Video player inladen ...

29 maart, de dag waarop de Britten uit de EU zouden stappen: dit is waarom ze het (voorlopig) niet doen

Hebt u de kalender vanmorgen eens goed bekeken? Het is 29 maart 2019: de dag waar heel Europa het al twee jaar over heeft. Vandaag zou het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie stappen. Maar dat zal niet gebeuren. Waar is het "misgelopen"?

Waarom zouden de Britten ook alweer uit de Europese Unie stappen?

Op 23 juni 2016 vond er in het Verenigd Koninkrijk een volksraadpleging plaats. De Britten kregen de keuze tussen twee opties: moet het Verenigd Koninkrijk lid blijven van de Europese Unie of de Europese Unie verlaten? Een nipte meerderheid van 52 procent koos ervoor om de Europese Unie te verlaten.

Na dit voor hem teleurstellende resultaat nam premier David Cameron ontslag. Hij had de bevolking opgeroepen om voor lidmaatschap van de EU te stemmen. Camerons partijgenoot Theresa May werd de nieuwe Britse premier. En zij had maar één doel: de wil van het volk eerbiedigen. "Brexit betekent brexit", zo zei ze.

De Britten wilden dus uit de Unie stappen. Kan dat zomaar?

In een referendum beslissen dat je als land uit de Europese Unie wil stappen is één ding, eruit stappen een ander. Dat doe je niet zomaar. Daar bestaan bepaalde regels over, die neergeschreven staan in Artikel 50 van het Verdrag van de Europese Unie.

Om de procedure op te starten, moet een land dat uit de Europese Unie wil stappen, dat officieel laten weten aan de Europese Raad. Dat zijn de staatshoofden en regeringsleiders van alle lidstaten van de Europese Unie. Op 29 maart 2017 stuurde de Britse premier Theresa May een brief naar Donald Tusk, de voorzitter van de Europese Raad, waarin ze officieel bekendmaakte dat het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie wil stappen.

In datzelfde Artikel 50 staat ook dat een land dat officieel bekendgemaakt heeft dat het uit de EU wil stappen, exact twee jaar na de datum waarop de brief is gestuurd, uit de EU moet stappen. In het geval van het Verenigd Koninkrijk is dat dus 29 maart 2019. Dat is de reden waarom de Britten eigenlijk vandaag uit de EU zouden moeten stappen.

Vandaag was dus de dag. Waarom stapt het Verenigd Koninkrijk dan niet uit de EU?

Nadat premier May haar brief naar de Europese Unie had verstuurd, heeft ze anderhalf jaar onderhandeld met vertegenwoordigers van de Europese Raad, de Europese Commissie en het Europees Parlement. De Fransman Michel Barnier leidde dat team van Europese onderhandelaars.

Die onderhandelingen leverden het zogenoemde withdrawal agreement op. Een terugtrekkingsakkoord of uitstapakkoord dat bepaalt onder welke voorwaarden het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie zal stappen. Op 14 november 2018 werd dat uitstapakkoord officieel voorgesteld door de Europese onderhandelaars en de Britse premier Theresa May.

Het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie waren het dus onderling eens geraakt over hoe de Britten op 29 maart 2019 uit de Unie zouden stappen. Maar dat was niet genoeg. Dat akkoord moet ook goedgekeurd worden door het Britse parlement. En daar wringt het schoentje. Het akkoord van May met de EU is al twee keer voorgelegd in het Britse parlement en beide keren met een overtuigende meerderheid weggestemd. De eerste keer op 15 januari 2019, de tweede keer op 12 maart 2019.

Hoofdonderhandelaar Michel Barnier (l) en Europees president Donald Tusk (r) met een exemplaar van het terugtrekkingsakkoord, 585 bladzijden dik. Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved

Waarom moet het Britse parlement het akkoord van May eigenlijk goedkeuren?

Dat is het gevolg van een beslissing van het Britse Hooggerechtshof. Na het referendum startte de  Brits-Guyaanse zakenvrouw Gina Miller een rechtszaak tegen de Britse regering. Miller vond het niet kunnen dat de Britse regering zomaar op eigen houtje kon beslissen of en wanneer het brexitproces in gang werd gezet en zelf kon bepalen hoe het Verenigd Koninkrijk uit de Unie zal stappen.

Het Hooggerechtshof gaf haar gelijk: het Britse parlement moet het laatste woord hebben. En dus moet elke deal die de Britse regering met de Europese Unie sluit ook door het Britse parlement goedgekeurd worden.

Maar dat is dus nog altijd niet gebeurd? Waarom wil het maar niet lukken?

Daar zijn verschillende redenen voor. De belangrijkste reden is dat de Britse regering een minderheidsregering is. Premier May heeft geen meerderheid in het parlement. Dat maakt het moeilijker voor haar om akkoorden of wetten door het parlement te krijgen.

Daarbovenop komt dat de verschillende partijen in het parlement niet zomaar in te delen zijn in voor- en tegenstanders van haar akkoord. De scheidingslijn loopt dwars door de partijen heen. Zowel binnen haar eigen partij als binnen de grootste oppositiepartij zijn er voor- en tegenstanders. Krijg die maar eens op één lijn...

De parlementsleden die tegen haar akkoord hebben gestemd, deden dat bovendien ook nog eens om heel verschillende redenen. De belangrijkste daarvan is de zogenoemde "backstop" die in het akkoord is opgenomen. Die regel bepaalt wat er moet gebeuren met de grens tussen Ierland (een onafhankelijke republiek en een lidstaat van de EU) en Noord-Ierland (een deel van het Verenigd Koninkrijk). Die passage ligt vooral gevoelig voor de Noord-Ierse protestantste partij DUP. En die partij heeft May nodig om aan een meerderheid te raken. (Lees hier alles over de backstop en waarom die zo gevoelig ligt.)

Andere parlementsleden stemden tegen het akkoord omdat ze het niet eens zijn met de zogenoemde uitstapvergoeding die het Verenigd Koninkrijk aan de Unie moet betalen (ongeveer 40 miljard euro). En nog een andere groep parlementsleden heeft tegen het akkoord gestemd omdat ze helemaal niet uit de Europese Unie willen stappen. Uiteenlopende redenen dus die er samen voor gezorgd hebben dat de premier tot op vandaag haar akkoord niet kreeg goedgekeurd.

De oplossing voor de grens tussen Ierland en Noord-Ierland is een van de belangrijkste redenen waarom Mays akkoord maar niet door het parlement geraakt.

De deadline werd niet gehaald. Blijven de Britten dan in de Europese Unie?

Voorlopig wel. Nadat het Britse parlement het akkoord van May een tweede keer had weggestemd, heeft het parlement bevestigd dat het op 29 maart niet zonder een akkoord uit de Europese Unie wou stappen, het zogenoemde "no deal"-scenario. Om dat te vermijden gaf het parlement premier May de opdracht om uitstel te vragen aan de Europese Unie.

Europa is op die vraag ingegaan en heeft de Britten uitstel gegeven tot 12 april. Als het Britse parlement zich blijft verzetten tegen het uitstapakkoord van premier May, dan valt het Verenigd Koninkrijk op die dag zonder akkoord uit de EU. Als het parlement May haar akkoord wél goedkeurt, dan krijgen de Britten nog wat extra tijd om dat akkoord om te zetten in Britse wetgeving. En dan stappen de Britten pas op 22 mei, maar met een akkoord, uit de EU.

Ook derde stemming bracht geen soelaas

Intussen is vandaag een derde keer gestemd over het brexitakkoord van May. Het was lange tijd onzeker of zo'n derde stemming er wel zou komen. John Bercow, de speaker of voorzitter van het Britse Lagerhuis, had namelijk bepaalde voorwaarden opgelegd. En ook May zelf wilde het enkel voorleggen als ze er zeker van was dat het goedgekeurd zou worden.

Dat heeft ze wel gedaan, maar zonder resultaat. Haar akkoord is voor de derde keer afgewezen en dus ligt het initiatief weer bij het Lagerhuis dat eigen voorstellen kan indienen. De tijd begint nu wel te dringen.

Het Britse parlement zal vandaag een derde keer over Mays akkoord stemmen.

Wie houdt het akkoord tegen?

May heeft de voorbije weken geprobeerd om de tegenstanders van haar akkoord te overtuigen om het toch goed te keuren. Met haar belofte om op te stappen als haar akkoord aanvaard zou worden, heeft premier May wel een aantal van haar felste tegenstanders kunnen overtuigen. Het ging dan om Jacob Rees-Mogg en voormalig minister van Buitenlandse Zaken Boris Johnson. Die kozen voor de volgens hen "minst slechte optie".

Toch bleven voldoende Conservatieve parlementsleden dwarsliggen om het akkoord opnieuw weg te stemmen. Dat kwam vooral ook omdat de Noord-Ierse protestanten van de DUP tegen het akkoord stemden. Zonder die partij heeft de Conservatieve partij van May geen meerderheid in het Lagerhuis.

Jacob Rees-Mogg, een felle tegenstander van het brexitakkoord van May, zal nu toch voor het akkoord stemmen. AFP or licensors

En dus lijken de Britten op 12 april zonder akkoord uit de EU te stappen?

Sommige waarnemers wijzen daar inderdaad op, dat de kans alsmaar groter wordt dat het Verenigd Koninkrijk ook de uitgestelde deadline van 12 april niet zal halen en op die dag dus zonder akkoord uit de Unie zal stappen.

Maar had het parlement niet uitdrukkelijk gezegd dat het tegen zo'n "no deal"-scenario is?

Dat klopt. Het parlement heeft op 13 maart een tekst goedgekeurd waarin het uitdrukkelijk zegt dat het niet wil dat het Verenigd Koninkrijk zonder akkoord uit de Unie stapt. Maar premier May heeft altijd herhaald dat die mogelijkheid hoe dan ook blijft bestaan.

Omdat het parlement de premier verwijt dat ze te lang aan haar eigen akkoord blijft vasthouden en niet openstaat voor alternatieven, heeft het parlement intussen geprobeerd om de regie van het brexitproces in eigen handen te nemen. Het heeft deze week 8 alternatieven voor het akkoord van May naar voren geschoven. Maar geen enkel van die 8 voorstellen haalde een meerderheid.

Dus het parlement weet zelf ook niet wat het wil?

Daar lijkt het inderdaad op. Al lijkt het parlement wel een bepaalde richting aan te geven. Zo werd een voorstel over een heel nauwe economische relatie tussen het VK en de EU maar nipt weggestemd. Dat wijst erop dat veel parlementsleden daarvoor te vinden zijn. Maar om een krachtig signaal te geven aan de regering, is een meerderheid nodig en die was er dus niet.

Hoe moet het dan verder met die brexit?

Zoals wel vaker in heel dit brexitproces, liggen er ook nu nog verschillende scenario's op tafel.

Niet echt waarschijnlijk: Het akkoord van May wordt later vandaag alsnog goedgekeurd. Dan stappen de Britten op basis van dat akkoord op 22 mei uit de EU.

Waarschijnlijker: Het akkoord wordt opnieuw weggestemd en de Britten stappen op 12 april zonder akkoord uit de EU.

Wie weet: Het parlement houdt een nieuw debat en vindt voor 12 april wél een meerderheid voor een alternatief voor May haar akkoord. Dan zou het aan de Britse regering kunnen vragen om nog langer uitstel van de brexit aan de EU te vragen. Op die manier kan dat alternatief rustig uitgewerkt worden. Maar dan zullen de Britten wel aan de Europese verkiezingen moeten deelnemen.

Wat sommige waarnemers verwachten: De Britse regering vraagt vóór 12 april langer uitstel aan de EU en beslist om eind mei toch deel te nemen aan de Europese verkiezingen. De brexit wordt op de lange baan geschoven.

Andere scenario's zijn nieuwe verkiezingen, toch een nieuw referendum, geen brexit... 

Dus als ik het goed begrijp, kan zo goed als alles nog?

Zoiets, ja.

Bekijk hieronder de afgelopen twee jaar in beeld:

Video player inladen ...