UK Parliament

Waarom de brexit-poppenkast nog even zal blijven duren

Nu de brexitstemming in een totale impasse zit, heeft de Britse premier Theresa May besloten de hand uit te steken naar oppositieleider Jeremy Corbyn. "Als May een akkoord met Corbyn sluit, dan zal ze op cruciale punten de harde brexiteers, vooral ook in haar eigen partij, ontgoochelen. May kan er misschien het land mee redden, maar haar partij gaat dan naar de filistijnen", stelt professor Hendrik Vos. Het enige alternatief is dus een langer uitstel. Maar de beslissing over dat uitstel wordt zo lang mogelijk uitgesteld.

opinie
Hendrik Vos
Hendrik Vos is hoogleraar aan de Universiteit Gent, waar hij directeur is van het Centrum voor EU-studies.

Het is erg moeilijk geworden om iets te zeggen of te schrijven over brexit zonder in elke zin het woord "chaos" te gebruiken, of varianten als "rommel", "zootje" of "klucht". Het verlaten van de Europese Unie is zo te zien een ingewikkelde affaire.

Even recapituleren

Er was een scheidingsakkoord uitgewerkt tussen de Britse premier Theresa May en de Europese Unie. De Britten zouden ordelijk uit de Unie vertrekken en de toekomstige relatie kon later meer in detail worden uitgewerkt.

Er zou op 29 maart een overgangsperiode starten waarin de Britten geen lid meer zouden zijn, maar waarin voor het overige alles bij het oude ging blijven. Het Verenigd Koninkrijk zou de Europese regels blijven volgen en bijdragen aan het budget. In ruil zou het land voorlopig op dezelfde manier als vandaag met Europa handeldrijven.

Tijdens de overgangsperiode zouden de gesprekken gevoerd worden over de toekomst: onder welke voorwaarden zouden de Britten, hun producten en hun diensten later nog toegang krijgen tot de Unie? Op welke vlakken willen ze afwijkende regels aannemen? Hoe moet de Europese markt zich daar eventueel tegen beschermen? Aan welke programma’s zouden ze graag blijven deelnemen? Willen ze nog Erasmusstudenten sturen naar het continent? Of gebruik maken van de expertise van het Europees chemicaliën­agentschap? Hoe moet dat dan geregeld worden?

Duizenden, wellicht tienduizenden, heel concrete kwesties die hieraan vasthangen, zouden dus later worden opgehelderd. Lukt dat niet tegen eind 2022, dan zou er een backstop in werking treden, een vangnet waarbij het Verenigd Koninkrijk voor onbepaalde tijd dicht bij de Unie zou blijven, in de douane-unie zou blijven en dus geen eigen handelsakkoorden zou kunnen sluiten met de rest van de wereld.

Blanco cheque

Binnenskamers zijn er veel twijfels: in enkele jaren tijd een band van vijfenveertig jaar ontrafelen en tegelijk een totaalakkoord bereiken over de toekomstige relatie, beschouwen vele betrokkenen als uiterst ambitieus. Met het scheidingsakkoord kan het zijn dat het Verenigd Koninkrijk nog heel lange tijd allerlei Europese regels zou volgen zonder dat het mee aan de tafel zit bij het maken van die regels. Of de Britten op die manier baas over hun eigen land worden, valt dus nog te bezien.

Het scheidingsakkoord is daarom al drie keer verworpen door het Britse parlement. De harde brexiteers willen van in het begin een meer radicale breuk. En oppositiepartij Labour wil geen blanco cheque geven aan de regering om dan tijdens de overgangsperiode de brexit verder concrete invulling te geven zonder dat zij erbij betrokken is.

In enkele jaren tijd een band van vijfenveertig jaar ontrafelen en tegelijk een totaalakkoord bereiken over de toekomstige relatie, beschouwen vele betrokkenen als uiterst ambitieus

Pleistoceen

Omdat het scheidingsakkoord werd afgewezen, heeft de Europese Unie de Britten tot 12 april de tijd gegeven om uit te zoeken wat ze dan wel willen. Komt er geen signaal uit Londen, dan vervallen alle Europese regels. Dan wordt het op 12 april een brexit zonder akkoord, wat neerkomt op de allerhardste variant. Het Verenigd Koninkrijk zal dan wel niet worden teruggekatapulteerd naar het pleistoceen, maar alle rapporten waarschuwen toch voor een grote warboel.

Slechts een minderheid van ultraharde brexiteers lijkt die gok te willen wagen. Ze blijven dromen over een werkelijke onafhankelijkheid, over zeeën waarover nog te heersen valt en over de rest van de wereld die hen daarvoor zou komen feliciteren en belonen met interessante handelsakkoorden. Er zijn kennelijk altijd mensen die zichzelf alles kunnen wijsmaken.

Komt er geen signaal uit Londen, dan vervallen alle Europese regels. Slechts een minderheid van ultraharde brexiteers lijkt die gok te willen wagen

In het Britse parlement is de steun voor een no-deal-brexit niet onbestaande, maar wel erg beperkt. Het probleem is dat ook andere invullingen van de brexit, van zacht tot hard, geen steun krijgen van een meerderheid. De impasse is dus totaal.

Met Corbyn in bad

Na een vergadering met haar regering, die zeven uur duurde en waarbij ministers hun telefoon moesten afgeven zodat ze niet stiekem informatie zouden lekken, nam premier May het besluit om de hand uit te steken naar de oppositie. Ze zal overleggen met Labourleider Jeremy Corbyn.

Omdat Mays regeringsmeerderheid echter erg krap is, kan ze nu niet anders meer dan steun zoeken bij de oppositie

Wij vinden dat vanzelfsprekend: voor grote beslissingen proberen wij in ons politiek bestel een zo groot mogelijke consensus te bereiken. In het Verenigd Koninkrijk ligt dat anders: meestal kan één partij de regering vormen en moeten compromissen alleen binnen de eigen partij gesloten worden.

De politieke strekkingen hebben er niet de neiging om samen te werken. Omdat Mays regeringsmeerderheid echter erg krap is, en ze er bovendien niet in slaagt om de dissidentie binnen haar eigen conservatieve partij de kop in te drukken, kan ze nu niet anders meer dan steun zoeken bij de oppositie. Ze wil, ten einde raad, Corbyn mee in bad nemen. De vraag is nu of daar wat uit kan komen. De sterren staan niet speciaal gunstig.

Wat wil Labour?

Labour heeft nooit echt duidelijk gemaakt hoe het de brexit wilde organiseren. Dat komt omdat de partij zelf ook verdeeld is. Een belangrijke strekking zou het vertrek liefst gewoon afblazen. Gaandeweg is gebleken dat de meeste parlementsleden in elk geval heel dicht bij de Europese Unie willen blijven.

Ze willen Groot-Brittannië sowieso in de douane-unie houden. Vorige week legde Labour een tekst op tafel met het voorstel om ook de Europese regels op het vlak van milieu en sociale zaken te blijven volgen, deel te blijven uitmaken van allerlei Europese agentschappen en programma’s, en ook in de toekomst over de hele lijn en op alle terreinen nauw samen te werken met de Unie. 

Labour wil Groot-Brittannië sowieso in de douane-unie houden

Men kan zich afvragen of het dan niet beter is om gewoon lid te blijven – dan kan het Verenigd Koninkrijk ook mee de beslissingen beïnvloeden, in plaats van alles te ondergaan. Deze vraag stellen ze zich bij Labour ook, en daarom is de partij wel te vinden voor een nieuw referendum: als er een regeling wordt uitgewerkt, mogen de Britten kiezen of ze die beter vinden dan een voortzetting van het huidige lidmaatschap.

Naar de filistijnen

Corbyn zal in de gesprekken met May alleszins aandringen op een ultrazachte prutsbrexit. Hij heeft bovendien de luxe om voet bij stuk te kunnen houden. Als May niet naar hem buigt, dan is er werkelijk geen enkel akkoord meer mogelijk en valt de regering. Voor Corbyn is dat niet erg: de peilingen zeggen dat Labour zou vooruitgaan bij nieuwe verkiezingen en dat de conservatieven ferme klappen zouden krijgen.

Als May niet naar Corbyn buigt, dan is er werkelijk geen enkel akkoord meer mogelijk en valt de regering

Als May een akkoord met Corbyn sluit, dan zal ze op cruciale punten de harde brexiteers, vooral ook in haar eigen partij, ontgoochelen. In elk geval zal de douane-unie deel van het akkoord zijn. Misschien kan er over de partijgrenzen heen parlementaire instemming worden gevonden voor zo’n zachte invulling van de brexit. 

May kan er misschien het land mee redden, maar haar partij gaat dan naar de filistijnen. Ze is behalve premier ook leider van de conservatieve partij. Maar die zal splijten en barsten als ze een compromis met Corbyn uitwerkt.

Toen enkele dagen geleden gestemd werd over een douane-unie, werd dat voorstel massaal gesteund door Labour, maar slechts door 36 conservatieven. 236 partijgenoten van May stemden ertegen.

May kan er misschien het land mee redden, maar haar partij gaat dan naar de filistijnen

Een standbeeld zal May niet krijgen voor zo’n voorstel dat met de sociaal-democraten wordt uitgewerkt. Een zuil op Trafalgar Square of de prijs van het publiek zit er ook niet in. Het vraagt wel bijzonder veel staatsmanschap om volop voor deze strategie te gaan.

En de klok zegt tik tik

Voor 12 april moet er meer duidelijkheid zijn. Er komt naar alle waarschijnlijkheid opnieuw uitstel en de vraag is hoelang dat zal duren.

May lijkt te suggereren dat ze nu rap een akkoord zal sluiten met Corbyn, dat de rangen zich zullen sluiten, en dat het Verenigd Koninkrijk dan nog voor de Europese verkiezingen op een deftige manier de Unie kan verlaten. Wie daar anderhalve minuut over nadenkt, ziet al snel dat het niet zo eenvoudig zal zijn.

Tegelijk is het Britse parlement bang voor een no-deal-brexit. Aan de andere kant van het Kanaal zegt Frans president Emmanuel Macron dat hij klaar is voor dit scenario. Maar eigenlijk wil niemand dat de Britten zonder regeling uit de Unie vallen. De stoere praat van Macron weegt niet op tegen de angst en de onzekerheid die overal leven.

Het enige alternatief is dus een langer uitstel. Maar de beslissing over dat uitstel wordt zo lang mogelijk uitgesteld. Kortom, deze poppenkast blijft nog even duren.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.

Meest gelezen