR geen last meer, maar bij anderen blijven er restverschijnselen, zoals geen vliegtuig of metro meer durven nemen. Dat kan ook te maken hebben met eerdere trauma’s. “Trauma’s kunnen zich opstapelen. Als je in het verleden al een trauma hebt meegemaakt op gebied van veiligheid en je krijgt nog een trauma te verwerken, is het vaak moeilijker”, zegt Verstuyf. 

Het is ook niet zo dat iedereen die in een gevaarlijke situatie terechtkomt, getraumatiseerd geraakt. “Dat heeft vaak te maken met de graad van het gevaar, met je beleving, wat je in het verleden al hebt meegemaakt en met de manier waarop je nadien opgevangen wordt. Luisteren en mensen au sérieux nemen, is daarbij heel belangrijk.” 

Herbeluister hier het volledige gesprek met psychologe Ann Verstuyf in "De ochtend" op Radio 1:

Plechtigheden

Vandaag vonden in Zaventem en Maalbeek plechtigheden plaats en werden de slachtoffers van de aanslagen van drie jaar geleden herdacht. In Zaventem kwamen de slachtoffers om 9.30 uur samen in de vertrekhal, waar de namen van de overledenen werden voorgelezen voor de gedenkplaat. Vervolgens werd er, om 10.00 uur, op beide locaties een minuut stilte gehouden, waarna er bloemen op de gedenkplaat werden gelegd. 

Van 10.10 uur tot 11.30 uur werd er een bezinningsmoment gehouden in de Memorial Garden van Zaventem. De slachtofferverenigingen Life 4 Brussels en V Europe hebben in samenwerking met Brussels Airport, de MIVB en de Federale overheid de herdenkingsmomenten georganiseerd, voorzien van verschillende speeches en muziek. In Maalbeek was er een gelijkaardig programma, van 9.00 uur tot 10.15 uur.