Is dit de stem van de piloot die VN-topman Dag Hammarskjöld deed neerstorten in Congo?

Werd Dag Hammarskjöld, de secretaris-generaal van de Verenigde Naties van 1953 tot 1961, vermoord door een Belgische piloot, tijdens een vredesmissie in Congo? VRT NWS kreeg een uniek interview in handen met die Belgische piloot, Jan van Risseghem. Dit is zijn verhaal.

"Dag Hammarskjöld is dead, but the United Nations lives", zo sprak de Amerikaanse president John F. Kennedy in september 1961. Dag Hammarskjöld, de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, was net omgekomen in een vliegtuigcrash in Zambia, tijdens een Congolese vredesmissie. Een spijtig ongeval, maar aan die officiële uitleg werd al snel luidop getwijfeld. Het blijft een van de meest beruchte cold cases (onopgeloste zaken, red.) uit de 20e eeuw.

Beluister hieronder de podcast "Dag", met daarin het unieke interview met piloot Jan van Risseghem:

Luister ook naar deze podcast op:

De documentaire "Cold case Hammarskjöld" opent vanavond het filmfestival "Docville" in Leuven, en heeft het onderzoek nieuw leven ingeblazen. Wat we al enkele jaren vermoeden: het vliegtuig met Dag Hammarskjöld aan boord zou niet zijn neergestort, maar wel neergeschoten door een tweede vliegtuig, in opdracht van geheime organisaties. En de piloot van dat tweede vliegtuig zou een Belg zijn: Jan van Risseghem.

Hoe belandt Hammarskjöld in Congo?

We schrijven 1960. Amper enkele weken na de onafhankelijkheid van Congo scheurt de rijkste provincie Katanga zich af, met hulp vanuit België. Het mijnbouwbedrijf Union Minière (nu Umicore) heeft grote belangen in de regio en probeert die veilig te stellen. Wanneer Katanga huurlingen aantrekt om een eigen leger uit te bouwen komen de Verenigde Naties tussenbeide, op vraag van Congo. Dag Hammarskjöld pendelt zelf verschillende keren naar België en Afrika voor overleg over deze Congocrisis

Hammarskjöld wil een wapenstilstand afdwingen en de onafhankelijkheid van de provincie Katanga ongedaan maken, maar maakt daarmee machtige vijanden. Amerika en de Sovjet-Unie staan tegenover elkaar, met de bodemschatten van Katanga als inzet. Op 18 september 1961 vliegt Hammarskjöld naar Moïse Tshombé, de president van Katanga, maar zijn vliegtuig stort neer boven Zambia. 16 mensen, waaronder de secretaris-generaal, komen om. Het officiële rapport spreekt van een ongeval.

Het wrak van het vliegtuig met aan boord Dag Hammarskjöld. AP1961

Dag Hammarskjöld krijgt dat jaar postuum de Nobelprijs voor de Vrede. Een vol jaar later vallen de Verenigde Naties het afgescheurde Katanga aan, begin 1963 wordt de provincie weer herenigd met Congo. Kolonel Joseph-Désiré Mobutu is de verpersoonlijking van die nationale eenheid. Drie jaar later, in 1966, grijpt Mobutu definitief de macht via een staatsgreep. 

Wat heeft van Risseghem hierover te zeggen?

Piloot Jan van Risseghem stierf nog vóór zijn naam werd vernoemd in de zaak Hammarskjöld, hij kan dus niet meer ondervraagd worden. Toch kreeg VRT NWS onlangs 11 cassettes in handen, met uitgebreide interviewsessies waarin Jan van Risseghem vertelt over zijn periode als flight commander in Katanga in 1961. Deze podcast vertelt zijn verhaal. 

Luister ook naar deze podcast op:

De documentaire "Cold case Hammarskjöld" over de onopgeloste zaak opent het filmfestival Docville in Leuven. Vanaf 3 april is de film ook te zien in verschillende cinemazalen in ons land.