Video player inladen ...

Bedragen met 7 cijfers en machtige privéverzamelaars: de wereld achter kunstenaar Luc Tuymans

De nieuwe solotentoonstelling “La pelle” van Luc Tuymans in Venetië draait niet alleen rond de kunst, maar ook rond geld, veel geld. Wat betekent een expo, op een zichtbare plek tijdens een van de belangrijkste kunsthappenings in de wereld, voor de carrière van een kunstenaar? 

De controversiële Britse kunstenaar Damien Hirst stond weer op de kunstradar in 2017, met een opgemerkte dubbeltentoonstelling in Venetië. Die expo liep niet toevallig tijdens de Biënnale van Venetië.

De Biënnale, die dit jaar loopt van 11 mei tot 24 november, blijft ondanks wat kritiek op de organisatie nog altijd een van de allerbelangrijkste plekken ter wereld voor liefhebbers van hedendaagse kunst. Galeriehouders en kunstenaars die er toe doen, willen daar en dan exposeren. 500.000 bezoekers - en potentiële klanten - wil je niet missen.

Binnenzicht Palazzo Grassi met werk van Luc Tuymans (Turtle, 2007)

Tijdens deze Biënnale mag “onze” Luc Tuymans de krachttoer van Hirst herhalen. Tuymans krijgt het volledige Palazzo Grassi ter beschikking, een witmarmereren stadspaleis aan het Canal Grande, het belangrijkste kanaal van de stad.

Een expo op een van de meest zichtbare plekken in Venetië, op het moment dat zowat alle kunstverzamelaars naar de stad komen? Dat lijkt bijna te mooi om waar te zijn voor een Belgische kunstenaar.

De komeet Tuymans zweeft al langer aan het firmament

Peter Bernaerts, veilingmeester

"Er zijn een paar hedendaagse kunstenaars die aan de top staan in ons land, maar Tuymans steekt er toch bovenuit", zegt Sophie Lauwers, hoofd tentoonstellingen van BOZAR in Brussel. "Deze tentoonstelling is daar een bewijs van." Dat François Pinault, de steenrijke eigenaar van het pand, ook de belangrijkste privéverzamelaar is van Tuymans - hij bezit zo'n 25 werken van hem - helpt misschien wel een handje.

"Luc Tuymans heeft natuurlijk het voordeel dat hij zijn carrière goed heeft kunnen uitbouwen", verklaart Chantal Pattyn, netmanager van Klara en kunstkenner, het succes. "Het is een combinatie van talent en op het juiste moment deelnemen aan de juiste tentoonstellingen, zoals Documenta in 1992. Ook zijn galeriehouder Frank Demaegd heeft dat altijd goed begeleid en uitgebouwd."

We hadden van in het begin een duidelijk plan

Frank Demaegd, galeriehouder Luc Tuymans

Frank Demaegd van Zeno X Gallery is geflatteerd wanneer we hem bellen: "Onze goede samenwerking is al zo'n 27 jaar geleden begonnen, maar als galeriehouder blijf je beter op de achtergrond. Wel hadden Luc en ik van in het begin een duidelijk plan: de beste werken moeten bij internationale verzamelaars terechtkomen, en die werken moeten ook worden getoond. Dat maakt François Pinault net zo interessant. Dat soort privéstichtingen zijn interessantere plekken dan grote musea, die het werk van Tuymans niet altijd kunnen tonen."

"Ik wilde niet de "fout" maken door, zoals veel andere Belgische galerieën, bij een eerste succes snel te verkopen aan Belgische verzamelaars", legt Demaegd verder uit. "Het is heel gemakkelijk om achter de hoek te verkopen, maar dat is niet goed voor een internationale carrière."

"Tuymans is een eersteklas strateeg en een slimmerik", beaamt Peter Bernaerts van het gelijknamige veilinghuis. "En strategie is vandaag op de kunstmarkt minstens zo belangrijk als vaktechnische kwaliteiten. De komeet Tuymans zweeft al langer aan het firmament, en dat is opmerkelijk. Er zijn weinig kunstenaars die de aandacht zo lang kunnen vasthouden. Hoewel hij qua prijs ondertussen is voorbijgestoken door Michaël Borremans. " Het zal geen toeval zijn dat Frank Demaegd ook de galeriehouder is van Borremans.

Lees verder onder deze afbeelding van "Rumour", het tot nu toe hoogst geveilde schilderij van Luc Tuymans:

In de kunstwereld klinkt her en der ook bedekte kritiek: Tuymans zou over zijn hoogtepunt heen zijn en schilderijen brachten tijdens recente veilingen minder op dan verwacht, of geraakten zelfs helemaal niet verkocht. (€ 93.611 voor een groot werk zoals "Yellow" op een veiling 2 weken geleden bij Christie's lijkt veel, maar is heel wat minder dan "Rumour", dat in 2013 werd verkocht voor € 1.771.690.)

Dat wordt sterk gerelativeerd door Chantal Pattyn, die hem onlangs meer dan 5 uur lang kon interviewen: "Verzamelaars staan in rijtjes aan te schuiven bij Tuymans, hij moet bij wijze van spreken werken verstoppen. Zijn bedje is gespreid." "Belgische verzamelaars zijn soms boos, omdat ik niet meteen wil verkopen", vult Frank Demaegd aan. 

De geschiedenis zal Tuymans gelijk geven

Peter Bernaerts, veilingmeester

Om een kunstenaar onder de aandacht te brengen (of te houden) komt een grootse expo tijdens dé Biënnale van Venetië nochtans als geroepen: door je als kunstenaar te laten opmerken tijdens de Biënnale verzeker je je van extra aandacht. Dat geldt nog des te harder voor de plek waar Tuymans tentoonstelt: "Palazzo Grassi" is een vaste stop voor kunstliefhebbers die de Biënnale bezoeken.  

Volgens critici verdedigt eigenaar Pinault zo op een handige manier zijn eigen financiële belangen. Met gerichte tentoonstellingen brengt hij de kunstenaars uit zijn verzameling onder de aandacht. "Dat is het spel dat ze allemaal spelen", wuift Chantal Pattyn de kritiek weg. "Ik heb alleen nog maar prachtige expo's gezien in Palazzo Grassi." Daarnaast is het lang niet de eerste internationale tentoonstelling voor Tuymans, en zijn werk is ook aangekocht door grote musea zoals het MoMA in New York.

Of een expo in Venetië dan nog een verschil kan maken voor de carrière van Luc Tuymans, vragen we aan zijn galeriehouder. "De belangrijkheid is enorm. Een carrière kent altijd wat ups en downs, deze expo zorgt voor extra consolidatie (versteviging, red.)", antwoordt Frank Demaegd. "Tijdens vorige, grote tentoonstellingen waren de Aziatische verzamelaars nog minder in opkomst. Dat deel van de wereld gaat zijn werk nu misschien voor de eerste keer zien tijdens de Biënnale, dat is niet te onderschatten"

De belangrijkheid van deze expo is enorm

Frank Demaegd, galeriehouder Luc Tuymans

"De internationale expo's van Tuymans zijn niet meer op één hand te tellen", maakt veilingmeester Peter Bernaerts duidelijk. "Als een jonge, onbekende kunstenaar uit het niets een expo krijgt in Palazzo Grassi zou ik de kritiek begrijpen, maar op basis van zijn werk de afgelopen 25 jaar is het de logica zelve dat Tuymans daar een grote overzichtstentoonstelling krijgt. We kunnen alleen maar heel fier zijn als Belg, de geschiedenis zal Tuymans gelijk geven."

Sophie Lauwers van BOZAR besluit: "Hij zit sowieso op het hoogtepunt van zijn carrière, deze expo is vooral een bevestiging van waar hij staat, het benadrukt zijn naam als de bekendste, hedendaagse kunstenaar in Vlaanderen."

Bekijk de reportage over de expo "La pelle" van Luc Tuymans uit "Het Journaal" hier:

Video player inladen ...
Binnenzicht Palazzo Grassi met werk van Luc Tuymans (Secrets, 1990)

De expo "La pelle" van Luc Tuymans loopt nog tot 6 januari volgend jaar in Palazzo Grassi in Venetië, Italië. De Biënnale van Venetië loopt van 11 mei tot 24 november 2019.